خولی سووپەری ئەورووپی

خوولی سووپەری ئەورووپی

ڕێکخراوە لەلایەن	A22 Sports Management S.L.، فلۆرێنتینۆ پێرێز و بێرند ڕایکارت
دامەزراندن	١٨ی نیسانی ٢٠٢١ (2021-04-18) (وەک پێشنیاز)
ناوچە	ئەورووپا
ژمارەی تیمەکان	پێشنیازکراو: * پیاوان: ٩٦ * ژنان: ٣٢ بەشداربووی ئێستا: ٢ (ڕیال مەدرید و بارسێلۆنا)
دروشم	"یەک بۆ ھەمووان"
ماڵپەڕی فەرمی	وێبگەی فەرمی

خوولی یونیفای (UL)، کە پێشتر بە ناوی سوپەرلیگی ئەورووپی (ESL) (خولی سووپەری ئەورووپی) ناسرابوو، پاڵەوانێتییەکی وەرزیی تۆپی پێی پێشنیازکراو بوو بۆ یانەکانی ئەورووپا. وا بڕیار بوو لەلایەن کۆمپانیای سوپەرلیگی ئەورووپی، S.L. ڕێکبخرێت، کە دامەزراوەیەکی بازرگانی بوو بۆ ڕکابەریکردن یان جێگرتنەوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا. یەکەم پێشنیازی خوولەکە ٢٠ تیپی لەخۆ دەگرت، کە ١٥ یانەیان ئەندامی دامەزرێنەری پاڵەوانێتییەکە بوون.

سەرکردایەتیی خوولەکە لەلایەن فلۆرێنتینۆ پێرێزەوەیە (سەرۆکی ڕیال مەدرید). دامەزرێنەرەکانی تر، ئاندریا ئانیێلی (سەرۆکی یوڤێنتوس)، جۆڵ گلەیزەر (ھاوخاوەنی مانچستەر یوونایتد)، جۆن ولیام ھێنری (خاوەنی لیڤەرپوول) و ستان کرۆنکە (خاوەنی ئارسناڵ)، دوای ماوەیەکی کەم و لە ئەنجامی ڕەتکردنەوەی پڕۆژەکە لەلایەن یانەکانیانەوە، کشانەوە. تا ساڵی ٢٠٢٣، پێرێز و خوان لاپۆرتا (سەرۆکی بارسێلۆنا) بەھێزترین لایەنگری خوولەکە بوون.

ڕاگەیاندنی سوپەرلیگی ئەورووپی لە نیسانی ٢٠٢١، ڕووبەڕووی دژایەتییەکی گەورە بووەوە لەلایەن چەندین گرووپی جیاوازەوە: ھاندەران، یاریزانان، ڕاھێنەران و یانەکانی تۆپی پێ. ھەروەھا خوولەکە ڕووبەڕووی دژایەتیی یوێفا، فیفا و ھەندێک لە حکوومەتە نیشتمانییەکانیش بووەوە. ڕەخنەگران نیگەرانیی خۆیان لەبارەی تایبەتمەندی و کەمبوونەوەی کێبڕکێ لەناو خوولەکەدا دەربڕی، چونکە خوولەکە لە یانە پلە بەرزەکانی وڵاتە ھەڵبژێردراوەکانی ئەورووپا پێکدەھات، کە بڕیار بوو بەشداربووی ھەمیشەیی بن لە سیستمێکی خوولی نیمچە-داخراودا.

کاردانەوەی توند دژی پلانەکانی خوولەکە بووە ھۆی ئەوەی نۆ لەو یانانەی کە بڕیار بوو بەشداری بکەن، بە ھەموو شەش یانە ئینگلیزییەکەوە، نیازی خۆیان بۆ کشانەوە ڕابگەیەنن. سەرەڕای ئەوەش، ھەشت یانە وەک پشکدار لە پڕۆژەکەدا ماونەتەوە. لە نیسانی ٢٠٢١، ESL ڕایگەیاند کە کارەکانی ھەڵپەساردووە، و ناکۆکییەکی یاسایی لێکەوتەوە. دادگا نیشتمانییەکان بڕیاریان داوە کە فیفا و یوێفا نابێت دەستوەردەنە پەرەپێدانی خوولی سووپەری ئەورووپی.

لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، A22 Sports Management، کە کۆمپانیایەکە بۆ "سپۆنسەرکردن و یارمەتیدان" لە دروستکردنی سوپەرلیگی ئەورووپی دامەزراوە، ڕایگەیاند کە کار لەسەر پلانێک دەکات بۆ دەستپێکردنەوەی پاڵەوانێتییەکە. لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣، دادگای دادی ئەورووپی بڕیارێکی دەرکرد کە قەدەغەکردنی خوولەکە لەوانەیە لەگەڵ ھەندێک لە یاساکانی یەکێتیی ئەورووپا ناکۆک بێت.

پاشخان

چەمک

لیڤەرپوول

لەندەن

مانچستەر

یوڤێنتوس

میلان

بارسێلۆنا

مەدرید

تیپەکانی لەندەن
ئارسناڵ
چێڵسی
تۆتنھام ھۆتسپێر

تیپەکانی مەدرید
ئەتلەتیکۆ مەدرید
ڕیال مەدرید

تیپەکانی مانچستەر
مانچستەر سیتی
مانچستەر یوونایتد

تیپەکانی میلان
ئینتەر میلان
میلان

نەخشەی دوازدە یانە دامەزرێنەرەکە، کە دە یانەیان لە پاڵەوانێتییەکە کشاونەتەوە

لە ساڵی ١٩٦٨، ھانس بانگەرتەر، سکرتێری گشتیی ئەوکاتی یوێفا، پێشنیازی دروستکردنی پاڵەوانێتییەکی نوێی "سوپەرلیگ"ی کرد بۆ یانە ئەورووپییەکان کە جێگەی جامی پاڵەوانەکانی ئەورووپا و جامی براوەی جامەکان بگرێتەوە و ببێتە "پاڵەوانێتیی خوولی تۆپی پێی ئەورووپا"، کە پاڵەوانێتییەکی ناوازەی یانەکان بوو و یارییەکانی گرووپ و دەرکردنی تێدا بوو، کە لەو سەردەمەدا شتێکی نوێ بوو. پێشنیازەکە ھەرگیز بە جددی وەرنەگیرا و، لە ھەمان ساڵدا، یوێفا ڕازی بوو بە فراوانکردنی دەرفەتی یانەکان بۆ بەشداریکردن لە پاڵەوانێتییەکانیدا لە ڕێگەی دروستکردنی سێیەمین پاڵەوانێتیی وەرزی، کە جامی یوێفا بوو، و یەکەم وەرزی سێ ساڵ دواتر بەڕێوەچوو. بیرۆکەی پاڵەوانێتییەکی یەکگرتووی سەرتاسەری ئەورووپا بۆ یانەکان جارێکی تر لە ساڵانی حەفتاکاندا گفتوگۆی لەسەر کرا و لە کۆتایی دەیەی دواتردا شێوازێکی یاسایی وەرگرت.

لە ساڵی ١٩٨٧، کارگێڕانی یانەکانی میلان، ڕیال مەدرید و گلاسکۆ ڕێنجەرز، پلانیان بۆ خوولێکی یەک-خولی دانا - کە لەلایەن میدیاکانی ئەورووپاوە بە "سوپەرلیگ" ناوبرا. ئەمەش لەبەرئەوەی فۆرماتی پێشنیازکراوی پاڵەوانێتییەکە ھەمان شێوەی پاڵەوانێتییەکانی خوول بوو، بە پێچەوانەی فۆرماتی پاڵەوانێتییە ئەورووپییەکان کە لە ناوەڕاستی پەنجاکانەوە لەسەر بنەمای قۆناغەکانی دەرکردن بوون. ئەم فۆرماتە بۆ پەخشکەرانی تەلەڤیزیۆنی نێودەوڵەتی سەرنجڕاکێشتر دەبوو، و ڕێگەی بە یانە بەشداربووەکان دەدا داھاتێکی زیاتر بەدەست بھێنن بۆ "دڵنیایی ئابووری و بەڕێوەبردن". وا بڕیار بوو پاڵەوانێتییەکە بە ھاوتەریبی سێ پاڵەوانێتییەکەی تری ئەورووپای ئەوکات، لە وەرزی ١٩٩١-١٩٩٢ەوە بەڕێوەبچێت، بەڵام پڕۆژەکە لە ساڵی ١٩٩١ پاشگەزبوونەوەی لێ کرا، دوای ئەوەی یوێفا سزای وەرزشیی ھەتاھەتایی بۆ یانە بەشداربووەکان ڕاگەیاند. یوێفا ھەروەھا چاکسازیی لە جامی پاڵەوانەکانی ئەورووپا کرد و قۆناغی گرووپی بۆ وەرزی ١٩٩١-١٩٩٢ زیاد کرد، کە ژمارەی یارییەکانی زیاد کرد، و لە ساڵی ١٩٩٢ەوە ناوی پاڵەوانێتییەکەی گۆڕی بۆ چامپیۆنزلیگ. ساڵی دواتر، لێنارت یۆھانسۆن، سەرۆکی ئەوکاتی یوێفا، پێشنیازی کرد، بەڵام بێسوود، کە چامپیۆنزلیگ، جامی براوەی جامەکان و جامی یوێفا تێکەڵ بکرێن و ببنە یەک پاڵەوانێتیی ناوازە.

سێ ساڵ دواتر، یانەکانی ئایاکس، بارسێلۆنا، بایەرن میونشن و مانچستەر یوونایتد بە نھێنی پلانیان بۆ "سوپەرلیگ"ێک دانا، بۆ ڕکابەریکردنی چامپیۆنزلیگ. وا بڕیار بوو ٣٦ یانەی "دیار" لەخۆبگرێت کە دابەش کرابوون بۆ سێ گرووپ و لە کۆتایی وەرزدا قۆناغی پلەی ئۆفی ھەبوو بۆ بردنەوەی نازناوەکە. ھەروەھا پاڵەوانێتییەکی دووەمیش بۆ ٩٦ تیپی تر بە ناوی "پرۆکەپ" (ProCup) ھەبوو، کە جێگەی جامی براوەی جامەکان و جامی یوێفای دەگرتەوە. پاڵەوانێتییە پلان بۆ داڕێژراوەکان، کە لەسەر بنەمای سیستەمی وەرزشی باکووری ئەمریکا بوو، بڕیار بوو لەلایەن کۆمپانیای ئیتاڵی میدیا پارتنەرز سپۆنسەر بکرێت. پڕۆژەکە دوای ئەوەی یوێفا و یەکێتییە نیشتمانییەکانی سەر بەو و فیفا سزایان بۆ ھەموو یانە بەشداربووەکان ڕاگەیاند، پاشگەزبوونەوەی لێ کرا. لە ساڵی ١٩٩٨، بیرۆکەکە ھێشتا لەلایەن میدیا پارتنەرزەوە پەرەی پێدەدرا، بەڵام ھەرگیز لە قۆناغی پلاندانان زیاتر نەڕۆیشت، دوای ئەوەی یوێفا چامپیۆنزلیگی فراوان کرد. چەندین پێشنیازی تر کران، بەڵام ھەموویان بە ھەمان شێوە نەیانتوانی ڕەزامەندیی گشتی بەدەست بھێنن.

لە ساڵی ٢٠٠٩، فلۆرێنتینۆ پێرێز، سەرۆکی ڕیال مەدرید، دەستی بە پلاندانان کرد بۆ "پاڵەوانێتیی سوپەرلیگ"، و ڕایگەیاند کە چامپیۆنزلیگ زۆر "کۆن و کێشەدارە" بۆ کوالێتیی وەرزشەکە، و "ڕێگرە لەبەردەم گەشەکردنی یانەکان و پەرەپێدانی ژێرخانیان".

لە ساڵی ٢٠١٨، پێرێز گفتوگۆی لەگەڵ یانەکانی تری ئەورووپا دەستپێکرد، بە زۆری یانەکانی ئیسپانیا، ئینگلتەرا و ئیتاڵیا، لەبارەی بیرۆکەی پاڵەوانێتییەکی "جیابوونەوە" کە مەبەست لێی دابینکردنی "پشتیوانیی دارایی بەھێز" بوو بۆ ھەموو یانە بەشداربووەکان. یانەکانی بەشداربوو لە گفتوگۆکاندا، کە بە نھێنی ئەنجام دەدران، بە زۆری سەرنجیان لەسەر گەڕان بوو بەدوای بژاردەکاندا ئەگەر یوێفا "چاکسازی"ی وا لە چامپیۆنزلیگ نەکات کە بۆ ئەوان قبوڵکراو بێت. بیرۆکەی پاڵەوانێتییەکی نوێ جارێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٠ سەریھەڵدایەوە، کاتێک یانە ناودارەکانی تۆپی پێ بەھۆی قەدەغەی ھاتووچۆی پەتای کۆڤید-١٩ تووشی زیانی دارایی بوون، بە تایبەتی لەگەڵ قەرزە بەردەوامەکانیاندا. ڕیال مەدرید یەکێک بوو لەوانەی کە لە ئیسپانیا زۆرترین زیانی دارایی بەرکەوت بەھۆی پەتایەکەوە، کە وایکرد پێرێز جارێکی تر بیرۆکەکە بھێنێتەوە گۆڕێ. ڕاگەیاندنی پاڵەوانێتییەکی نوێ لە کۆتاییدا سەرنجی کۆمپانیای وەبەرھێنانی ئەمریکی جەی پی مۆرگان چەیسی ڕاکێشا، کە بەڵێنی ٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی دا بۆ دامەزراندنی.

لە ١٨ی نیسانی ٢٠٢١، لە ئێوارەی کۆبوونەوەی لیژنەی جێبەجێکاریی یوێفا کە ئامانج لێی نوێکردنەوە و فراوانکردنی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بوو تا وەرزی ٢٠٢٤-٢٠٢٥ بۆ زیادکردنی ژمارەی یارییەکان و داھاتەکان، پێرێز "پێکھێنانی سوپەرلیگ"ی ڕاگەیاند، کە ھەروەھا بە "سوپەرلیگی ئەورووپی" یان ESL ناودەبرا، لە ڕێگەی بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانییەوە لەلایەن ئەو دوازدە یانەیەی کە واژۆیان کردبوو بۆ بەشداریکردن. ئەمانە بریتی بوون لە یانە ئینگلیزییەکان (ئارسناڵ، چێڵسی، لیڤەرپوول، مانچستەر سیتی، مانچستەر یوونایتد، و تۆتنھام ھۆتسپێر)، یانە ئیتاڵییەکان (ئینتەر میلان، یوڤێنتوس، و میلان)، و یانە ئیسپانییەکان (ئەتلەتیکۆ مەدرید، بارسێلۆنا، و ڕیال مەدرید).

پێرێز "ھیوای" خواست کە پاڵەوانێتییە نوێیەکە "یاریی کوالێتی بەرزتر و سەرچاوەی دارایی زیاتر بۆ تەواوی ھەرەمی تۆپی پێ دابین بکات"، و "گەشەی ئابووریی زۆر گەورەتر و پشتیوانی بۆ تۆپی پێی ئەورووپا لە ڕێگەی پابەندبوونێکی درێژخایەنەوە بۆ پێدانی ھاوکاریی بێ سنوور، کە لەگەڵ داھاتەکانی خوولەکەدا گەشە دەکات" دابین بکات، و سەرنجی نەوەی نوێی ھاندەرانی تۆپی پێ ڕابکێشێت، و ھەروەھا ڤاڕ و ناوبژیوانیش باشتر بکات. لە کاتی ڕاگەیاندنەکەدا، دە لە یانە دامەزرێنەرەکان لە ١٤ یانەی سەرەوەی پۆلێنی یانەکانی یوێفا بوون، و تەنھا ئینتەر (پلەی ٢٦) و میلان (پلەی ٥٣) لە دەرەوەی ئەو بازنەیە بوون. ھەموو دوازدە یانەکە لە ١٦ یانەی سەرەوەی لیستی فۆربس بوون بۆ بەنرخترین یانەکانی تۆپی پێ؛ بەھای کۆی یانەکان US$34.4 ملیار دۆلار بوو.

سەرکردایەتی

ھاوکات لەگەڵ دەستپێکردنی سووپەرلیگ (ESL)، سەرکردایەتیی جێبەجێکاری ڕێکخراوەکەش ڕاگەیەندرا. خشتەکەی خوارەوە ئەو کارگێڕە وەرزشییانە دەخاتە ڕوو کە لە کارەکانی پاڵەوانێتییەکەدا بەشدار بوون، لەگەڵ ئەو پۆستەی کە لە وەرزشەکەدا ھەیانبووە:

پۆست	ناو	ڕەگەزنامە	پۆستەکانی تر
سەرۆک	فلۆرێنتینۆ پێرێز	ئیسپانیا	سەرۆکی ڕیال مەدرید
جێگری سەرۆک	ئاندریا ئانیێلی	ئیتاڵیا	سەرۆکی یوڤێنتوس
جێگری سەرۆک	جۆڵ گلەیزەر	ویلایەتە یەکگرتووەکان	ھاوسەرۆکی مانچستەر یوونایتد
جێگری سەرۆک	جۆن ھێنری	ویلایەتە یەکگرتووەکان	خاوەنی لیڤەرپوول
جێگری سەرۆک	ستان کرۆنکە	ویلایەتە یەکگرتووەکان	خاوەنی ئارسناڵ

بەپێی ڕاپۆرتەکان، داوا لە گاڤین پاتەرسن، بەڕێوەبەری پێشووی بی تی سپۆرت، کراوە کە پۆستی ئەفسەری باڵای جێبەجێکار وەربگرێت.

شێواز

پاڵەوانێتییەکە پەیڕەوی لە فۆرماتی قۆناغە سەرەتاییەکانی پاڵەوانێتیی باسکەی یۆرۆلیگی ئەورووپا دەکرد. وابڕیار بوو ٢٠ یانە بەشداری بکەن، کە ١٥ یانەیان «ئەندامی ھەمیشەیی» و ناسراو بە «یانە دامەزرێنەرەکان» بن. یانە دامەزرێنەرەکان سەرپەرشتیی بەڕێوەچوونی پاڵەوانێتییەکەیان دەکرد، لەکاتێکدا ٥ شوێنی دیکە لەڕێگەی سیستەمێکی پاڵاوتنەوە دەدرا بەو یانانەی کە باشترین ئاستیان لە دوایین وەرزی خولی ناوخۆیی وڵاتەکەیاندا پێشکەش کردبوو.

ھەموو ساڵێک، یانەکان دابەش دەکرانە سەر ٢ گرووپی ١٠ یانەیی و بە سیستەمی خولی (چوون و گەڕانەوە) یارییان دەکرد، کە ١٨ یاریی قۆناغی گرووپەکان بوو بۆ ھەر یانەیەک. یارییەکان لە ناوەڕاستی ھەفتەدا ئەنجام دەدران بۆ ئەوەی کاریگەری لەسەر خولە ناوخۆییەکان نەبێت. لە کۆتایی قۆناغی گرووپەکان، سێ یانەی یەکەمی ھەر گرووپێک ڕاستەوخۆ سەردەکەوتن بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی. یانەکانی پلەی چوارەم و پێنجەمی ھەر گرووپێک لە یاریی پاشکۆی (چوون و گەڕانەوە)دا ڕووبەڕووی یەک دەبوونەوە بۆ دیاریکردنی دوو یانەی کۆتاییی چارەکی کۆتایی. بەشەکانی دیکەی پاڵەوانێتییەکە لە ماوەی چوار ھەفتەدا لە کۆتایی وەرزدا بەڕێوەدەچوون؛ قۆناغەکانی چارەکی کۆتایی و پێش کۆتایی بە شێوازی (چوون و گەڕانەوە) بوون، و یاریی کۆتایی وەک یەک یاری لە یاریگایەکی بێلایەن ئەنجام دەدرا. ھەر وەرزی پاڵەوانێتییەکە ١٩٧ یاری لەخۆدەگرت: ١٨٠ یاری لە قۆناغی گرووپەکان و ١٧ یاری لە قۆناغەکانی دەرکردن.

لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، ڕاگەیەندرا کە کۆمپانیای سووپەرلیگی ئەورووپا، بە سەرۆکایەتیی ڕیال مەدرید، بارسێلۆنا و یوڤێنتوس، پلانیان بۆ خولێکی کراوە ھەیە کە لە دوو ئاست پێکدێت و ھەریەکەیان ٢٠ یانە لەخۆدەگرێت، بە ئامانجی ڕکابەریکردنی چامپیۆنزلیگ و یۆرۆپالیگ.

گرێبەستەکان

سووپەرلیگی ئەورووپای پێشنیارکراو (ESL) بەنیاز بوو پارەی «ھاوپشتیی» بێ سنوور پێشکەش بە یانە بەشداربووەکان بکات، کە لەگەڵ داھاتی خولەکەدا زیاد دەکات و لەو بڕە پارانە زیاتر دەبێت کە لە پاڵەوانێتییە ئەورووپییەکانی ئێستادا دەدرێن. بەپێی بەیاننامەی ڕۆژنامەوانیی خولەکە، ئەم پارانە «لە ماوەی پابەندبوونی سەرەتایی یانەکاندا زیاتر لە ١٠ ملیار یۆرۆ» دەبوون. سەرەڕای ئەوە، یانە دامەزرێنەرەکان بە کۆمەڵ بڕی ٣.٥ ملیار یۆرۆیان وەردەگرت بۆ پشتیوانیکردنی وەبەرھێنانی ژێرخانی و قەرەبووکردنەوەی کاریگەرییەکانی پەتای کۆڤید-١٩.

پێکھاتەی پارەدانی پێشنیارکراو بۆ ESL بریتی بوو لە دابەشکردنی ٣٢.٥٪ی داھاتە بازرگانییەکان لەنێوان یانە دامەزرێنەرەکان و ھەموو ٢٠ یانەکە (لەگەڵ پێنج یانە بانگھێشتکراوەکە)، و ٢٠٪ی زیادەش بەپێی ئاستی یانەکان دابەش دەکرا. ١٥٪ی ماوەش بەپێی قەبارەی بینەرانی پەخشی ھەر یانەیەک تەرخان دەکرا. جگە لەوەش، ڕێگە بە یانەکان دەدرا داھاتی بلیتی یاریگا و داھاتی سپۆنسەریی تایبەت بە یانەکان بۆ خۆیان ھەڵبگرن.

ESL بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە خولەکە داھات لە سەرتاسەری بواری تۆپی پێدا زیاد دەکات و وای لێدەکات یانە گەورەکان بتوانن لە ڕێگەی پارەی گواستنەوەی یاریزانانەوە وەبەرھێنانی زیاتر لە یانە بچووکەکاندا بکەن. ھەروەھا ESL پارەی ھاوپشتیی ساڵانەی بە بڕی ٤٠٠ ملیۆن یۆرۆ پێشکەش دەکرد بۆ ھاندانی بەشداریکردن. پێشنیازەکە چارەسەرێکی بانگەشە بۆ کراوی بۆ کێشەکانی چاودێریی دارایی دەخستە ڕوو کە بەھۆی یاساکانی یاریی خاوێنی داراییی یوێفا ھاتبوونە ئاراوە، ھەرچەندە ڕەخنەگران کاریگەریی ئەم پێشنیازەیان بە گومانەوە سەیر دەکرد.

لە ٢٣ی نیسانی ٢٠٢١، گۆڤاری دێر شپیگڵ، دوای ئەوەی بانگەشەی دەستگەیشتنی بە گرێبەستی ١٦٧ لاپەڕەیی سووپەرلیگی ئەورووپا کرد، ئاشکرای کرد کە بڕیار بووە بارسێلۆنا و ڕیال مەدرید ٦٠ ملیۆن یۆرۆ زیاتر لە یانەکانی تر لە ماوەی دوو ساڵی یەکەمدا وەربگرن، لە کاتێکدا ئەی سی میلان، ئینتەر میلان، بۆروسیا دۆرتمۆند و ئەتلەتیکۆ مەدرید بڕیار بووە پارەیەکی کەمتر لە یانەکانی تری سووپەرلیگ وەربگرن. ڕۆژنامەی گاردیان لە ھەمان مانگدا ڕایگەیاند کە بەڵێنی ٢٠٠–٣٠٠ ملیۆن یۆرۆ وەک «پاداشتی بەخێرھاتن» بە یانەکانی سووپەرلیگ درابوو. ھەروەھا ڕۆژنامەی مارکا ڕایگەیاند کە سزایەکی ٣٠٠ ملیۆن یۆرۆیی ھەبووە بۆ کشانەوە لە پڕۆژەکە؛ سووپەرلیگ ڕایگەیاند کە ئەو بڕە «نادروستە.» ماڵپەڕی Vozpópuli ڕایگەیاند کە «مەرجەکە پەیوەستە بەو قەرزە ٣.٢ ملیار یۆرۆییەی کە JP Morgan وەریگرتووە» بۆ «دڵنیابوونەوە لە بەردەوامیی پڕۆژەکە.»

لە ٢٠ی ئایار، نیویۆرک تایمز پێداچوونەوەی بە گرێبەستی دامەزراندنی سووپەرلیگدا کرد و بۆی دەرکەوت کە ھەرچەندە فیفا بە ئاشکرا ڕەخنەی لە پڕۆژەکە گرتبوو، بەڵام بۆ ماوەی چەند مانگێک گفتوگۆی نھێنیی لەگەڵ دامەزرێنەرەکاندا کردبوو سەبارەت بە پەسەندکردنی پاڵەوانێتییەکە. وتارەکە ئاماژەی بەوە دابوو کە دامەزرێنەرانی سووپەرلیگ پێویستیان بە ڕێککەوتنێک ھەبووە لەگەڵ «قەوارەیەک کە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بە W01 ناونرابوو بەڵام بە ئاسانی وەک فیفا دەناسرایەوە»، و وتبووی کە ڕێککەوتنەکە «مەرجێکی سەرەکی بووە بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژەی سووپەرلیگ». ھەروەھا ڕایگەیاندبوو کە سووپەرلیگ پێشنیاری بەشداریکردنی تا ١٢ یانەی لە جامی جیھانیی یانەکانی نوێدا کردووە، و بیری لەوە کردووەتەوە کە ڕێگە بدات فیفا ١ ملیار دۆلار وەک «پارەی ھاوپشتی» لای خۆی بھێڵێتەوە.

لە ٣١ی ئایاری ٢٠٢١، El Confidencial ئاشکرای کرد کە دەستی بەو گرێبەستە پابەندکەرە گەیشتووە کە لە ١٧ی نیساندا لەلایەن دوازدە یانەکەوە واژۆ کرابوو. بەپێی گرێبەستەکە، یانە دامەزرێنەرەکان دەبوو خاوەنی پشکی یەکسان بن لەو کۆمپانیا بە بەرپرسیارێتیی سنووردارەدا کە بنکەکەی لە ئیسپانیایە. بەپێی ڕاپۆرتەکە، ھیچ پشکێک نەفرۆشرابوو، واتە نۆ یانەکەی تر، سەرەڕای کشانەوەی گشتییان، ھێشتا بەشدار بوون و چاوەڕێی بڕیاری دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا بوون، کە بڕیارەکەی بە گەورەترین حوکمی بواری تۆپی پێ لە دوای یاسای بۆسمانەوە وەسف دەکرا. تەنھا ئینتەر میلان بە فەرمی بۆ مەبەستی سپۆنسەری وازی لە پڕۆژەکە ھێنابوو و ھەموو پشکەکانی فرۆشتبوو. دووپاتیش کرایەوە کە سزای نزیکەی ٣٠٠ ملیۆن یۆرۆیی ھەیە بۆ پێشێلکردنی گرێبەستە پابەندکەرەکە. گرێبەستەکە پابەندبوونی یانەکانی بە خول و جامە ناوخۆییەکانەوە پشتڕاست کردبووەوە و ئەوەی کە سووپەرلیگ ھەرکاتێک لەلایەن یوێفا و فیفاوە دانی پێدا بنرێت دەست پێ دەکات، لەگەڵ پارێزبەندیی یاسایی لە دادگاکانی ئەورووپاوە.

لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١، زە تایمز ڕایگەیاند کە ٦ یانە ئینگلیزییەکە، کە ھێشتا ھاوخاوەن و پشکداری کۆمپانیا ئیسپانییەکە بوون، بە فەرمی لێی نەکشابوونەوە. ڕێکخەرانی پڕۆژەکە ڕایانگەیاندبوو کە پاڵەوانێتییەکە «دواجار بە شێوازێکی دەستکاریکراو دووبارە دەست پێ دەکاتەوە». سەبارەت بە گرێبەستە پابەندکەرەکە، بەپێی سەرچاوە نزیکەکان لە پڕۆژەکەوە، «ھیچ میکانیزمێک» بۆ کشانەوەی یانەکان نییە، چونکە تەنھا کۆدەنگیی تەواوی دوازدە یانە دامەزرێنەرەکە دەتوانێت پڕۆژەکە ھەڵبوەشێنێتەوە، و ھەر یانەیەک بە شێوەی تاکلایەنە بکشێتەوە، ڕووبەڕووی «سزای بێسنوور» دەبێتەوە.

پێشوازی و کاردانەوەکان

ناونیشانی ڕۆژنامەکانی بەریتانیا ڕۆژێک دوای ڕاگەیاندنی پاڵەوانێتییە پێشنیارکراوەکە

دەستە بەڕێوەبەرییەکانی تۆپی پێ

دامەزراندنی سووپەرلیگ (ESL) بووە ھۆی ئیدانەکردنێکی بەرفراوان لەلایەن یوێفا، یەکێتیی تۆپی پێی ئینگلتەرا و پرێمیەرلیگی ئینگلتەرا، یەکێتیی تۆپی پێی ئیتالیا و سێریا ئای ئیتاڵیا، و یەکێتیی تۆپی پێی شاھانەی ئیسپانیا و لا لیگای ئیسپانیا. ھەموو دەستە بەڕێوەبەرییەکان بەیاننامەیەکی ھاوبەشیان دەرکرد و تێیدا نیازی خۆیان بۆ ڕێگریکردن لە ھەر ھەنگاوێکی دیکەی پاڵەوانێتییە نوێیەکە ڕاگەیاند. یوێفا ھۆشداریدا کە ھەر یانەیەک بەشداری لە سووپەرلیگدا بکات، لە ھەموو پاڵەوانێتییەکانی تری ناوخۆیی، ئەورووپی و جیھانیی تۆپی پێ قەدەغە دەکرێت، و یاریزانانی یانە بەشداربووەکانیش قەدەغە دەکرێن لە نوێنەرایەتیکردنی ھەڵبژاردە نیشتمانییەکانیان لە یارییە نێودەوڵەتییەکاندا. جگە لەوەش، یەکێتیی تۆپی پێی فەڕەنسا و خولی پیشەگەری تۆپی پێی فەڕەنسا، یەکێتیی تۆپی پێی ئەڵمانیا و خولی تۆپی پێی ئەڵمانیا، ھەروەھا خولی نایابی ڕووسیا و یەکێتیی تۆپی پێی ڕووسیا بەیاننامەی ھاوشێوەیان بۆ دژایەتیکردنی پێشنیازەکە بڵاوکردەوە.

یوێفا دەستبەجێ دەستیکرد بە لێکۆڵینەوە لە ئەنجامدانی چاکسازیی زیاتر لە چامپیۆنزلیگدا لە ھەوڵێکدا بە بڕی ٦ ملیار یۆرۆ بۆ ڕێگریکردن لە بەردەوامبوونی پڕۆژەکە. پرێمیەرلیگ و یەکێتیی تۆپی پێی ئینگلتەرا بەیاننامەیەکیان دەرکرد و تێیدا «بەیەکدەنگ و بە توندی» دژایەتیی خۆیان بۆ خولە جیابووەوەکە ڕاگەیاند، بەڵام قەدەغەکردنی شەش یانە جیابووەوەکەیان لە پاڵەوانێتییە ناوخۆییەکان ڕەتکردەوە و پێیان باشتر بوو ڕێکاری یاسایی دژیان نەگرنەبەر.

کۆمەڵەی یانە ئەورووپییەکان (ECA) کۆبوونەوەیەکی بەپەلەی ئەنجامدا و دواتر دژایەتیی خۆی بۆ پلانەکە ڕاگەیاند. ئاندریا ئانیێلی، کە ئەندامی لیژنەی جێبەجێکاری یوێفاش بوو، لەگەڵ یانە دامەزرێنەرەکانی سووپەرلیگ، بەشدارییان لە کۆبوونەوە ئۆنلاینەکەدا نەکرد. دواتر ئانیێلی دەستی لە پۆستەکانی وەک سەرۆکی ECA و ئەندامی لیژنەی جێبەجێکاری یوێفا کێشایەوە، و ھەر دوازدە یانەکەی سووپەرلیگیش لە ECA چوونە دەرەوە. لە ٧ی ئایاری ٢٠٢١، یوێفا ڕێکارەکانی گەڕانەوەی نۆ یانەی بەشداربووی ئەو پاڵەوانێتییە جیابووەوەی پەسەند کرد. فیفا دواتر ناڕەزایەتیی خۆی لە بەرامبەر کاردانەوە نەرێنییەکان بۆ پێشنیازی ESL دەربڕی، لەگەڵ سەرۆکی لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی، تۆماس باک. جیانی ئینفانتینۆ، سەرۆکی فیفا، لە وتارێکیدا لە کۆنگرەی یوێفای ٢٠٢١ لە مۆنترۆی سویسرا، لە وەڵامی پێشنیازەکە و ھەوڵی یانەکان بۆ مانەوە لە خولە ناوخۆییەکانیان، وتی: «ئەگەر ھەندێک ھەڵبژێرن کە ڕێگای خۆیان بگرنەبەر، ئەوا دەبێت لەگەڵ دەرەنجامەکانی ھەڵبژاردنەکەیان بژین، ئەوان بەرپرسن لە ھەڵبژاردنەکەیان. بە دیاریکراوی ئەمە واتای ئەوەیە، یان تۆ لەناوەوەیت، یان لە دەرەوەیت. ناتوانیت نیوە لەناو و نیوە لە دەرەوە بیت. دەبێت ئەمە بە تەواوی ڕوون بێت.»

یانە بەشدارنەبووەکان

داوا لە بایەرن میونشن، بۆروسیا دۆرتمۆند و پاریس سان جێرمان کرا کە پەیوەندی بە ESL بکەن؛ ٣٠ ڕۆژ بە بایەرن و بۆروسیا، و ١٤ ڕۆژ بە پاریس سان جێرمان درا بۆ واژۆکردنی گرێبەستی سووپەرلیگ، بەڵام ھەرسێکیان بەشداریکردنیان لە پاڵەوانێتییەکەدا ڕەتکردەوە و بە ئاشکرا ئیدانەی بیرۆکەکەیان کرد. پێرێز بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئەو سێ یانەیە بانگھێشت نەکراون. ڕاپۆرتەکان باس لەوە دەکەن کە یانەکانی تری فەڕەنسی، ئەڵمانی، پورتوگالی، ئیتاڵی، و ھۆڵەندی ڕەتیانکردووەتەوە پەیوەندی بە پاڵەوانێتییەکەوە بکەن. وێستھام یوونایتد لە ماڵپەڕی خۆیدا ڕایگەیاند کە بە توندی دژی سووپەرلیگن، و جەختی لەسەر ڕەگ و ڕیشەی کرێکاریی خۆیان و ئەو ١٥٠ یاریزانەی ئەکادیمیا کردەوە کە پەرەیان پێدراوە بۆ ئەوەی بۆ تیپی یەکەم یاری بکەن. لە بەیاننامەیەکدا، ئێڤەرتۆن ڕەخنەی لە شەش یانە گەورەکەی ئینگلتەرا گرت کە پەیوەندییان بە سووپەرلیگەوە کردووە و بە «خیانەتکردن» لە ھاندەرانی تۆپی پێی بەریتانیا تۆمەتباری کردن. لیدز یوونایتد لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا ئاماژەی بە لیڤەرپوول کرد بە ناوی «مێرسیساید ڕێدز»، کە ئاماژەیە بۆ ناوە بێ مۆڵەتەکەی یانەکە لە زنجیرە یارییە ڤیدیۆییەکانی پرۆ ئێڤۆلووشن سۆکەر. پێш یاریی نێوان یانەکان لە ١٩ی نیسان، یاریزانانی لیدز بە درێسی ناڕەزایەتییەوە خۆیان گەرم کرد، کە لۆگۆی چامپیۆنزلیگی لەسەر بوو لەگەڵ نووسینی 'بەدەستی بھێنە' لە پێشەوە، و 'تۆپی پێ بۆ ھاندەرانە' لە پشتەوە. درێسەکان لەسەر کورسییەکانی ژووری جلگۆڕینی لیڤەرپوول دانرابوون، بەڵام یاریزانەکان لەبەریان نەکردن. باس لەوە کرا کە ئاتالانتا، کالیاری و ھێلاس ڤیرۆنا داوایان کردووە کە تیپەکانی سووپەرلیگ لە سێریا ئا قەدەغە بکرێن؛ ھێلاس ڤیرۆنا لە بەیاننامەیەکدا ڕەتیکردەوە کە داوایەکی لەو شێوەیەی لەگەڵ ئاتالانتا و کالیاریدا کردبێت.

لە ٣ی ئایار، ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی داراییی ئیتاڵی Il Sole 24 Ore ئاماژەی بەوەدا کە پڕۆژەی سووپەرلیگ بە فەرمی لەلایەن سەرۆکی بەشی کێبڕکێ و کارەکانی سێریا ئا، ئەندریا بوتی، وەک بەدیلێک بۆ چاکسازیی چامپیۆنزلیگ کە لەلایەن یوێفاوە پلانی بۆ دانرابوو، پێشکەش بە یەکێتیی تۆپی پێی ئیتاڵیا و ھەموو ٢٠ یانە بەشداربووەکەی خولەکە کراوە لە کۆبوونەوەیەکدا لە ١٦ی شوبات. بڵاوکراوەکە، کە ئاماژەی بەوەدا کە گفتوگۆی ھاوشێوە لە ھەمان کاتدا لەلایەن ئەندامانی دەستەی لالیگا، پرێمیەرلیگ و بوندسلیگاوە پێشکەش بە یانەکانی وڵاتەکانیان کراوە، ھەروەھا ئەوەشی خستەڕوو کە سێریا ئا لە ڕووی ئابوورییەوە لایەنگری پڕۆژەکە بووە و فیفاش ئاگاداری بووە، تا ئەو ڕادەیەی کە تیپی براوەی سووپەرلیگ بەشداری لە جامی جیھانیی یانەکانی نوێدا دەکرد. سەبارەت بەمەی دواییان، ڕاپۆرتێکی ٢٠ی ئایاری نیویۆرک تایمز جەختی لە بەشداریی فیفا لە پڕۆژەی سووپەرلیگی ئەورووپادا کردەوە.

لە ٢٢ی تشرینی یەکەم، The Athletic ئەنجامی ڕاپرسییەکی بێناوی خۆی بڵاوکردەوە کە لە یانەکانی سەرتاسەری یەکێتییە ئەندامەکانی یوێفادا ئەنجامدرابوو. بەپێی ڕاپرسییەکە، ٦٦٪ی یانەکان کاردانەوەی نەرێنییان بەرامبەر ڕاگەیاندنی سووپەرلیگ ھەبووە، و ٥٦٪ی یانەکان وتوویانە کە سووپەرلیگ کاریگەریی نەرێنی لەسەر یانەکەیان دەبێت. زۆرینەیەکی کەم لە یانەکان پێیان وابوو کە بیرۆکەی سووپەرلیگ کۆتایی نەھاتووە، و زۆرێک لە یانەکان خوازیار بوون کە سووپەرلیگ تیپی زیاتر لە وڵاتانی تر لەخۆبگرێت، سیستەمی سەرکەوتن و دابەزین دابمەزرێنێت، و دابەشکردنی داھات پێداچوونەوەی بۆ بکرێت.

سیاسەتمەداران و حکوومەتەکان

ژمارەیەکی زۆر لە سیاسەتمەداران لە سەرتاسەری ئەورووپادا دژایەتیی خۆیان بۆ پێشنیازەکان دەربڕی، کە دیارترینیان لەلایەن حکوومەتی بەریتانیاوە بوو، و دژایەتییەکە ھەموو پارتە سیاسییەکانی لە دژی پڕۆژەکە یەکخست. سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا بۆریس جۆنسن پێشنیازەکانی بە «زۆر زیانبەخش بۆ تۆپی پێ» ناوبرد و بەڵێنیدا کە دڵنیا بێتەوە «بەو شێوەیەی ئێستا پێشنیار کراوە، جێبەجێ ناکرێت»، ئەم ھەڵوێستە لەلایەن سەرۆکی ئۆپۆزیسیۆن کیر ستارمەرەوە پشتیوانی لێکرا. جگە لەوەش، وەزیری ڕۆشنبیری ئۆلیڤەر داودن لە بەیاننامەیەکدا بۆ ئەنجومەنی گشتیی بەریتانیا وتی کە «ئەم ھەنگاوە دژی خودی گیانی یارییەکەیە» و بەڵێنیدا «ھەرچی پێویست بێت بیکات» بۆ ڕێگریکردن لە پەیوەندیکردنی یانە ئینگلیزییەکان.

سەرۆکی فەڕەنسا ئێمانوێل ماکرۆن پشتیوانیی خۆی بۆ ھەڵوێستی یوێفا دەربڕی و وتی: «دەوڵەتی فەڕەنسا پشتیوانی لە ھەموو ئەو ھەنگاوانە دەکات کە لەلایەن LFP, FFF, یوێفا و فیفاوە دەگیرێنەبەر بۆ پاراستنی یەکپارچەییی پاڵەوانێتییە فیدراڵییەکان، چ نیشتمانی بن یان ئەورووپی.» حکوومەتی ئیسپانیا بەیاننامەیەکی دەرکرد و تێیدا ڕایگەیاند کە «پشتیوانی لە دەستپێشخەریی دروستکردنی سووپەرلیگێکی تۆپی پێ ناکات کە لەلایەن چەندین یانەی ئەورووپییەوە پەرەی پێدراوە، بە یانە ئیسپانییەکانیشەوە.» سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا ماریۆ دراگیش پشتیوانی لە بڕیارەکەی یوێفا کرد و وتی «بە توندی پشتیوانی لە ھەڵوێستەکانی دەسەڵاتدارانی تۆپی پێی ئیتاڵی و ئەورووپی دەکات.»

شرۆڤەی تاکەکەسی

سەرەڕای بانگەشەکان کە گوایە سووپەرلیگ «گرنگترین داڕشتنەوەی تۆپی پێی نوخبەی ئەورووپا دەبێت لە دوای دروستبوونی جامی ئەورووپاوە» و بانگەشەی کاریگەرییە نەرێنییەکانی ھاوشێوەی دامەزراندنی پرێمیەرلیگ بوو لە ساڵی ١٩٩٢، شرۆڤەکاران بۆچوونی جیاوازیان ھەبوو. ھەرچەندە ئاماژەیان بەوەدا کە پاڵەوانێتییە نوێیەکە مەترسیی دارایی بۆ ئەندامە دامەزرێنەرەکانی ناھێڵێت بە کارکردن لەسەر سیستەمێکی خولی نیمچە-داخراو ھاوشێوەی یۆرۆلیگی باسکە، کە ھەروەھا مەترسیی سەرنەکەوتنی یانەکان بۆ پاڵەوانێتییەکە یان دابەزینیان ناھێڵێت و سەرچاوەیەکی جێگیری داھات و بەھای زیاتریان پێدەبەخشێت، بەڵام ئاماژەیان بەوەشکرد کە کێشەی جددیی ھەیە.

لەکاتێکدا مارک ئیدلمان، مامۆستای یاسا لە زانکۆی سیتیی نیویۆرک، لە فۆربز نووسیبووی کە سووپەرلیگ مۆدێلی قازانج بەخشی خولە پیشەگەرەکانی ئەمریکا دەھێنێتە ئەورووپا، ئیان نیکۆلاس کویلن، شرۆڤەکاری MLS و تۆپی پێی ئەمریکی بۆ فۆربز، وتی کە سیستەمەکە «تێکەڵەیەکی شەڕانگێزی سیستەمەکانی خولی 'داخراو' و 'کراوە'یە کە زیانەکان دەخاتە سەر زۆربەی ھاوتاکانی لە خولە ناوخۆییەکاندا» و «بچووکترین خەڵاتی مومکین پێشکەش بە باقیی ئەورووپا دەکات بۆ پاساودانەوەی [نەبوونی جێگیری یان پشتیوانی بۆ ھەموو بەشداربووان] لەکاتێکدا قازانجە ئەگەرییەکان بۆ خۆیان قۆرخ دەکەن.» ئەلێکس وێب، ستوونووسی بلومبێرگ نیوز، ئارگیومێنتی ئەوەی کرد کە پرێمیەرلیگێکی لاوازکراو بەھۆی بوونی سووپەرلیگەوە دەتوانێت کاریگەریی نەرێنی لەسەر ھێزی نەرمی بەریتانیا ھەبێت.

شرۆڤەکاران ئاماژەیان بەوەشدا کە چۆن سووپەرلیگ دەتوانێت پاڵەوانێتییە ناوخۆییەکان بکاتە بێبایەخ و پلە دوو بە بەراورد لەگەڵ سووپەرلیگ، و چۆن بیرۆکەکانی پشتی سیستەمی سەرکەوتن و دابەزین لەناودەبات؛ دواتر پێرێز وەڵامی ئەمەی دایەوە بەوەی کە سووپەرلیگ سیستەمی سەرکەوتن و دابەزینی دەبێت. لە وتارێکی بۆچووندا لەلایەن ھێنری بوشنێڵ لە یاھوو سپۆرتس، پلانی پێشنیارکراو بە «قێزەون» وەسف کرا بەڵام خودی بیرۆکەکە ستایش کرا؛ بەڵام، پێکھاتەی پاڵەوانێتییەکە پێویستییەکی زۆری بە سیستەمی سەرکەوتن و دابەزین دەبێت لەسەر بنەمای ئاست لە خولە ناوخۆییەکان و چامپیۆنزلیگ، و یانەکانی سووپەرلیگ دەبێت قازانجی زیاتر لەگەڵ یانە پلە نزمەکاندا دابەش بکەن. ماریۆ سکۆنچێرتی، شرۆڤەکاری وەرزشیی ئیتاڵی، لە کۆریێرێ دێلا سێرا نووسی و سووپەرلیگی بە «بیرۆکەیەکی خاو کە دژی ھاندەرانە» ناوبرد.

مایکڵ کۆکس لە The Athletic ئارگیومێنتی ئەوەی کرد کە خولەکە یارمەتیدەر دەبێت لە گێڕانەوەی ھاوسەنگیی کێبڕکێ لە تۆپی پێی ئەورووپادا بەھۆی زیادبوونی جیاوازیی نێوان یانە گەورە و دەوڵەمەندەکان و یانە بچووک و ھەژارەکان لە خولە ناوخۆییەکاندا، و ئەم نایەکسانییە بەبێ سووپەرلیگ تەنھا لەگەڵ کاتدا زیاد دەکات.

کاردانەوەکانی بواری تۆپی پێی ژنان زۆربەی نەرێنی بوون. چەندین شرۆڤەکار ئاماژەیان بەوەدا کە ئاماژە یەک-ڕستەییەکەی سووپەرلیگ بۆ دروستکردنی وەشانی ژنانی پاڵەوانێtiیەکە وەک بیرۆکەیەکی لاوەکی دەردەکەوت، کە ھیچ وردەکارییەکی تێدا نەبوو و زۆرێک لە یانەکانی سووپەرلیگ تیپی ژنانی تۆکمەیان نەبوو. ئادا ھیگەربێرگ، براوەی خەڵاتی بالۆن دۆری خانمانی ٢٠١٨ و یەکێک لە یەکەمین یاریزانە ناسراوەکانی ژنان کە دژی خولەکە قسەی کرد، لە تویتێکدا نووسی: «چاوچنۆکی داھاتوو نییە.»

«دەڵێم ئەمە بیرۆکەیەکی خراپە. تۆپی پێ دەبێت یەکگرتوو بمێنێتەوە، ئەمە گرنگترین شتە. پاڵەوانێتییەکە لەسەر بنەمای شایستەیی وەرزشی و ڕێزگرتن لەو مێژووەیە کە لە تۆپی پێی ئەورووپادا دروست بووە.»

—ئارسن ڤینگەر، ڕاھێنەری پێشووی ئارسناڵ

کاردانەوەی گاری نێڤڵ، یاریزانی پێشووی مانچستەر یوونایتد، ھاوخاوەنی ئێستای سالفۆرد سیتی و شرۆڤەکاری سکای سپۆرتس، سەرنجێکی زۆری لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بەدوای خۆیدا ھێنا. ئەو پێکھێنانی خولەکەی بە «کردەیەکی تەواو چاوچنۆکانە» ناوبرد و بە تایبەتی نائومێد بوو لە بەشداریکردنی یانە کۆنەکەی. وتیشی کە دەبێت ڕێکاری توند دژی یانە دامەزرێنەرەکان بگیرێتەبەر، لەوانە قەدەغەکردن لە پاڵەوانێتییە ئەورووپییەکان و کەمکردنەوەی خاڵ. ڕۆی کین، ھاوتیپی پێشووی نێڤڵ لە یوونایتد، وتی کە پڕۆژەکە پاڵنەرەکەی پارە و چاوچنۆکییە و ستایشی بایەرن میونشنی کرد بۆ بەشدارینەکردن.

«پێمان خۆش نییە و نامانەوێت ڕووبدات. ئەمە ھەڵوێستی ھاوبەشی ئێمەیە. پابەندبوونمان بەم یانەی تۆپی پێ و ھاندەرانییەوە تەواو و بێ مەرجە.»

— بەیاننامەی ھاوبەشی یاریزانانی لیڤەرپوول، دوای ڕاگەیاندنی سووپەرلیگ.

یاریزانانی ھەڵبژاردەی پورتوگال، برونۆ فێرناندێزی مانچستەر یوونایتد و ژواو کانسیلۆی مانچستەر سیتی، بوونە یەکەمین یاریزانان کە دژایەتیی پەیوەندیکردنی یانەکانی خۆیان بە خولەکەوە بکەن. جەیمز میلنەر، یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی لیڤەرپوول، لە چاوپێکەوتنێکی دوای یارییەکدا وتی کە حەزی لە سووپەرلیگ نییە و ھیوادارە ڕوونەدات. ڕاھێنەری لیڤەرپوول یورگن کلۆپیش ڕەخنەی لە سووپەرلیگ گرت، ھەرچەندە وتی کە دەست لەکارناکێشێتەوە و لەبری ئەوە «بە جۆرێک لە جۆرەکان» لەگەڵ گرووپی وەرزشیی فێنوەی، کە خاوەنی یانەکەن، چارەسەری دەکات. کاپتنی لیڤەرپوول جۆردن ھێندێرسۆن داوای کۆبوونەوەیەکی بۆ کاپتنەکانی یانەکانی پرێمیەرلیگ کرد بۆ گفتوگۆکردن لەسەر وەڵامێکی ھاوبەش.

تۆماس توخێل، ڕاھێنەری چێڵسی، وتی کە متمانەی بە یانەکەی ھەیە کە بڕیاری دروست لەبارەی سووپەرلیگەوە بدات. پێپ گواردیۆلا، ڕاھێنەری مانچستەر سیتی، زیادی کرد کە ھەرچەندە «ئەگەر سەرکەوتن مسۆگەر بێت، ئەوە بەڕاستی وەرزش نییە»، بەڵام یوێفا «شکستی ھێناوە» لە پێشخستنی وەرزشەکە و دامەزراوەکانی تۆپی پێ «تەنھا بیریان لای خۆیانە.»

کۆمپانیاکانی میدیا

کەناڵی بەریتانی بی تی سپۆرت، کە یەکێکە لەو تۆڕانەی مافی پەخشی چامپیۆنزلیگ و پرێمیەرلیگی ھەیە، ئیدانەی سووپەرلیگی ئەورووپای کرد و ڕایگەیاند کە «دەکرێت کاریگەریی زیانبەخشی لەسەر تەندروستیی درێژخایەنی تۆپی پێ لە شانشینی یەکگرتوو ھەبێت»، لەکاتێکدا ڕکابەرەکەی سکای سپۆرتس دووپاتی کردەوە کە ھیچ گفتوگۆیەکی بۆ پەخشکردنی خولەکە ئەنجام نەداوە. ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ، کە خاوەنی مافی پەخشی پرێمیەرلیگە لە بەریتانیا، ڕایگەیاند کە ھیچ دەستێوەردانێکیان نەبووە. DAZN دووپاتی کردەوە کە «بە ھیچ شێوەیەک بەشدار یان ئارەزوومەندی گفتوگۆکردن نەبوون سەبارەت بە دامەزراندنی سووپەرلیگ و ھیچ گفتوگۆیەک ئەنجام نەدراوە.» کۆمپانیای فەیسبووکیش بەشداریکردنی لە گفتوگۆکانی پەخشکردندا ڕەتکردەوە.

میدیاپرۆ، کە خاوەنی مافی پەخشی لالیگا و چامپیۆنزلیگە لە ئیسپانیا، بە ڕۆیتەرزی ڕاگەیاند کە «کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان گرێبەستەکانیان لەگەڵ یوێفا و خولە نیشتمانییەکاندا ناشکێنن بۆ ئەوەی پەیوەندی بە پڕۆژەی سووپەرلیگی جیابووەوەوە بکەن»، و ھەروەھا پێشبینی کرد کە سووپەرلیگ شکست دەھێنێت.

کاردانەوەی ھاندەران

کۆمەڵەی ھاندەرانی تۆپی پێی ئەورووپا (FSE)، کە دەستەیەکی نوێنەرایەتیی ھاندەرانە لە ٤٥ وڵاتی ئەندامی یوێفا، بەیاننامەیەکی دەرکرد و دژایەتیی خۆی بۆ دروستکردنی سووپەرلیگ ڕاگەیاند. ڕاپرسییەکی خێرای YouGov کە ماوەیەکی کەم دوای ڕاگەیاندنی خولەکە ئەنجامدرا، دەریخست کە ٧٩٪ی ھاندەرانی تۆپی پێی بەریتانیا دژی سووپەرلیگن و تەنھا ١٤٪ پشتیوانییان دەربڕیوە؛ ٧٦٪ی ھاندەرانی یانە بەریتانییە بەشداربووەکانیش ناڕەزایەتییان دەربڕی، و ٢٠٪ پشتیوانییان کرد. ھاندەرانی نێودەوڵەتیی یانە بەشداربووەکان و ھەروەھا ھاندەرانی نێودەوڵەتیی تۆپی پێ کە پشتیوانی یانەیەکی دیاریکراویان نەدەکرد، بە گشتی پشتیوانییان لە سووپەرلیگ دەکرد. زۆرێک لە ھاندەرانی تۆپی پێ ڕەخنەیان لە بەشداریکردنی تۆتنھام ھۆتسپێر گرت، چونکە یانەکە لە دوای یاریی کۆتاییی جامی خولی ٢٠٠٨ەوە ھیچ نازناوێکی نەبردبووەوە. ھاندەرانی بارسێلۆنا لافیتەیەکیان بەسەر کامپ نۆدا ھەڵواسی کە لەسەری نووسرابوو «بارسێلۆنا ژیانی ئێمەیە، نەک یاریی تۆ. نەخێر بۆ یاریکردن لە سووپەرلیگ.»

گرووپەکانی ھاندەرانی ھەر شەش یانە ئینگلیزییەکە دژایەتیی خولەکەیان کرد و بەیاننامەیان دەرکرد و ئیدانەی پلانەکان و یانەکانیان کرد بۆ بەشداریکردنیان لە خولەکەدا. لە ١٩ی نیسان، سەرەڕای سنووردارکردنەکانی کۆڤید-١٩، نزیکەی ٧٠٠ ھاندەر لە دەرەوەی ئیلاند ڕۆد کۆبوونەوە، پێش یارییە دیاریکراوەکەی نێوان لیدز یوونایتد و لیڤەرپوول، بۆ ناڕەزایەتیدەربڕین دژی سووپەرلیگی ئەورووپا. لافیتەیەک لەسەر کورسییەکان نووسرابوو «لەسەر یاریگا بەدەستی بھێنە، تۆپی پێ بۆ ھاندەرانە.» دواتر زە ئەتلەتیک ڕایگەیاند کە درێسەکان لەلایەن پرێمیەرلیگەوە پەسەند کرابوون. لە ٢٠ی نیسان، زیاتر لە ھەزار ھاندەری چێڵسی پێش یاریی یانەکەیان بەرامبەر برایتن و ھۆڤ ئەلبیەن، بەشدارییان لە خۆپیشاندانەکانی دەرەوەی یاریگای ستامفۆرد بریدجدا کرد و ڕێگری لە پاسەکانی ھەردوو یانە کرا کە بچنە ناو یاریگاکەوە. ماوەیەکی کەم دواتر، بە ھاندەرە کۆبووەوەکان ڕاگەیەندرا کە چێڵسی لە سووپەرلیگ دەکشێتەوە، کە بووە ھۆی خۆشی و ئاھەنگگێڕان.

پاشھاتەکان

کێشە یاساییەکان

لە ١٩ی نیسانی ٢٠٢١، ئەلێکساندەر چێفێرین ڕایگەیاند کە یوێفا لە ڕۆژی دواتردا دەست بە «ھەڵسەنگاندنی یاسایی» دەکات و ڕێکخراوەکە ھەوڵدەدات «بە زووترین کات» دوازدە یانەکەی سووپەرلیگ قەدەغە بکات. بەڵام، سووپەرلیگ بە یوێفا و فیفای ڕاگەیاند کە دەستیان بە ڕێکاری یاسایی کردووە بۆ ڕێگریکردن لە پووچەڵکردنەوەی پاڵەوانێتییەکە. یێسپەر مۆلەر، سەرۆکی یەکێتیی تۆپی پێی دانیمارک و ئەندامی لیژنەی جێبەجێکاری یوێفا، ڕایگەیاند کە پێشبینی دەکات سێ یانەکەی سووپەرلیگ لە قۆناغی پێش کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠-٢٠٢١ (چێڵسی، مانچستەر سیتی و ڕیال مەدرید) تا ٢٣ی نیسان لە پاڵەوانێتییەکە دەربکرێن. جگە لەوەش، پێشبینی دەکرد ئارسناڵ و مانچستەر یوونایتدیش لە قۆناغی پێش کۆتایی خولی ئەورووپای ٢٠٢٠-٢٠٢١ دەربکرێن. لە وەڵامدا، سەرۆکی سووپەرلیگ فلۆرێنتینۆ پێرێز وتی کە ئەمە «مەحاڵە» و یاسا دەیانپارێزێت. لە ٢٠ی نیسان، ESPN ڕایگەیاند کە یوێفا بڕیاریداوە یانەکانی سووپەرلیگ لە چامپیۆنزلیگ و یۆرۆپالیگ قەدەغە نەکات و یارییەکان وەک خۆیان بەڕێوەدەچن.

ھەروەھا سووپەرلیگ ئەو مشتومڕەی دروست کرد کە ئایا یاساکانی دژە-قۆرخکاری (anti-trust) پێشێل دەکات یان نا، چونکە ڕەفتاری بازرگانیی تێدایە کە گوایە بۆ کەمکردنەوەی کێبڕکێ دانراوە، ئەمەش بە دروستکردنی بازاڕێکی پارێزراو کە ڕێگری لە ھاتنەژوورەوەی لایەنەکانی تر دەکات و لەوانەیە ببێتە ھۆی سنووردارکردنی کێبڕکێ. کۆمیسیۆنی ئەورووپا ڕایگەیاند کە پلانی نییە لێکۆڵینەوە لە سووپەرلیگ بکات لەسەر پێشێلکارییەکانی دژە-قۆرخکاری. ئەلێکس وێب، وتارنووسی بلومبێرگ نیوز، ئەو بۆچوونەی خستەڕوو کە لێکۆڵینەوەنەکردنی کۆمیسیۆنی ئەورووپا پاساوی ھەبووە؛ چونکە ئەگەر کەیسێک دژی سووپەرلیگ شکستی بھێنایە، لایەنەکانی تر دەیانتوانی کەیسەکە وەک چاوپۆشیکردن لە سووپەرلیگ لێکبدەنەوە، و کۆمیسیۆنی ئەورووپاش ڕەنگە ڕووبەڕووی کاردانەوەی توندی جەماوەری ببێتەوە.

پارێزەری وەرزشی، دانیاڵ گی، بۆچوونی خۆی وادەربڕی کە یوفا و سووپەرلیگی ئەورووپی، و ھەروەھا کۆمەڵەی یانەکانی ئەورووپا، فیفا و فیفپرۆ، تێوەگلاون لە "یارییەکی دانوستانی پڕ مەترسی"دا، و دەستپێکردنی سووپەرلیگ مسۆگەر نییە. جێرەینت ھیوز، پەیامنێری سکای سپۆرتس، بە ئاماژەدان بە گفتوگۆیەک لەگەڵ پارێزەرێکی نەناسراودا، ڕایگەیاند کە مشتومڕە سەرەکییەکانی ھەردوو لا پەیوەست دەبن بە یاسای کێبڕکێوە؛ یوفا ئەو بەڵگەیە دەھێنێتەوە کە سووپەرلیگ لە کردەوەدا دەبێتە خولێکی داخراو و خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات لەلایەن یانە بەشداربووەکانەوە، لە کاتێکدا سووپەرلیگ ئەو بەڵگەیە دەھێنێتەوە کە ئەو مەرجە سنووردارکەرانەی یوفا یان فیفا دەیسەپێنن، دژە-کێبڕکێن. ھیوز ھەروەھا وتیشی، بەپێی بۆچوونی پارێزەرەکە، لە کەیسێکی گریمانەییدا و بەپێی یاسای یەکێتیی ئەورووپای ئێستا، سووپەرلیگ ئەگەری بردنەوەی کەمێک زیاترە؛ بەڵام ئەگەر گۆڕانکاری لە شێوازی لێکدانەوەی یاسای یەکێتیی ئەورووپادا بکرێت، ئەوا یوفا دەتوانێت براوە بێت.

لە ٢٠ی نیسان، دادگایەکی بازرگانیی ئیسپانی لە مەدرید بڕیارێکی پێشوەختەی زۆر بەپەلەی دەرکرد کە بەھای یاسایی لە سەرتاسەری یەکێتیی ئەورووپادا ھەیە، و بڕیاریدا کە یوێفا و فیفا و ھەر دەستەیەکی تری تۆپی پێی پەیوەندیدار ناتوانن لێدوان و چاوپێکەوتنی ڕۆژنامەوانی دژی پڕۆژەی سووپەرلیگ بڵاوبکەنەوە، ناتوانن ڕێگری لە دەستپێکردنی بکەن و ناتوانن ھیچ کام لە یانە دامەزرێنەرەکان، بەڕێوەبەران و یاریزانانیان سزا بدەن، ئەمەش لەسەر بنەمای مادەکانی ٤٥، ٤٩، ٥٦ و ٦٣ی پەیماننامەی کارکردنی یەکێتیی ئەورووپا، تاوەکو دادگا بە تەواوی لە کەیسەکە دەکۆڵێتەوە.

لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣، دادگای دادی ئەورووپا لە بەرژەوەندیی سووپەرلیگ بڕیاریدا و ڕایگەیاند کە یاساکانی یوێفا و فیفا کە یانەکان لە بەشداریکردن لە پاڵەوانێتییە ڕکابەرەکان قەدەغە دەکەن، خۆسەپێنەر و بێپاساو بوون.

لە ١٣ی ئایار، دادگای بازرگانیی ئیسپانیا پرسیارێکی سەرەتایی ئاراستەی دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا (CJEU) کرد، سەبارەت بەوەی کە ئایا فیفا و یوفا مادەکانی ١٠١ و ١٠٢ی پەیماننامەی کارکردنی یەکێتیی ئەورووپا (TFEU)یان پێشێل کردووە یان نا، وێڕای سەرکۆنەکردنی پێگەی قۆرخکاریی یوفا وەک تاکە دەزگای بەڕێوەبەر، سزایی و تاکە دابەشکەری داھاتی یانەکان، کە تۆمەتێکی سێ لایەنەیە و بەپێی یاسای کێبڕکێی یەکێتیی ئەورووپا بە نایاسایی دادەنرێت. دادگاکە ھەروەھا خراپ بەکارھێنانی پێگەی باڵادەستی یوفای سەرکۆنە کرد لە دژایەتیکردنی پڕۆژەی سووپەرلیگدا، وەک بەکارھێنانی ناچارکردن بۆ فشارخستنە سەر یانە دامەزرێنەرەکان تاکوو واز لە پڕۆژەکە بھێنن لە بەرژەوەندیی یوفا، بڵاوکردنەوەی سزا دژی نۆ یانەی دامەزرێنەر (ئاڕسناڵ، ئەتلەتیکۆ مەدرید، چێڵسی، ئینتەر میلان، لیڤەرپوول، مانچستەر سیتی، مانچستەر یونایتد، ئەی سی میلان و تۆتنھام ھۆتسپێر)، و ھەڕەشەکردن بە دوورخستنەوەیان بۆ ماوەی دوو ساڵ لە ھەموو پاڵەوانیەتییەکانی یوفا دژی سێ یانەکەی کە ھێشتا چالاک بوون (بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس و ڕیال مەدرید) لەسەر بنەمای پێشێلکاریی گریمانەیی مادەکانی ٤٩ و ٥١ی پەیڕەوی یوفا، کە لەلایەن سووپەرلیگەوە وەک قۆرخکاری ناڕەزایەتییان لەسەر دەربڕدراوە، چونکە کۆنترۆڵی تەواوی تۆپی پێی ئەورووپایان داوەتە دەست یوفا. بە سەپاندنی سزا، یوفا فەرمانە کاتییەکەی (injunction) پشتگوێ خست کە پێشتر لەلایەن دادگای ئیسپانیاوە نزیکەی مانگێک پێشتر تۆمار کرابوو، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کەیسەکە ببرێتە دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا. لە ٧ی حوزەیران، وەزارەتی دادی و پۆلیسی فیدراڵیی سویسرا ھەردوو دەستەی بەڕێوەبەری (یوفا و فیفا) ئاگادار کردەوە و فەرمانی پێکردن کە سزاکان جێبەجێ نەکەن دژی بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس و ڕیال مەدرید.

لە ٢٧ی ئەیلوول، دوای ئەوەی یوفا ئۆڵتیماتۆمێکی لە دادگای بازرگانیی ئیسپانیاوە پێگەیشت بۆ قەدەغەکردنی ھەر ڕێکارێکی سزایی دژی بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس و ڕیال مەدرید، و پووچەڵکردنەوەی سزاکانی دژی یانەکانی تری پەیوەست بە سووپەرلیگ؛ دەستەی بەڕێوەبەری ئەورووپی ڕایگەیاند کە دەستی لە ڕێکارە یاساییەکانی دژی سێ یانەکە ھەڵگرتووە و داوای پارەی ئەو بڕە پارانە ناکات کە نۆ یانەکەی تر پێشکەشیان کردبوو. ھەردوو یوفا و لالیگا تانەیان لە دادوەر ڕویز دی لارا داوە، و بەڵگەیان ھێنایەوە کە ناوبراو بێلایەن نییە و لە جێبەجێکردنی ئەرکی دادوەرییدا، لایەنگرییەکی ڕوونی بۆ داواکارییەکانی داواکارەکە، کۆمپانیای سووپەرلیگی ئەورووپا (ESL)، ھەیە.

لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ئەتاناسیۆس ڕانتۆس، ڕاوێژکاری گشتی بۆ دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا (CJEU)، ڕاپۆرتێکی دەرکرد و تێیدا ڕایگەیاند کە ڕێساکانی فیفا و یوفا «ھاوگونجاون لەگەڵ یاسای کێبڕکێی یەکێتیی ئەورووپادا»، و بڕیاری کۆتایی لەلایەن ژووری گەورەی دادگاوە لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا لە بەھاردا ڕابگەیەنرێت بەڵام ھێشتا ڕانەگەیەندراوە. بەپێی ڕاپۆرتەکەی پارێزەر ڕانتۆس، ڕێساکانی فیفا و یوفا ناکۆک نین لەگەڵ یاساکانی کێبڕکێی یەکێتیی ئەورووپادا و، جگە لەوەش، یەکێتییە نیشتمانییەکان دەسەڵاتی ڤیتۆکردنی بەشداریی ئەو یانانەیان ھەیە کە لە سووپەرلیگدا کێبڕکێ دەکەن. دوای پێشکەشکردنی بۆچوونەکەی، بڕیارەکەی ڕاوێژکاری گشتی ھەمیشە ھاوتای بڕیاری دادوەرەکان نییە، بەڵام دەگوترێت بەزۆری لە نزیکەی ٨٠٪ی کاتەکاندا لەگەڵیدا ھاوڕان. سەرچاوە یاساییەکانی یوفا پێشنیاری ئەوە دەکەن کە دادوەرەکان بە ئەگەری زۆرەوە شوێن ڕوانگەی ڕاوێژکارە گشتییەکە دەکەون، ئەمەش بەھۆی شێوازی بەھێزی پێشکەشکردنی بۆچوونەکەوە.

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، دادگایەکی مەدرید پشتیوانی لە فەرمانێکی پێشووتر کرد کە داوای لە فیفا و یوفا دەکرد ھەڕەشەی سزادانی ئەو یانە و یاریزانانە نەکەن کە بەشداری لە پڕۆژەکەدا دەکەن. فیفا و یوفا بەوە وەسف کراون کە «ھەوڵی پاراستنی قۆرخکاری دەدەن» و «پێگەی باڵادەستیی خۆیان خراپ بەکاردەھێنن» دژی سووپەرلیگی ئەورووپی. دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا لە ٢١ی کانوونی یەکەمدا لە بەرژەوەندیی سووپەرلیگ بڕیاری دا و ڕایگەیاند کە ئەو یاسایانەی یوفا و فیفا کە یانەکان قەدەغە دەکەن لە چوونە پاڵ پاڵەوانێتییە ڕکابەرەکان، ھەڕەمەکی و بێ پاساو بوون.

گۆڕانکارییە سەرەکییەکان

سووپەرلیگ، بە سەرپەرشتیی فلۆرێنتینۆ پێرێزی ڕیال مەدرید و ئاندریا ئەنێلیی یوڤێنتوس، ماوەی سێ ساڵ کاری لەسەر دەکرا؛ بەڵام قۆناغە کۆتاییەکانی بەپەلە ئەنجام دران، و وا دەرکەوت ھاوپەیمانیی نێوان دوازدە یانەکە، لەبری ئەو پانزەیەی کە لە بنەڕەتدا پلانی بۆ دانرابوو، لەژێر فشاردا دروست کرابێت. ڕاگەیاندنەکە بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو پلانی بۆ خراپ داڕێژرابوو، لە ناوەڕۆکی ڕاستەقینە بەتاڵ بوو، و ھاوپەیمانییەکە، کە ئەگەری ھەڵوەشانەوەی ھەبوو لەژێر فشاردا، بەخێرایی ھەڵوەشایەوە.

لە ٢٠ی نیسانی ٢٠٢١ کاتژمێر ٧ ی ئێوارە بە کاتی GMT، چێڵسی بە ئاشکرا نیازی خۆی بۆ کشانەوە لە سووپەرلیگ نیشان دا، دوای ئەوەی سەرۆکی یانەکە بروس بەک لەگەڵ یاریزاناندا کۆبووەوە. سی خولەک دواتر، مانچستەر سیتی یەکەم یانە بوو کە بە فەرمی ڕێکارەکانی کشانەوەی لە سووپەرلیگ دەستپێکرد. ئاڕسناڵ، لیڤەرپوول، مانچستەر یونایتد، و تۆتنھام ھۆتسپێر دوای ماوەیەکی کەم ھەمان ھەنگاویان نا، لەکاتێکدا چێڵسی دوا یانەی ئینگلیزی بوو کە لە کاتە سەرەتاییەکانی ٢١ی نیساندا بە فەرمی کشانەوەی خۆی ڕاگەیاند. ھەمان ڕۆژ، ئەتلەتیکۆ مەدرید، ئینتەر میلان و ئەی سی میلان کشانەوەی خۆیان پشتڕاست کردەوە. دوای سێ ڕۆژ لە دامەزراندنی، نۆ یانە لە کۆی دوازدە یانەکە پلانی کشانەوەی خۆیان ڕاگەیاندبوو، و تەنھا یوڤێنتوس، بەرشەلۆنە، و ڕیال مەدرید مابوونەوە. بەپێی بەڵگەنامە دزەپێکراوەکان، ئەو یانانەی گرێبەستەکان پێشێل دەکەن، بەرپرسیارن لە پێدانی سزای دارایی بە بڕی £١٣٠ ملیۆن.

سووپەرلیگەکە ھەروەھا بەھۆی سیاسەتی جیھانییەوە داڕما، و ھەندێک لە دەزگاکانی ھەواڵ، وەک زوددۆیچە تسایتونگ، پرسیاری ئەوەیان دەکرد کە ئایا دەستێوەردانی حکومەتەکانی بەریتانیا و ڕووسیا ھۆکاری ڕاستەقینەی داڕمانەکە بووە و دەیانوت: «تەنھا ناڕەزایەتیی ھاندەرانی تۆپی پێ نەبوو کە بووە ھۆی ڕووخانی سووپەرلیگ: بەڵکو سیاسەتی جیھانیش بوو. بیرۆکەی ھەبوونی خولێکی تایبەت بە خۆیان ھێشتا بۆ یانە گەورەکان سەرنجڕاکێشە.» وەک زوددۆیچە تسایتونگ بڵاوی کردەوە، گوایە ڕۆمان ئەبرامۆڤیچ، خاوەنی یانەی چێڵسی، بەھۆی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ڕووسیادا کشاوەتەوە، کە لە ڕێگەی گازپرۆمەوە سپۆنسەرێکی گەورەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپایە. گوایە مانچستەر سیتیش کشاوەتەوە چونکە پێوابوو عەرەبستانی سعوودی، کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا وێنەیەکی ئەرێنیی نییە لە بواری مافی مرۆڤدا، یەکێکە لە پارەدارکەرە سەرەکییەکانی خولەکە؛ جەی پی مۆرگن ئەم بانگەشانەی بۆ دە دەیلی تەلەگراف ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند کە «تەنھا پارەدارکەری ڕێککەوتنەکە» بووە.

لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣، یوڤێنتوس بڕیاری خۆی بۆ وازھێنان لە پڕۆژەی سووپەرلیگ ڕاگەیاند، دوای ئەوەی ڕووبەڕووی دەنگۆی سزای ٥ ساڵ قەدەغەکردن بووەوە لە ھەموو پاڵەوانێتییە ئەورووپییەکان ئەگەر بەردەوام بووایە لەسەر پڕۆژەکە. ئەمەش وا دەکات ئێستا تەنھا بەرشەلۆنە و ڕیال مەدرید لە پڕۆژەکەدا مابنەوە. دوای بڕیارەکەی یوڤێنتوس، کۆمپانیای A22 Sports ڕایگەیاند کە «بەڵگەی حاشاھەڵنەگر» پێشکەش بە دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا دەکات سەبارەت بە ناچارکردن و خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات لەلایەن یوفاوە دژی یانەی تۆرینی، و ھەوڵێک لەلایەن دەستەی بەڕێوەبەرەوە بۆ قەدەغەکردنی یانەکە لە پاڵەوانێتییە ئەورووپییەکان «بۆ ماوەی سێ بۆ پێنج وەرز» ئەگەر وەک ئەندام لە سووپەرلیگ بمایەتەوە.

کاردانەوەی یانەکان

دوای کشانەوەی یانە ئینگلیزییەکان لە ٢١ی نیسان، سووپەرلیگ ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا ھاتبوو: «بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی ئێستا، جارێکی دیکە لە گونجاوترین ھەنگاوەکان بۆ داڕشتنەوەی پڕۆژەکە دەکۆڵینەوە، و ھەمیشە ئامانجەکانمان لەبەرچاو دەگرین کە پێشکەشکردنی باشترین ئەزموونە بۆ ھاندەران، لەگەڵ بەھێزکردنی پارەدانی ھاوبەشی بۆ تەواوی کۆمەڵگەی تۆپی پێ». ئاندریا ئەنێلی شکستی پڕۆژەکەی خستە ئەستۆی برێگزیت، و ڕایگەیاند کە ئەستەمە پڕۆژەی سووپەرلیگ بەم شێوەیەی ئێستای بەردەوام بێت، ھەرچەندە ھێشتا باوەڕی بە «جوانیی پڕۆژەکە» ھەبوو. پێرێز دووپاتی کردەوە کە ھیچ کام لە یانە دامەزرێنەرەکان بە فەرمی لە کۆمەڵەکە نەکشاونەتەوە، چونکە بە گرێبەستی پابەندکەرەوە بەستراونەتەوە، و بەڵێنی دا کە لەگەڵ دەستە بەڕێوەبەرەکاندا کار بکات بۆ ئەوەی جۆرێک لە سووپەرلیگ بھێننە ئاراوە. لە کاتێکدا کە یانە ئینگلیزییەکانی بەوە تاوانبار کرد کە لە بەرامبەر دژایەتییەکاندا ئارامییان لەدەستداوە و دەسەڵاتدارانی تۆپی پێی بەوە تاوانبار کرد کە بە شێوەیەکی نادادپەروەرانە و تووندوتیژانە مامەڵەیان کردووە، پێرێز جەختی کردەوە کە پڕۆژەی سووپەرلیگ تەنھا لە دۆخی چاوەڕوانیدایە و کۆتایی نەھاتووە. خوان لاپۆرتا، سەرۆکی یانەی بەرشەلۆنە، ھاوشێوەی پێرێز جەختی کردەوە کە سووپەرلیگ «بە تەواوی پێویستە» بۆ مانەوەی یانەکان.

دوای دەستپێکردنی ڕێکارە سزاییەکانی یوفا دژی بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس و ڕیال مەدرید، سێ یانەکە بەیاننامەیەکی ھاوبەشیان دەرکرد و بە توندی ڕەخنەیان لە یوفا گرت و ڕایانگەیاند کە یانەکان «ھیچ جۆرە ناچارکردنێک یان فشارێکی قبووڵنەکراو قبووڵ ناکەن، و بە بەھێزی دەمێننەوە لە ویستیان بۆ گفتوگۆکردن، بەڕێزەوە و لەڕێگەی دیالۆگەوە، سەبارەت بەو چارەسەرە بەپەلانەی کە تۆپی پێ لە ئێستادا پێویستی پێیەتی». لە ٣١ی ئایاردا، سووپەرلیگ کە پێیوابوو یوفا و فیفا بە ڕێگریکردن لە یانەکان بۆ جیابوونەوە یاساکانی کێبڕکێی یەکێتیی ئەورووپایان پێشێل کردووە، سکاڵایەکی دژە-کێبڕکێیان لە دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا دژی یوفا و فیفا تۆمار کرد. بە مەبەستی دیاریکردنی ئەوەی کە ئایا ھەردوو دەستە بەڕێوەبەرەکە مافی تایبەتی ڕێکخستنی پاڵەوانێتییەکانیان ھەیە یان نا، دانیشتنی دادگاکە لەوانەیە تا دوو ساڵ بخایەنێت، بەڵام سووپەرلیگ ھەست بە متمانە دەکات و دەڵێت «ئێمە ئەو کەیسە دەبەینەوە لەسەر بنەمای نموونەکانی پێشوو لە وەرزشەکانی تردا و ئەمەش ڕێگە خۆش دەکات بۆ ئەوەی سووپەرلیگ لە کۆتاییدا بە شێوازێکی دەستکاریکراو دووبارە دەستپێبکاتەوە».

لە حوزەیرانی ٢٠٢١دا، سەبارەت بە خاوەنی شەش یانە ئینگلیزییەکە کە لە پڕۆژەکە کشابوونەوە دوای ئەوەی حکوومەت ھەڕەشەی دانانی یاسای بۆ ڕێگریکردن کرد، لە نێوان کاردانەوەی تووندی ھاندەران و میدیاکاندا، وا بڵاوکرایەوە کە سووپەرلیگ بەم شێوەیە وەڵامی داوەتەوە: «خاوەنەکان دەزانن ئەمە کۆتایی نییە - تەنھا سەرەتایە. ئێمە گفتوگۆکانمان دەستپێدەکەینەوە، جا ئەمساڵ بێت یان ساڵی داھاتوو. ئەمە تەنھا کێشکردنی داراییە. تۆپی پێ ناتوانێت بەم شێوەیەی ئێستای بمێنێتەوە.» جگە لەوەش، وا بڵاوکرایەوە کە بەو پێیەی ھەر دوازدە یانەکە بە گرێبەستی پابەندکەرەوە بەستراونەتەوە، کاریان لەسەر وەشانی دەستکاریکراوی پڕۆژەکە دەکرد. لەبارەی ئەم ڕاپۆرتانەوە، یانەی ئارسناڵ وتی: «ئێمە بە تەواوی ڕوونمان کردۆتەوە کە لە سووپەرلیگ دەکشێینەوە. ئەمە بابەتی پرۆسەیەکی یاساییە کە لە ژێر کاردایە.» مانچستەر یونایتد وتی: «یانەکە ھیچ نیازی نییە جارێکی تر بیر لە چەمکی سووپەرلیگ بکاتەوە. ھەر پێشنیارێکی پێچەوانە تەنھا ھەوڵێکە بۆ بەلاڕێدابردنی ھاندەرانمان.»

ڤینای ڤێنکاتیشام، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ئارسناڵ، لەگەڵ ھاندەران کۆبووەوە و پشتڕاستی کردەوە کە داوای لێبوردنی لە ١٤ یانەکەی تری پریمەرلیگ کردووە بەڵام کاردانەوەیان سارد و سڕ بووە. میکێل ئارتێتا، ڕاھێنەری ئارسناڵ، ئاشکرای کرد کە ستان کرۆنکە، خاوەنی یانەکە، خۆی داوای لێبوردنی لە یاریزانان و ستافی ڕاھێنەران کردووە. ئەنجومەنی کارگێڕیی ئارسناڵ نامەیەکی کراوەیان بۆ ھاندەران نووسی و ڕایانگەیاند کە ھەڵەیەکیان کردووە، داوای لێبوردنیان لەسەر کرد و ھیوایان خواست متمانە بەدەستبھێننەوە لە کاتێکدا دڵنیاییان دایە ھاندەران لەسەر پابەندبوونیان بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی یانەکە. لە نامەیەکی کراوەدا لەلایەن خاوەنەکەیەوە ڕۆمان ئەبرامۆڤیچ و ئەنجومەنی کارگێڕییەوە بۆ ھاندەرانی، یانەی چێڵسی نووسیویەتی کە «بە قووڵی پەشیمانن» لە بڕیاری چوونە ناو سووپەرلیگەوە بەڵام ئەو سووکایەتییانەی کە بەرپرسانی یانەکە ڕووبەڕووی بوونەتەوە، سەرکۆنە کرد. ڕێکخراوی ھاندەرانی چێڵسی (Chelsea Supporters Trust) داوای دەستلەکارکێشانەوەی ئەنجومەنی کارگێڕیی یانەکەی کرد لەبەرامبەر ئەو کارەساتەدا. دواتر چێڵسی ڕایگەیاند کە نوێنەری ھاندەران لە کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی کارگێڕیدا بەشدار دەبن.

جۆن ھێنری، خاوەنی یانەی لیڤەرپوول، داوای لێبوردنی لە ھاندەران، یاریزانان و ڕاھێنەر یۆرگن کلۆپ کرد «بۆ ئەو پشێوییەی» کە بەھۆی بڕیاری یانەکەوە بۆ چوونە ناو سووپەرلیگ دروست بووە. گرووپی ھاندەرانی Spion Kop 1906 داوای لێبوردنەکەی خاوەنەکانیان ڕەتکردەوە و نووسیان «تاکە ھۆکار کە ئەوان پەشیمانن ئەوەیە کە جارێکی تر ئاشکرا بوون»، و داوای نوێنەرایەتیی ھاندەرانیان لە ئەنجومەنی کارگێڕیدا کرد. کلۆپ لەبارەی خاوەنەکانەوە وتی: «ئەوان کەسانی خراپ نین. بڕیارێکی خراپیان دا».

وا باس دەکرا کە ئێد وودوارد، بەرپرسی باڵای مانچستەر یونایتد، بەھۆی ناکۆکی لەگەڵ خاوەنەکان، بنەماڵەی گلەیزەر، لەسەر ئەگەری سەرکەوتنی سووپەرلیگ دەستی لەکارکێشاوەتەوە، ھەرچەندە ھەندێک بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە وودوارد ھەر لە سەرەتاوە بەشدار بووە لە پلانەکانی خولی جیابووەوەدا. جۆوێل گلەیزەر، ھاوسەرۆکی یانەکە، ماوەیەکی کەم دوای پشتڕاستکردنەوەی کشانەوەکەیان، «بێ دوودڵی» داوای لێبوردنی لە ھاندەران کرد. ڕێکخراوی ھاندەرانی مانچستەر یونایتد ڕەخنەی لە خاوەنەکان گرت.

لە پەیامێکدا بۆ ھاندەران، فێران سۆریانۆ، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری مانچستەر سیتی، وتی کە ئەنجومەنی کارگێڕی «بە قووڵی پەشیمانە لە کردەوەکانی». لە ئایاری ٢٠٢١، تۆتنھام ھۆتسپێر ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا ھاتبوو کە پڕۆژەکە بەھۆی سنووردارکردنە یاساییەکانەوە بە نھێنی ئامادە کراوە و تەنھا «ڕێککەوتننامەیەکی چوارچێوەیی» بووە کە لەڕێگەی گفتوگۆوە لەگەڵ یەکێتیی تۆپی پێی ئینگلتەرا، پرێمیەرلیگ، یوفا، فیفا و ھاندەراندا دەیتوانی ببێتە «شتێکی جێبەجێکراو». ئەوان «بێ دوودڵی» داوای لێبوردنیان کرد بەڵام بێھیوایی خۆیان دەربڕی لە ڕێکخراوی ھاندەرانی تۆتنھام ھۆتسپێر بۆ ڕەتکردنەوەی دیداریان لەگەڵ بەرپرسانی یانەکەدا.

دەرەنجامەکان

لەکاتێکدا کە دژایەتیی ھاندەران لە ئیسپانیا کەمتر بوو، ھاندەرانی یانەکانی پرێمیەرلیگ، ئارسناڵ، لیڤەرپوول، مانچستەر یونایتد، و تۆتنھام ھۆتسپێر، داوایان لە خاوەنەکانیان کرد کە وەبەرھێنانەکانیان بفرۆشن. ھاندەرانی مانچستەر سیتی یەکەم کەس بوون کە کشانەوە، و بەپێی ڕاپۆرتەکان، «خاڵی ئەرێنییان» (brownie points) لەلای ھاندەرانیان بەدەستھێنا. ھەندێک چاودێر، وەک سیمۆن چاد윅، پڕۆفیسۆری وەرزشی ئۆراسیا لە زانکۆی بازرگانیی ئێملیۆن، دژایەتیی ھاندەرانیان بۆ یانەکانیان، کە بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی خۆیان و گەشەپێدانی وەبەرھێنانەکانیان کاریان دەکرد، بە سادە و ساکار و لەجێی خۆیدا نەبوو دانا.

بەرپرسانی باڵای یانەکانی شەش گەورەکە (تۆپی پێی ئینگلیزی) لە چەندین لیژنەی خولەکە دەستیان لەکارکێشایەوە دوای ئەوەی ڕیچارد ماستەرز، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پرێمیەرلیگ، داوای لێکردن یان دەست لەکاربکێشنەوە یان دەربکرێن. بەھۆی ئەو بێمتمانەییەی کە لە ئەنجامی ھەوڵی جیابوونەوەکەوە دروست بوو، یانەکانی تری پرێمیەرلیگ داوای دەرکردنی کارمەندە سەرەکییەکانی شەش گەورەکەیان کرد. یەکێتیی تۆپی پێی ئینگلتەرا لێکۆڵینەوەیەکی فەرمیی دژی شەش گەورەکە دەستپێکرد، لە کاتێکدا پرێمیەرلیگ دەستی کرد بە پێداچوونەوە بە پەیڕەوی خاوەندارێتی بۆ ڕێگریکردن لە ھەوڵی ھاوشێوە لە داھاتوودا. لە ٩ی حوزەیران، زە ئەتلەتیک بڵاویکردەوە کە شەش گەورەکە ڕەزامەندییان لەسەر سزایەکی بەکۆمەڵ بە بڕی £٢٢ ملیۆن داوە لە ڕێککەوتنێکدا لەگەڵ پرێمیەرلیگ، لەگەڵ سزای تاکەکەسیی یانەکان بە بڕی £٢٥ ملیۆن و ٣٠ خاڵ داشکاندن ئەگەر ھەر یانەیەک ڕازی بێت بچێتە ناو ھەر خولێکی جیابووەوە لە داھاتوودا. لە ١٠ی حوزەیران، زە تایمز بڵاویکردەوە کە وەزارەتی ناوخۆ ڕازی بووە بە گۆڕانکاری لە یاساکانی یەکێتیی تۆپی پێدا بۆ ڕێگریکردن لە خولە جیابووەوەکان، وەک ھەڵوەشاندنەوەی مۆڵەتی کاری یاریزانە بیانییەکان لەو یانە یاخییانەی ئینگلتەرا.

خاڤیێر تێباس، سەرۆکی لا لیگا، وتی «پێموایە سیستەمی ئێستای ئەورووپا کاری کردووە،» و لە لایەکی ترەوە وتی کە ھاوڕایە لەگەڵ سووپەرلیگ لەسەر «ھەندێک لایەن وەک شێوازی حوکمڕانی پاڵەوانێتییەکان و یانەکان».

لە ٢٦ی نیسانی ٢٠٢١، یەکێتیی تۆپی پێی ئیتالیا (FIGC) یاسایەکی ad hocی پەسەند کرد بۆ دەرکردنی ھەر یانەیەک کە بەشداریی لە خولێکی جیابووەوەدا بکات و لەلایەن فیفا، یوفا یان FIGC دانپێدانراو نەبێت. دواتر گابریێلێ گراڤینا، سەرۆکی FIGC، پشتڕاستی کردەوە کە یوڤێنتوس، تاکە یانەی چالاک لە پڕۆژەکەدا لە ئیتالیاوە، ڕووبەڕووی ئەگەری دەرکردن لە سێریا ئا دەبێتەوە.

ئەلێکساندەر چێفێرین، سەرۆکی یوفا، دوای داڕمانی سووپەرلیگ پێشوازیی لە یانە جیابووەوەکان کردەوە، سەرەڕای داواکارییەکان بۆ ھەڵوەشاندنەوەی گۆڕانکارییەکانی چامپیۆنزلیگ کە لە بەرژەوەندیی یانە دەوڵەمەندەکانە. یوفا مەرجی دانا کە ئەم یانانە دەبێت پشکەکانیان لە سووپەرلیگ بفرۆشن، ١٥ ملیۆن یۆرۆ ببەخشن بە تۆپی پێی ئاستی خوارەوە، و جاڕنامەی پابەندبوون واژۆ بکەن، و لە حاڵەتی پێشێلکاریی داھاتوودا ڕووبەڕووی سزای قورس دەبنەوە. ڕێکاری سزایی دژی بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس، و ڕیال مەدرید دەستی پێکرا بەھۆی بەردەوامبوونیان لە پڕۆژەکەدا، بەڵام بەھۆی بڕیارەکانی دادگاکانی ئیسپانیا و سویسراوە ڕاگیرا. لە کۆتاییدا بەشداریی ئەم یانانە لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٢٠٢١-٢٢ پشتڕاستکرایەوە. A22 Sports Management داوایەکی پێشکەش کرد بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی یوفا لەگەڵ نۆ یانەکە و ھەڵوەشاندنەوەی کەیسی سزایی دژی سێ یانەکەی تر. دادگای ١٧ی بازرگانیی مەدرید سزای ئەگەریی لەسەر یانەکانی سووپەرلیگ لەلایەن یوفا و فیفاوە ھەڵوەشاندەوە. لە مانگی ئەیلوولدا، دوای فەرمانێکی دادگای مەدرید، یوفا دەستی لە ڕێکارە سزاییەکانی دژی بەرشەلۆنە، یوڤێنتوس و ڕیال مەدرید ھەڵگرت، و داوای پارەی ئەو بڕەی نەکرد کە نۆ یانە دامەزرێنەرەکەی تر پێشکەشیان کردبوو.

جەی پی مۆرگن چەیس، پارەدارکەری پڕۆژە پێشنیارکراوە ٣.٢٥ ملیار دۆلارییەکەی سووپەرلیگ، وتی کە تووشی شۆک بوون بەو دژایەتییە و «بەھەڵە تێگەیشتبوون لەوەی کۆمەڵگەی تۆپی پێ چۆن سەیری ئەم ڕێککەوتنە دەکات». بەشداریی بانکەکە بووە ھۆی ئەوەی ئاژانسێکی ھەڵسەنگاندنی بەردەوامی، ھەڵسەنگاندنی خۆی بۆ ئەدای ئەخلاقیی جەی پی مۆرگن دابەزێنێت. جەی پی مۆرگن وتیشی کە ھیچ دەسەڵاتێکیان لەسەر ستراتیژیی پڕۆژەکە نەبووە، بەڵام کەسێکی ئاگادار لە بابەتەکە وتی کە سووپەرلیگ پلانی ھەبووە بۆ پارەدارکردنی وەرزشە بنەڕەتییەکان و پڕۆژە کۆمەڵایەتییەکان.

حکومەتی بەریتانیا پلانەکانی خۆی بۆ دەستپێکردنی «پێداچوونەوەیەکی بەسەرکردایەتیی ھاندەران» ڕاگەیاند، کە لەلایەن ترەیسی کراچ، وەزیری پێشووی وەرزش، سەرپەرشتی بکرێت، بۆ لێکۆڵینەوە لە حوکمڕانیی تۆپی پێی ئینگلیزی، کە بۆریس جۆنسن بە «لێکۆڵینەوەیەکی ڕیشەیی» وەسفی کرد. پێداچوونەوەکە ھەروەھا ئامانجی لێکۆڵینەوەیە لە گۆڕانکارییە ئەگەرییەکان بۆ مۆدێلەکانی خاوەندارێتی، وەک یاسای ٥٠+١ کە لە ئەڵمانیا بەکاردێت. جێرمی کۆربین، سەرۆکی پێشووی پارتی کرێکاران، و سادق خان، وەزیری لەندەن، پشتیوانی خۆیان بۆ پێداچوونەوەکە دەربڕی. پرێمیەرلیگ ئامادەیی خۆی بۆ ھاوکاریکردنی حکومەتی بەریتانیا نیشان دا. پۆڵ ویدۆپ، مامۆستای باڵا لە کارگێڕیی وەرزشی لە زانکۆی مانچستەر مێترۆپۆلیتەن، ڕەخنەی لەو ھەنگاوە گرت و وتی کە لە کاتێکدا حکومەتی ئێستا ئەجێندایەکی نیۆ-لیبراڵی لەگەڵ ھەموو پیشەسازییەکانی تر پەیڕەو دەکات، تەنھا لە تۆپی پێدا داوای چاکسازیی سۆسیالیستی دەکات. دوای ڕاگرتنی سووپەرلیگ، سیمۆن ستۆنی بی بی سی وتی کە چەمکێکی پێداچوونەوەکراوی سووپەرلیگ لەوانەیە لە داھاتوودا پێشکەش بکرێت، بەتایبەتی کە یانەکان ھێشتا بەدوای زیادکردنی داھاتی پەخشدا دەگەڕێن.

ناڕەزایەتیی ھاندەران

دوای داڕمانی سووپەرلیگی ئەورووپی، چەندین گرووپی ھاندەران لە ئینگلتەرا بەردەوام بوون لە ناڕەزایەتی دەربڕین دژی خاوەندارێتیی ھەندێک یانە و بۆ ناساندنی یاسای ٥٠+١ کە لە تۆپی پێی ئەڵمانیادا دەبینرێت. یەکەمین لەو ناڕەزایەتییانە لە ١٩ی نیسان ڕوویدا کاتێک ھاندەرانی مانچستەر سیتی و مانچستەر یونایتد ناڕەزایەتییان لە یاریگای شاری مانچستەر و ئۆڵدترافۆرد ئەنجامدا، و ھەردوو گرووپی ھاندەران لافیتە و ئاڵایان بەرزکردەوە. لە ٢٢ی نیسان، ڕۆژێک دوای ڕاگرتنی سووپەرلیگ؛ گرووپێک کە لە نزیکەی بیست ھاندەری مانچستەر یونایتد پێکھاتبوون، چوونە ناو ناوەندی ڕاھێنانی ترافۆردی یانەکەوە لە کارینگتۆن بۆ ماوەی زیاتر لە دوو کاتژمێر و داوایان دەکرد گلەیزەرەکان یانەکە بفرۆشن.

لە ٢٣ی نیسان، گرووپێک لە زیاتر لە ٨،٠٠٠ ھاندەری ئارسناڵ لە دەرەوەی یاریگای ئیمارات کۆبوونەوە بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین دژی مانەوەی ستان کرۆنکە. لە وەڵامدا، جۆش کرۆنکە ڕایگەیاند کە خاوەنەکان ھیچ نیازیان نییە پشکەکانیان بفرۆشن. ھەمان ڕۆژ، گرووپێک لە نزیکەی ١٠٠ ھاندەری تۆتنھام ھۆتسپێر لە دەرەوەی یاریگای تۆتنھام ھۆتسپێر دەرکەوتن و داوای لابردنی دانیاڵ لێڤی و گرووپی ئێنیکیان دەکرد وەک خاوەنی یانەکە. لە ٢٤ی نیسان، گرووپێک لە نزیکەی ٢،٠٠٠ ھاندەری مانچستەر یونایتد لە دەرەوەی ئۆڵدترافۆرد کۆبوونەوە بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین دژی گلەیزەرەکان، خاوەنانی یانەکە. پێش دێربیی باکووری ڕۆژاوا لە ٢ی ئایار، ھەزاران ھاندەر جارێکی تر لە دەرەوەی ئۆڵدترافۆرد ناڕەزایەتییان دەربڕی، و نزیکەی ٢٠٠ کەسیان چوونە ناو یاریگاکەوە، کە بووە ھۆی دواخستنی یارییەکە. یاریزانانی پێشووی لیڤەرپوول و مانچستەر یونایتد پشتیوانی خۆیان بۆ ناڕەزایەتییەکانی ھاندەران دەربڕی.

لە ٢٥ی نیسان، ھاندەرانی مانچستەر سیتی لە یاریگای وێمبلی پێش یاریی یاریی کۆتاییی جامی خولی پیشەگەری ئینگلیزی ٢٠٢١یان دژی تۆتنھام ھۆتسپێر ناڕەزایەتییان دەربڕی، و لافیتەیان بەرزکردەوە کە لەسەریان نووسرابوو «ئەنجومەنەکە دەربکەن» و «ھاندەران، تۆپی پێ، خاوەنەکان، بەم ڕیزبەندییە».

پڕۆژەی بوژاندنەوە

لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، کۆمپانیای A22 Sports Management، کە کۆمپانیایەکی ئیسپانییە و «سپۆنسەری» و «یارمەتیی» «دروستکردنی سووپەرلیگی ئەورووپی» دەدات، بێرند ڕایکھارتی وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری خۆی دامەزراند، کە پێشتر بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پەخشکاری ئەڵمانی RTL بوو. ھەمان ڕۆژ، ڕایکھارت بانگەشەی ئەوەی کرد کە سووپەرلیگی ئەورووپی «لە ماوەی سێ ساڵدا دووبارە دەستپێدەکاتەوە». وتیشی کە تۆپی پێی ئەورووپی لەژێر «سیستەمی ئێستا»دا «بەرەو نابەردەوامی دەڕوات». دوای بانگەشەی ئەوەی کە «تۆپی پێی یانەکانی ئەورووپا بەپێی تواناکانی خۆی کار ناکات»، ڕایگەیاند کە «ئەندامێتیی ھەمیشەیی لە ئەجێندادا نییە» و، لەبری ئەوە، «لایەنە پەیوەندیدارەکان» دەبێت گفتوگۆ لەسەر «پاڵەوانێتییەکی کراوە بکەن کە لەسەر بنەمای شایستەیی وەرزشی بێت». یوفا وەڵامی دایەوە و وتی نامەیەکیان لە A22 وەرگرتووە و «لە کاتی گونجاودا داواکارییەکە بۆ کۆبوونەوە لەبەرچاو دەگرن»، لەکاتێکدا بەڕێوەبەرایەتیی پرێمیەرلیگ لایەنە ئارەزوومەندەکانی ئاراستەی بەیاننامەکەی ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ کرد، کە بە ھاوبەشی لەگەڵ یەکێتیی تۆپی پێ واژۆ کرابوو و تێیدا دان بەوەدا نرابوو کە کردەوەکانی یانە ئەندامەکانیان بۆ بەشداریکردن لە سووپەرلیگ «ھەڵەیەک» بووە و، بۆیە، «بابەتەکە» گەیەندراوەتە «ئەنجام».

کۆبوونەوەی یوفا لەگەڵ A22 Sports Management لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوو، و نوێنەرانی ھەموو کەرتەکان تێیدا ئامادەبوون بۆ دەربڕینی ناکۆکیی تەواوی خۆیان لەگەڵ سووپەرلیگ. نزیکەی ٣٠ کەس ئامادەی کۆبوونەوەکە بوون، لەوانە سەرۆکی یوفا چێفێرین، ناسڕ خلێفی سەرۆکی پاریس سان جێرمان و کۆمەڵەی یانەکانی ئەورووپا (ECA)، خاڤیێر تێباسی سەرۆکی لالیگا، و زیاتر لە ٢٠ بەرپرسی باڵا لە ECA، خولە کیشوەرییەکان، گرووپەکانی ھاندەران و کۆمەڵەکانی یاریزانان. ھەموویان ڕایانگەیاند کە بە توندی دژی پلانی سووپەرلیگ دەمێننەوە.

کاڕل-ھاینتس ڕوومەنیگە، یاریزانی پێشووی بایەرن میونشن و سەرۆکی جێبەجێکاری پێشووی بایرین میونشن ئەی جی، سەبارەت بە سووپەرلیگ وتی: «لە تۆپی پێدا، دەبێت بزانیت کەی یارییەکە دۆڕاوە، و یارییەکەی ئێوە بۆ ھەمیشە دۆڕاوە». خلێفیی پاریس سان جێرمان ھەوڵەکانی ڕایکھارت، نوێنەری سووپەرلیگی، بۆ کردنەوەی دەرگای دیالۆگ بە «وەک ئەوەی تۆمارێکی شکا بێت» وەسف کرد و وتی «تۆپی پێ گرێبەستێکی یاسایی نییە، بەڵکو گرێبەستێکی کۆمەڵایەتییە. دەبێت ڕێز لە ھاندەران بگریت».

بەیاننامەیەک بۆ زیندووکردنەوە پێشنیارکراوەکە لە ٩ی شوباتی ٢٠٢٣ بڵاوکرایەوە، و تێیدا ھاتبوو کە خولەکە پاڵەوانێتییەکی فرە-ئاستی دەبێت لەگەڵ سەرکەوتن و دابەزین، و تیایدا جێگاکان «لەسەر بنەمای شایستەیی» دەدرێن. بەیاننامەکە ڕووبەڕووی ڕەخنەی ECA، سەرۆکی لالیگا تێباس، و لایەنەکانی تر بووەوە، و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمەڵەی ھاندەرانی تۆپی پێ وتی «لاشە ڕۆیشتووەکەی سووپەرلیگی ئەورووپی جارێکی تر دەجوڵێتەوە.»

دوو ھەفتە دوای بڵاوکردنەوەی مانیفێستەکە، لە ٢٣ی شوبات، حکومەتی بەریتانیا ڕایگەیاند کە «ڕێکخەرێکی سەربەخۆ» دادەمەزرێنرێت، وەک لە پێداچوونەوەیەکی بەسەرکردایەتیی ھاندەران لە ساڵی ٢٠٢٢دا پێشنیار کرابوو، کە ئەرکەکەی «پاراستنی میراتی کولتووریی تۆپی پێی ئینگلیزی» دەبێت. لە نێو ئەرکە ڕوونەکانی ڕێکخەرەکەدا ئەوە دەبێت کە ڕێگری لە «یانە ئینگلیزییەکان بکات لە چوونە ناو پاڵەوانێتییە داخراوەکانەوە، کە بە زیانبەخش بۆ خولی ناوخۆیی دادەنرێن»، لە ئاماژەیەکی ڕووندا بۆ سووپەرلیگی ئەورووپی. پرێمیەرلیگ لە وەڵامدا ڕایگەیاند، «زۆر گرنگە» کە کارەکانی ڕێکخەرەکە نەبنە ھۆی ھیچ «ئەنجامێکی نەخوازراو» کە کاریگەری لەسەر «سەرنجڕاکێشی و سەرکەوتنی جیھانیی» پرێمیەرلیگ ھەبێت.

لە ئیسپانیا، لە ھەمان مانگدا، ڕۆژنامەنووسی وەرزشیی دێرین ئالفرێدۆ ڕێلانۆ وتارێکی سەرنووسەری لە (ئێل پائیس)دا نووسی، و باسی لەو خولە کرد کە لە ساڵی ٢٠٢٢دا لەلایەن ڕایکھارتەوە پێشکەش کرا. ڕێلانۆ بۆچوونی خۆی وادەربڕی کە «گۆڕینی پاڵەوانێتییەکانی یانەکانی ئەورووپا کە یوفا لە ساڵی ١٩٥٤ەوە ڕێکیاندەخات، زۆر ئاسان نابێت»، تەنانەت ئەگەر دادگای ئەورووپا لە بەرژەوەندیی سووپەرلیگ بڕیاریش بدات.

بێگومان، فەرموو ئەمەش وەرگێڕانی بەشەکانی کۆتایی وتارەکەیە بۆ کوردیی سۆرانی بە شێوازی ویکیپیدیا:

بڕیاری دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا

لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣، دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپا بڕیاری C-333/21ی دەرکرد، کە بەپێی ئەو بڕیارە، یاساکانی فیفا و یوفا سەبارەت بە ڕەزامەندیی پێشوەختە بۆ پاڵەوانێتییەکانی نێوان یانەکانی تۆپی پێ، وەک سووپەرلیگ، دژی یاسای یەکێتیی ئەورووپان. ڕاپۆرتێک کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لەلایەن دادگای دادی یەکێتیی ئەورووپاوە دەرکرابوو، دەریکخستبوو کە یاساکانی دەستە بەڕێوەبەرەکانی تۆپی پێی ئەورووپا و جیھان «لەگەڵ یاسای کێبڕکێی یەکێتیی ئەورووپادا گونجاون».

پڕۆژەیاسای حوکمڕانیی تۆپی پێ

لە وتاری پاشا لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤، حکومەتی بەریتانیا پلانی بۆ «پڕۆژەیاسای حوکمڕانیی تۆپی پێ» ڕاگەیاند، کە لەنێو شتەکانی تردا، ڕێگری لە یانە ئینگلیزی و وێڵزییەکان دەکات لە «چوونە ناو خولە داخراوەکان، جیابووەوەکان یان بێ مۆڵەتەکان، وەک سووپەرلیگی ئەورووپی».

زنجیرەی ڕووداوەکان بەپێی یانەکان

سەرچاوەکان

١٨ی نیسانی ٢٠٢١؛ ١٣:٠٠–١٤:٠٠: ھەواڵەکان باس لە دروستکردنی پاڵەوانێتییەکی جیابووەوە دەکەن لەلایەن ١٢ یانەوە.

١٨ی نیسانی ٢٠٢١؛ ٢٣:٠٠: ڕاگەیاندنی فەرمیی پاڵەوانێتییەکە و ١٢ ئەندامە دامەزرێنەرەکەی:

• • ئەی سی میلان
  • ئارسناڵ
  • ئەتلەتیکۆ مەدرید
  • بارسێلۆنا
  • چێڵسی
  • ئینتەر میلان
  • یوڤێنتوس
  • لیڤەرپوول
  • مانچستەر سیتی
  • مانچستەر یونایتد
  • ڕیال مەدرید
  • تۆتنھام ھۆتسپێر

١٩ی نیسانی ٢٠٢١؛ ١٠:٠٠–١١:٠٠: ھەواڵی زیاتر باس لەوە دەکەن کە سێ یانەی تر بانگھێشت کراون، بەڵام بەشداریکردنیان ڕەتکردۆتەوە:

• • بایەرن میونشن
  • بۆروسیا دۆرتموند
  • پاریس سان جێرمان

بایەرن میونشن و بۆروسیا دۆرتموند نزیکەی دەستبەجێ پشتڕاستیان کردەوە کە بانگھێشتنامەکەیان ڕەتکردۆتەوە.

٢٠ی نیسانی ٢٠٢١؛ ١٨:٠٠–١٩:٠٠: ھەواڵەکان باس لەوە دەکەن کە چێڵسی و مانچستەر سیتی دوای کاردانەوەکان، پرۆسەی کشانەوەیان دەستپێکردووە.

٢٠ی نیسانی ٢٠٢١؛ ٢١:٢٣:

• • مانچستەر سیتی

بە فەرمی کشایەوە.

٢٠ی نیسانی ٢٠٢١؛ ٢٢:٥٥:

• • ئارسناڵ
  • لیڤەرپوول
  • مانچستەر یونایتد
  • تۆتنھام ھۆتسپێر

بە فەرمی کشانەوە.

٢١ی نیسانی ٢٠٢١؛ ٠٠:٤٥:

• • چێڵسی

بە فەرمی کشایەوە.

٢١ی نیسانی ٢٠٢١؛ ١١:٢٧:

• • ئەتلەتیکۆ مەدرید
  • ئینتەر میلان

بە فەرمی کشانەوە.

٢١ی نیسانی ٢٠٢١:

• • ئەی سی میلان

بە فەرمی کشایەوە.

١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١: ڕاگەیەندراوێک بۆ دووبارە پشتڕاستکردنەوەی سووپەرلیگی ئەورووپی دەرکرا. تەنھا سێ یانە لە پڕۆژەکەدا ماونەتەوە:

• • بارسێلۆنا
  • یوڤێنتوس
  • ڕیال مەدرید

١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤:

• • یوڤێنتوس

بە فەرمی کشایەوە.

پلانی باسکە بۆ ئەورووپا

لە ئایاری ٢٠٢٥، دوای ڕاگەیاندنی ئێن بی ئەی، ئێف ئای بی ئەی، و یۆرۆلیگ کە «وتووێژ لەگەڵ» یانەکانی تۆپی پێی ئەورووپی دەکەن سەبارەت بە دروستکردنی پاڵەوانێتییەکی باسکەی شێواز-NBA لە سەرانسەری ئەورووپادا، چەندین یانەی ئەورووپی کە بەشی باسکەیان ھەیە ئارەزووی خۆیان بۆ پلانە پێشنیارکراوەکە دەربڕی، و لەنێویاندا دیارترینیان ڕیال مەدرید و بارسێلۆنا بوون. وا بڵاوکرایەوە کە یانەکانی وەک چێڵسی، پاریس سان جێرمان، و مانچستەر سیتی، کە لە سەرەتاکانی سووپەرلیگدا بەشدار بوون، ئارەزووی دروستکردنی تیپی باسکە دەکەن بۆ ئەوەی بەشداری لە پاڵەوانێتییەکی «شێواز-NBA»دا بکەن. جۆرج ئایڤازۆگلو، بەڕێوەبەری NBA Europe، باسی لە «براندە ھەبووەکانی تۆپی پێ و باسکە کرد کە بەھا و شکۆیەکی زۆریان ھەیە» و دەتوانن «بگەنە سەدان ھەزار یان ملیۆنان کەس و کاریگەرییان لەسەر دابنێن».

ئەمانەش ببینە

• تۆپی پێ
• خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا