حەیدەران (هۆز)

حەیدەران یان حەیدەری ناوی ھۆزێکی کوردە. بەشێکیان بە کرمانجی دەدوێن و لە وان، قەرس، ئەرزەڕۆم، ئاگری و ماکۆ دەژین ئەوی دیکەیان لە مازگێردی دێرسمن و بە کرمانجکی دەدوێن و عەلەوین.

حەیدەری لەسەرحەدان

ھۆزی حەیدەری لە دەڤەری سەرحەدان، ھەم لە باکووری کوردستان و ھەم لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا دەژین. لە دیوی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، دراوسێی ھۆزی گەورەی جەلالی و میلانن. لە ئێستادا زۆربەیان لە ئەرجیشی وان و ئەلجەواز (عەدلجەواز)ی بدلیس لە باکووری کوردستان نیشتەجێن، بەڵام لە شوێنی تریشدا ھەن وەک پارێزگای سەمسوور (ئادیامان).

تیرەکانی سەر بە ھۆزی حەیدەری لە ھەرێمی سەرحەدان بریتین لە: ئادەمان، شێخ حەسەنان، حەمدکی، مارخۆری، دەرتۆیی، ئاقوبی، خەلکی. ئادەمان (عەتمانکی) و خەلکان لە شوێنی تریشدا ھەن دوو ھۆزی جودان.

حەیدەران لە ماکۆ

لە ناوچەی چاڵدێرانی سەر بە ورمێ دەژین. بەتایبەت لە ناوچەی چاوشارو چوخورکەندی سەر بە قەزای ماکۆی ڕۆژھەڵاتی کوردستان.

حەیدەری لە دێرسم

ھۆزی حەیدەران لە دێرسم بە تایبەت لە قەزای مازگێردا دەژین. حەیدەری یەکێکە لە ھۆزە بەناوبانگەکانی ئەم شوێنە. زاراوەیان کرمانجکی (دملی) ھ و مەزھەبەکەیان عەلەوییە.

ماڵباتی حەیدەری

ئەم ماڵباتە بەناوبانگە لە ماوەران و دەوری ھەولێردا دەژین و زانا و ڕۆشنبیرو مرۆڤی ناودێری تیادا ھەڵکەوتووە. لە بنەڕەتدا لە تۆرەمەی شێخ حەیدەری کوردی ئەردەبێڵین و دوای سەرھەڵدانی دەوڵەتی قزلباشەکانی سەفەوی ١٥٠٠ز، ھاتوونەتە باشووری کوردستان و لەژێر باڵی میرانی میرنشینی سۆران دا بوون.