حەسەنی بەسری
حەسەنی بەسری | |
|---|---|
الحسن البصری | |
 | |
| لەدایکبوون | ٢١ی کۆچی (٦٤٢ی زایینی) |
| مەرگ | ١ی ڕەجەبی ١١٠ی کۆچی (١٠ی تشرینی یەکەمی ٧٢٨ی زایینی) |
| نەتەوە | عەرەب |
| پیشە | ئیمام، فەقیھ، فەرموودەناس، زانای تەفسیر، وتارخوێن، زاھید |
| ناسراوە بە | گەورەی تابیعین (سید التابعین)، ناسراو بە زوھد و دانایی |
| ئایین | ئیسلام (ئەھلی سوننە) |
| باوان |
|
ئەبوو سەعید، ئەلحەسەن کوڕی ئەبیلحەسەن یەسار بەسری (بە عەرەبی: الحسن بن أبی الحسن یسار البصری؛ لەدایکبووی ٢١ی کۆچی/٦٤٢ی زایینی - کۆچکردووی ١١٠ی کۆچی/٧٢٨ی زایینی)، یەکێکە لە دیارترین ئیمامەکان، زانایانی فەرموودە و فەقیھەکانی نەوەی تابیعین. بە "گەورەی تابیعین" ناسراوە و بە دانایی، وتاری کاریگەر، زوھد و لەخواترسییەکەی بەناوبانگ بووە. ژیانی نموونەی باڵای زانست و کردەوە بووە و کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر نەوەکانی دوای خۆی جێھێشتووە.
ژیان و پەروەردە
[دەستکاری]حەسەنی بەسری لە ساڵی ٢١ی کۆچی لە شاری مەدینە، لە سەردەمی خەلافەتی عومەری کوڕی خەتتابدا لەدایک بووە. باوکی، "یەسار"، یەکێک بوو لە دیلەکانی میسان و مەولای (بەندەی ئازادکراوی) ھاوەڵ زەیدی کوڕی سابیت بوو. دایکی، "خەیڕە"، کەنیزەی ئوم سەلەمە، خێزانی پێغەمبەر بوو.[١] ئەم پەروەردەبوونە لە ماڵی پێغەمبەردا کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر کەسایەتیی حەسەن دانا.
دەگێڕنەوە کاتێک دایکی بۆ کاری ئوم سەلەمە چووەتە دەرەوە و حەسەن منداڵ بووە و گریاوە، ئوم سەلەمە شیری خۆی داوەتێ تا بێدەنگ بێت. زانایان ئەمە بە یەکێک لە ھۆکارەکانی دانایی و زمانپاراوییەکەی دادەنێن و دەڵێن بەرەکەتی ماڵی پێغەمبەری بەرکەوتووە.[٢]
لە مەدینە گەورە بوو و لەگەڵ ھاوەڵاندا تێکەڵ بوو، دواتر ڕووی کردە شاری بەسرە و لەوێ نیشتەجێ بوو تا بووە ئیمام و پێشەوای ئەو شارە.
پایەی زانستی و ستایشی زانایان
[دەستکاری]حەسەنی بەسری بە یەکێک لە گەورەترین زانایانی سەردەمی خۆی دادەنرێت.
ئەبوو ھورەیرە کاتێک بینیویەتی، فەرموویەتی: "ئەم کوڕە پرسیارتان لێ دەکات".[٣]
قەتادەی کوڕی دیعامە، کە قوتابیی بوو، دەیگوت: «ھیچ زانایەکم نەبینیوە کە داناییەکەی لە ھیی حەسەن زیاتر بێت».[٤]
ئیمامی غەزالی دەربارەی دەڵێت: «حەسەنی بەسری لە قسەکردنیدا لە ھەموو کەس زیاتر لە پێغەمبەران دەچوو، و لە ڕێچکەیدا لە ھەموو کەس زیاتر لە ھاوەڵان دەچوو».[٥]
زوھد و دانایی
[دەستکاری]حەسەنی بەسری بە زوھد و لەخواترسی و خەمی ڕۆژی دوایی ناسرا بوو. وتارەکانی پڕ بوون لە ئامۆژگاری و بیری خستنەوەی مردن و پووچیی دونیا. لە بەناوبانگترین وتەکانی:
«ئەی کوڕی ئادەم، تۆ تەنھا ژمارەیەک ڕۆژیت، ھەر ڕۆژێک بڕوات، بەشێک لە تۆش دەڕوات».[٦]
«دونیا پردێکە، پێیدا بپەڕەرەوە و ئاوەدانی مەکەرەوە».[٧]
«باوەڕدار خەمی ھەمیشەیی ھەیە، لە دونیادا خەمی ڕۆزگاری ھەیە و لە دواییشدا خەمی لێپرسینەوە».[٨]
مامۆستا و قوتابییەکانی
[دەستکاری]حەسەن زانستی لە ژمارەیەکی زۆر لە ھاوەڵان وەرگرت و نەوەیەکی گەورەشی پێگەیاند.
مامۆستاکانی
[دەستکاری]قوتابییەکانی
[دەستکاری]ئەیوبی سەختیانی
یونسی کوڕی عوبەید
مالیکی کوڕی دینار
واسیلی کوڕی عەتا (کە دواتر لێی جیا بووەوە و ڕێبازی موعتەزیلەی دامەزراند)
کۆچی دوایی
[دەستکاری]
حەسەنی بەسری لە شەوی ھەینی، یەکەمی مانگی ڕەجەبی ساڵی ١١٠ی کۆچی، لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. ڕۆژی دواتر ھەموو خەڵکی بەسرە دوای نوێژی ھەینی بەشداریی پرسەکەییان کرد و لەبەر زۆریی خەڵک، لەو ڕۆژەدا نوێژی عەسر لە مزگەوتی گەورەی بەسرە نەکرا.[٩]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ ئیبن سەعد، الطبقات الكبرى، بەرگی ٧، ل. ١٥٦.
- ↑ ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، چاپی سێیەم، ١٩٨٥، بەرگی ٤، ل. ٥٦٤.
- ↑ مزی، تهذيب الكمال في أسماء الرجال،، بەرگی ٦، ل. ٩٨.
- ↑ ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٤، ل. ٥٧٢.
- ↑ غەزالی، إحیاء علوم الدین، بەرگی ١، ل. ٧٢.
- ↑ ئەبوو نوعەیم ئەسفەھانی، حلیة الأولیاء وطبقات الأصفیاء، بەرگی ٢، ل. ١٤٨.
- ↑ ھەمان سەرچاوە، ل. ١٣٦.
- ↑ ھەمان سەرچاوە، ل. ١٣٤.
- ↑ ئیبن کەسیر، البدایە والنھایە، بەرگی ٩، ل. ٢٩٩.
لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە باوەڕپێکراوەکانی ئەھلی سوننەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
