جەعفەر کوڕی ئیسماعیل بەرزنجی

جەعفەر کوڕی ئیسماعیل بەرزنجی
جعفر بن إسماعیل البرزنجی
لەدایکبوون	١٢٥٠ی کۆچی (١٨٣٤ی زایینی) سلێمانی، عێراق
مەرگ	١٣١٧ی کۆچی (١٨٩٩ی زایینی) مەدینە، حیجاز
نیشتەجێی	سلێمانی، مەدینە، قاھیرە، سەنعا، ئەستەمبوڵ، سێواس
نەتەوە	کورد
خوێندنگە	زانکۆی ئەزھەر
پیشە	قازی، ئەدیب، شاعیر، مێژوونووس، موفتی
ناسراوە بە	قازیی سەنعا، موفتیی مەدینە، مێژوونووسی مزگەوتی پێغەمبەر
ئایین	ئیسلام (ئەھلی سوننە)

جەعفەر کوڕی ئیسماعیل کوڕی زەینەلعابدین بەرزنجی (بە عەرەبی: جعفر بن إسماعیل البرزنجی؛ لەدایکبووی ١٨٣٤ – کۆچکردووی ١٨٩٩) دادوەر (قازی)، وێژەوان (ئەدیب)، مێژوونووس و هۆنەرێکی دیاری شاری مەدینە بوو کە بە ڕەچەڵەک کورد بوو. ئەو بە شارەزایی لە چوار زماندا و بە کارەکانی لە بواری دادوەری و مێژوونووسیندا ناسراوە.

پەیوەندیی بنەماڵەیی

سەید جەعفەر کوڕی ئیسماعیل بەشێکە لە زنجیرەی زێڕینی بنەماڵەی زانستیی بەرزنجی لە مەدینە. ئەو نەوەی ڕاستەوخۆی زانای ناسراو، سەید جەعفەر بەرزنجی (١٧١٦–١٧٦٤)ـیە، کە بە نووسینی "مەولوودنامەی بەرزنجی" ناوبانگی دەرکردووە. ھەروەھا ئەم زنجیرە زانستییە دەگەڕێتەوە بۆ باپیرە گەورەی بنەماڵەکە لە مەدینە، زانا محەممەد کوڕی ڕەسووڵ بەرزنجی (١٦٣٠–١٦٩١). بەم شێوەیە، سەید جەعفەر کوڕی ئیسماعیل وەک درێژەپێدەری میراتی زانستیی بنەماڵەکەی دادەنرێت، بەتایبەتی کە ھەمان پلەی باڵای باپیرەی، واتە موفتیی شافیعییەکانی مەدینەی، وەرگرت.

ژیانی سەرەتایی

جەعفەر بەرزنجی لە ساڵی ١٢٥٠ی کۆچی (١٨٣٤ی زایینی) لە شاری سلێمانی لە باشووری کوردستان لەدایک بووە. ھۆکاری لەدایکبوونی لە سلێمانی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە باوکی، سەید ئیسماعیل، بەھۆی ھێرشەکانی سوپای محەممەد عەلی پاشا بۆ سەر حیجاز، ناچار بوو مەدینە بەجێبھێڵێت و ڕوو لە کوردستان بکات. لەوێ، لەلایەن فەرمانڕەوای سلێمانی، عەبدولڕەحمان پاشا، پێشوازییەکی گەرمی لێکرا و کچەکەی ئەوی خواست، کە بووە دایکی سەید جەعفەر.

خوێندن و گەشتی زانستی

دوای نزیکەی ٤٥ ساڵ مانەوە لە سلێمانی، باوکی بڕیاری دا بگەڕێتەوە بۆ حیجاز. لە ڕێگای گەڕانەوەدا، لە میسر وەستان و سەید جەعفەری لاوی لە زانکۆی ئەزھەر بەجێھێشت بۆ خوێندن. دوای ئەوەی باوکی گەڕایەوە مەدینە و پلەی موفتیی وەرگرتەوە، سەید جەعفەر لە ساڵی ١٢٧١ی کۆچیدا گەڕایەوە بۆ مەدینە و لەوێ درێژەی بە خوێندن دا. دوای کۆچی دوایی باوکی لە ساڵی ١٢٧٧ی کۆچیدا، ئەو جێگەی گرتەوە و دەستی بە وتاردانەوە و دەرکردنی فەتوا کرد.

ژیانی پیشەیی و پۆستەکان

سەید جەعفەر چەندین جار گەشتی بۆ ئەستەمبوڵ، پایتەختی دەوڵەتی عوسمانی، کرد و چەندین پلەی گرنگی وەرگرت:

دادوەری سەنعا: بۆ ماوەی شەش ساڵ وەک دادوەری شاری سەنعا لە یەمەن کاری کرد.

دادوەری سیواس: لە ساڵی ١٣٠٧ی کۆچیدا، بۆ ماوەی دوو ساڵ پلەی دادوەری شاری سێواسی لە تورکیا وەرگرت.

موفتی و مامۆستا لە مەدینە: دوای گەڕانەوەی بۆ دوا جار، وەک موفتی و مامۆستا لە مەدینە مایەوە تا کۆچی دوایی کرد.

جگە لە زمانی دایکی کە کوردی بوو، شارەزایی تەواوی لە زمانەکانی عەرەبی، فارسی و تورکیدا ھەبوو.

بەرھەمەکان

سەید جەعفەر چەندین بەرھەمی لە بواری مێژوو و ئەدەبدا نووسیوە. دیارترینیان ئەمانەن:

• نزهة الناظرين في مسجد سيد الأولين والآخرين: پەرتووکێکە دەربارەی مێژووی [[مزگەوتی پێغەمبەر]].
• الشجرة الأترجية في سلالة السادة البرزنجية: دەربارەی ڕەچەڵەک و مێژووی بنەماڵەی بەرزنجی.
• تاج البتهاج على النور الوهاج في الإسراء والمعراج: شیکردنەوەیەکە لەسەر چیرۆکی ئیسرا و میعراج.
• الكوكب الأنور: شیکردنەوەیەکە بۆ (عقد الجوهر في مولد النبي الأزهر) مەولوودنامەکەی [[جەعفەر بەرزنجی]] (باپیرە گەورەی).
• شواهد الغفران: دەربارەی تایبەتمەندییەکانی مانگی [[ڕەمەزان]].

کۆچی دوایی

سەید جەعفەر کوڕی ئیسماعیل بەرزنجی لە ساڵی ١٣١٧ی کۆچی (١٨٩٩ی زایینی) لە شاری مەدینە کۆچی دوایی کرد.