جینۆسایدی بۆسنیا

جینۆسایدی بۆسنیا
بەشێکە لە	پاکتاوی نەتەوەیی لە شەڕی بۆسنادا
جێ	کۆماری سڕبسکا
کاتی ڕوودان	١٣ی تەممووزی ١٩٩٥
بەشداربوو	سوپای کۆماری سڕبسکا
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

جینۆسایدی بۆسنا ئاماژەیە بۆ کۆمەڵکوژی سرێبرینیکا یان تاوانە بەرفراوانەکانی دژی مرۆڤایەتی و ھەڵمەتی پاکتاوی نەتەوەیی لە سەرانسەری ئەو ناوچانەی کە لەلایەن سوپای کۆماری سربسکا لە کاتی جەنگی بۆسنە و ھەرزەگۆڤینا لە ساڵانی ١٩٩٢-١٩٩٥ کۆنترۆڵکرابوون. ڕووداوەکانی سرێبرینیکا لە ساڵی ١٩٩٥دا بریتی بوون لە کوشتنی زیاتر لە ٨ ھەزار پیاو و کوڕی موسڵمانی بۆسنی بووشناق و ھەروەھا دەرکردنی بەکۆمەڵی ٢٥ بۆ ٣٠ ھەزار مەدەنی دیکەی بۆسنی لەلایەن یەکەکانی سوپای کۆماری سڕبسکا (سڕبیا) بە فەرماندەیی ژەنەڕاڵ ڕاتکۆ ملادیچ.

پاکتاوی نەتەوەیی کە لە ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵی سوپای کۆماری سڕبسکا ڕوویدا بۆسنەییەکان و کرواتییەکانی بۆسنە و ھەرزەگۆڤینای کردە ئامانج. ھەڵمەتی پاکتاوی نەتەوەیی بریتی بوو لە جینۆساید، زیندانیکردنی نایاسایی، دەستدرێژی بەکۆمەڵ، دەستدرێژی سێکسی، ئەشکەنجەدان، تاڵانکردن و لەناوبردنی موڵک و ماڵی تایبەت و گشتی، و مامەڵەی نامرۆڤانە لەگەڵ ھاووڵاتیانی مەدەنی. بەئامانجکردنی سەرکردە سیاسییەکان و ڕۆشنبیران و پیشەگەرەکان، ڕاگواستن و گواستنەوەی نایاسایی خەڵکی مەدەنی، بۆردومانی نایاسایی بۆ خەڵکی مەدەنی، وێرانکردنی ماڵ و شوێنە بازرگانییەکان و وێرانکردنی شوێنەکانی پەرستن. دەرکەوت کە ئەم کردەوانە مەرجەکانی «کردەوەی جینۆساید»یان بەدیھێناوە و «ھەندێک لە تاوانباران مەبەستی جەستەیییان ھەبووە بۆ لەناوبردنی گروپە پارێزراوەکانی موسڵمان و کرواتی بۆسنە».

لە ساڵانی نەوەدەکاندا چەندین دەسەڵات پشتڕاستیان کردەوە کە پاکتاوی نەتەوەیی کە لەلایەن توخمەکانی سوپای سربەکانی بۆسنە ئەنجامدرا، جینۆساید بوو. لەوانە بڕیارنامەی ئەنجومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان و سێ سزای جینۆساید لە دادگاکانی ئەڵمانیا (ئەو سزایانە لەسەر بنەمای لێکدانەوەیەکی فراوانتر بۆ جینۆساید بوو لەوەی کە دادگا نێودەوڵەتییەکان بەکاریان دەھێنا). لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆنگرێسی ئەمریکا بڕیارێکی پەسەند کرد و ڕای گەیاند کە سیاسەتەکانی سربیا بۆ دەستدرێژی و پاکتاوی نەتەوەیی پێوەرەکانی جینۆسایدی تێدایە.

کۆمەڵکوژی سرێبرینیکا لەلایەن دادگای تاوانەکانی نێودەوڵەتی بۆ یوگۆسلاڤیای پێشوو بە کردەوەیەکی جینۆساید دادەنرا، ئەمەش ئەنجامێکە لەلایەن دادگای نێودەوڵەتییەوە پشتڕاستکرایەوە. لە ٢٤ی ئازاری ٢٠١٦، ڕادۆڤان کارادزیچ، سەرۆکی پێشووی سربەکانی بۆسنە و ھەرزەگۆڤینا و یەکەم سەرۆکی کۆماری سربسکا، بە تاوانی جینۆساید لە شاری سرێبرینیکا و تاوانەکانی جەنگ و تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی سزا درا و سزای ٤٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا. لە ساڵی ٢٠١٩ دادگای تێھەڵچوونەوە سزای زیندانی ھەتاھەتایی زیاد کرد. لە ١٢ی ئایاری ٢٠٢١ ڕاگەیەندرا، بە ڕەزامەندی دەسەڵاتدارانی شانشینی یەکگرتوو ماوەی سزاکەی لە زیندانێکی بەریتانیا بەسەر دەبات.