جۆن کوینسی ئادەمز

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

"'جۆن کوینسی ئادەمز"' (به ئینگلیزی: John Quincy Adams) (لەدایکبووی ۱۱ تەمووزی ۱۷۶۷ - مردووی ۲۳ شوباتی ۱۸۴۸) شەشەمین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە که لە نێوان سالەکانی ۱۸۲۵ تاکو ۱۸۲۹ سەرۆک کۆماری ئەمریکا بوو.

ژیاننامە[دەستکاری]

جۆن کوینسی ئادەمز یەکەمین سەرۆک کۆماری ئەمریکایە کە خوی کوری یەکێک لە سەرۆکەکانی کۆماری پێشووی ئهمریکا بوو. ئەو لە هەموو لایەکەوە وەکو باوکی خوی جۆن ئادەمز دووەمین سەرۆک کۆماری ئەمریکا بوو. جۆن کوینسی ئادەمز لە سالی ۱۷٦۷ لە برینتری ماساجوست لە دایک بووە. لە مندالی دا شایەتی شەرکانی سەربەخوی ئەمریکا بوو، لە ئەوروپا وەک سکرتێری باوکی کە باڵیوزی ئەمریکا بوو کار دەکرد و ئەم ئەزموونە وای لە کوینسی کرد کە ئەو ببێتە زمانناسێکی شارەزا و نووسەرێکی بە توانا. کوینسی لە کولێژی هاروارد لە بەشی ماف خوێندووە. لە تەمەنی ۲٦ سالی دا بەرەو هولەندا چوو و لەوێ وەک کاردارێکی ئەمریکا کار کرد، دواتر پلەکەی بەرز بوو و بوو بە باڵیوزی بەڕلین. لە سالی ۱٨۰۲ بوو بە نوێنەری ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا. شەش سال دواتر سەرۆک مادیسون، کوینس ئادەمز وەک نوینەری ئەمریکا بەرەو روسیا ڕەوانە کرد. لە سەردەمی سەرۆکایەتی مۆنروی، جۆن کوینسی ئادەمز وەک وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کار کرد و لەوانەیە ئەو یەکێک لە گەورەترین وەزیرانی دەرەوەی ئەمریکا بێت لە مێژووی ئەمریکا دا. لە سەردەمی خزمەت کردن لە وەزارەتی دەرەوە دا، بە هاوکاری ‌بەریتانیا کار کرد بوو داگیرکردنی ناوچەیەکی هاوبەش و لە رێکخستنی پڕەنسیپی مۆنروی هاوکاری سەڕۆک مۆنروی کرد. لە سەردەمی وەزارەتی کوینسی ئادەمز، ئیسپانیا ویلایەتی فلوریدا بو ئەمریکا بەجێهشت. جۆن کوینسی ئادەمز وەک وەزیری دەرەوە ووڵات، بە پێی رێسای سیاسەتی سەرەتایچەرخی نوزدەهەم، بە میراتگری سەرۆک کۆماری هەژمار دەکرا، بەڵام شێوازی کۆنی هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری بەرەو گۆڕان دەچوو.

سەرۆک کۆماری ۱٨۲۵ـ ۱٨۲۹[دەستکاری]

لە ناو تاکە حزبی ئەمریکا لەو سەردەمە دا دابەش بوونێک دروست دەبوو و هەر گروپێک کاندیدێک بو سەرۆک کۆماری هەبوو. جۆن کوینسی ئادەمز کاندیدی باکوریەکان لە هەلبژاردنه تایبەت و گشتیەکاندا لە دوای ئەندرێو جاکسون دەهات، بەڵام زیاتر لە هێنری کلی و ویلیام کرافورد دەنگ بە دەست هێنا. لەبەر ئەوەی کە هیچ کاندیدێک زورینەی دەنگەکانی بەدەست نەهێنابوو، ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا پێویست بوو کە لە نێوان سێ کاندیدەکە ئەو کەسەی کە زورترین دەنگەکان بەدەست هێنایە، بو سەرۆکایەتی ئەمریکا هەڵبژێرن و بەم شێوەیە جۆن کوینسی ئادەمز بوو بە شەشەمین سەرۆک کۆماری ئەمریکا. لەو سەردەمەدا ژمارەی دانیشتووانی ئەمریکا ۱۲ ملیون و ٨٦٦ هزار و ۲۰ کەس بوو. جۆن کوینسی ئادەمز، هێنری کلی وەک وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دامەزراند. ئەندرێو جاکسونی شکست خواردوو لە هەڵبژاردن دا و لایەنگرەکانی وا دیار کردن کە لە هەڵبژاردن دا سیاسەتی گرتن و تەماح کردنی سیاسی لە لایەن کوینسی ئادەمز بەکارهێنڕاوە، و هەر بە زوو دەست بە پروپاگندە بو هەڵبژاردنەکانی داهاتووی سەرۆک کۆماری کردن. ئادەمز هەرچەند کە دەزانی لە ناو کونگرە دا روبەروی دوژمنان و ناکوکیەکان دەبێت، لە یەکەمین ووتاری سالانەی دا باسی بەرنامە تایبەتە نیشتمانیەکانی کە لە ناو مێشکی دابوو کرد. ئەو پیلانێک بو پێکەوەبەستنی بەشەکانی جیاوازی دەولەتی فیدرال به رێگای کەنال و ئوتوبانەکان پێشکێش کرد. هەروەها ئەو لە ئەمریکا خواست کە بە رێگای دامەزراندنی زانکۆیەکی ئەهلی، پشتیوانیی دارایی لە پروژە زانستیەکان و دامەزراندنی بنکەیەک بو پێش بردنی هونەر و زانستە سەرەتاییەکان بکات. ڕەخنەگرانی ئادەمز وا دادەنان کە کردەوەکانی ئادەمز سنوری دەستوری ووڵات بەزاندووە.

هەڵبژاردنەکانی ۱٨۲٨[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]