جۆنگمیۆ

جۆنگمیۆ
ناو بە زمانی فەرمی	종묘، 宗廟
وڵات	کۆریای باشوور
دابەشکاریی کارگێڕی	Jongno District
پۆتانی شوێن	٣٧°٣٤′٢٩″N ١٢٦°٥٩′٣٧″E
باری کەلەپووری	کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ، Historic sites of South Korea
ڕووبەر	١٩٫٤ ھەکتار
وێبگە	https://jm.cha.go.kr
پێوەری کەلەپووری جیھانی	(iv)
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

جۆنگمیۆ (بە کۆری: 종묘) پەرستگایەکی شاھانەی کۆنفۆشیۆسیی پێشینانە لە ناوچەی جۆنگنۆی سیئۆل، لە کۆریای باشوور. ئەم پەرستگایە لە بنەڕەتدا لە ماوەی سەردەمی جۆسۆن (١٣٩٢–١٨٩٧) بۆ بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمی یادکردنەوەی پاشا و شاژنە کۆچکردووەکان دروست کراوە. بەپێی گوتەی یوونێسکۆ، ئەم پەرستگایە کۆنترین پەرستگای شاھانەی کۆنفۆشیۆسیی پارێزراوە و ڕێوڕەسمە ئایینییەکان بەردەوامی بە نەریتێک دەدەن کە لە سەدەی ١٤دا دامەزراوە. پەرستگای ھاوشێوە لە سەردەمی سێ شانشینەکەی کۆریا (٥٧–٦٦٨) بوونیان ھەبووە، بەڵام ئەمانە نەماونەتەوە. پەرستگای جۆنگمیۆ لە ساڵی ١٩٩٥دا خرایە لیستی کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆوە.

کۆشکەکانی چانگدیۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ دەکەونە باکووری جۆنگمیۆوە. ڕێگای یولگۆک-ڕۆ لە ساڵی ١٩٣٢ تا ٢٠١٩ جۆنگمیۆی لە کۆشکەکان جیا دەکردەوە، تا ئەو کاتەی یولگۆک-ڕۆ کرا بە تونێلێکی ڕێگاوبان و بەستەرەوەی نێوان جۆنگمیۆ و کۆشکەکان سەرلەنوێ گەڕێندرایەوە. باڵەخانە سەرەکەیییەکانی جۆنگمیۆ لە تشرینی یەکەمی ١٣٩٤دا دروست کران، کاتێک تایجۆ، دامەزرێنەر و یەکەم پاشای جۆسۆن، پایتەختی گواستەوە بۆ ھانسیۆنگ (سیئۆلی ئێستا). پەرستگاکە لە کاتی داگیرکارییەکانی ژاپۆن بۆ سەر کۆریادا (١٥٩٢–١٥٩٨) بەھۆی ئاگرکەوتنەوە وێران بوو، و دواتر لە سەرەتای ساڵانی ١٦٠٠دا سەرلەنوێ دروستکرایەوە.

پەرستگاکە تا ئێستاش شوێنی بەڕێوەچوونی ڕێوڕەسمی جۆنگمیۆ دایجێ (Jongmyo Daejae) بۆ ستایشی پێشینانە، کە تێیدا نەوەکانی بنەماڵەی ئیمپراتۆری ڕێز لە ڕۆحی پێشینانی کۆچکردووی خۆیان دەگرن.

مێژوو

کاتێک لە ساڵی ١٣٩٤دا بە فەرمانی پاشا تایجۆ دروست کرا، پێیان وابوو پەرستگای جۆنگمیۆ یەکێکە لە درێژترین باڵەخانەکان لە ئاسیادا، ئەگەر درێژترینیان نەبێت. ھۆڵی سەرەکی، کە بە جۆنگجیۆن (کۆری: 정전) ناسراوە، حەوت تاقی یان میۆشیل (کۆری: 묘실)ی ھەبوو، کە ھەر یەکێکیان بۆ تەختەی ڕۆحی پاشایەک و شاژنەکانی تەرخان کرابوو. کۆمەڵگەکە لەلایەن پاشا سێجۆنگی مەزن (ماوەی فەرمانڕەوایی ١٤١٨–١٤٥٠) فراوان کرا کە فەرمانی بە دروستکردنی یۆنگنیۆنگجیۆن (کۆری: 영녕전) دا. ئەم نەریتی فراوانکردنە بەردەوام بوو، بەجۆرێک گەشەکردنی کۆمەڵگەکە لە ڕۆژاواوە بۆ ڕۆژھەڵات دەڕۆیشت، ئەمەش بەھۆی پێویستی جێگیرکردنی تەختەی یادکردنەوەی زیاتر لە ماوەی فەرمانڕەواییی پاشاکانی دواتردا، تا گەیشتە کۆی گشتیی ١٩ میۆشیل. بەڵام لە ماوەی داگیرکارییەکانی ژاپۆن بۆ سەر کۆریا لە ساڵانی ١٥٩٢–١٥٩٨دا، داگیرکەرانی ژاپۆن پەرستگا سەرەکەییەکەیان سووتاند، و کۆمەڵگەیەکی نوێ لە ساڵی ١٦٠١دا دروست کرا کە تا ئەمڕۆش ماوەتەوە. تەختە ڕۆحییە سەرەکەییەکان لەو داگیرکارییەدا بە شاردنەوەیان لە ماڵی ھاووڵاتییەکی ئاساییدا ڕزگار کران.

تەختەی پاشا سێ ساڵ دوای مردنی دەخرایە ناو پەرستگاکەوە، کە ئەمەش کۆتاییی ماوەی شینگێڕان بوو بۆ پاشا. ١٩ تەختەی پاشاکان و ٣٠ تەختەی شاژنەکانیان ھەیە، کە لە ناو ١٩ تاقەکەدا دانراون. دیزاینی ھەریەک لە تاقەکان زۆر سادەیە. تەنیا تەختەی یادکردنەوەی دوو پاشا لەم شوێنەدا دانەنراون. سەرەڕای تەختەکە، پانێڵێک ھەیە کە دەستکەوتەکانی ھەر پاشایەکی تێدا ڕیزبەند کراوە.