جوگرافیای مەجارستان

جوگرافیای مەجارستان
لقی	geography of Europe
بابەتی لاوەکی	مەجارستان
وڵات	مەجارستان
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

مەجارستان (بە مەجاری: Magyarország) وڵاتێکی دەورەدراوە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی ئەورووپا، لەسەر ستێپی یۆراسیا. دەکەوێتە حەوزی کارپاتیا، ڕووبەری زەوییەکەی ٩٣٬٠٣٠ کم چوارگۆشەیە، کە نزیکەی ٢٥٠ کم چوارگۆشەیە لە باکوورەوە بۆ باشوور و ٥٢٤ کم لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژاوا. ٢١٠٦ کم سنووری ھەیە، کە ھاوسنوورە لەگەڵ سلۆڤاکیا لە باکوور، ئوکراینا لە باکووری ڕۆژھەڵات، ڕۆمانیا لە ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵات، سڕبیا لە باشوور، کرواتیا لە باشوور و باشووری ڕۆژاوا، سلۆڤێنیا لە ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاوا و نەمسا لە ڕۆژاوا.

سنوورە ھاوچەرخەکانی مەجارستان یەکەمجار دوای جەنگی جیھانیی یەکەم دیاری کران؛ کاتێک بەپێی پەیمانی تریانۆن لە ساڵی ١٩٢٠، وڵاتەکە زیاتر لە ٧١٪ی خاکەکەی پێشووی پاشایەتیی مەجارستان، ٥٨٫٥٪ی دانیشتووانەکەی و ٣٢٪ی نەتەوەی مەجارستانی لەدەستدا. لە نێوان ساڵانی ١٩٣٨ بۆ ١٩٤١، مەجارستان توانی لە ڕێگەی چەند ڕێککەوتن و داگیرکارییەکەوە بەشێک لە خاکەکانی پێشووی وەربگرێتەوە

زۆربەی خاکی وڵاتەکە بەرزییەکەی کەمترە لە ٢٠٠ مەتر. ھەرچەندە مەجارستان چەندین زنجیرەچیا و بەرزایی مامناوەندی ھەیە، بەڵام ئەوانەی دەگەنە بەرزیی ٣٠٠ مەتر یان زیاتر کەمتر لە ٢٪ی وڵاتەکە داپۆشن.

ڕووبارە سەرەکییەکانی وڵاتەکە بریتیین لە دانووب و تیسا. ڕووباری دانووب لە ناو مەجارستاندا بۆ ماوەی ٤١٨ کیلۆمەتر دەتوانرێت بەنۆکدا ھاتوچۆ بکرێت. ڕووباری تیساش بۆ ماوەی ٤٤٤ کیلۆمەتر لە وڵاتەکەدا کەشتیوانی تێدا دەکرێت. لە ڕووبارە کەمتر گرنگەکان بریتین لە دراڤا بە درێژایی سنووری کڕواتیا، ڕابا، سامۆش، سیۆ، و ایپۆل بە درێژایی سنووری سڵۆفاکیا. مەجارستان سێ دەریاچەی گەورەی ھەیە. دەریاچەی بالاتۆن، کە گەورەترینە، درێژییەکەی ٧٨ کیلۆمەترە و پانییەکەی لە ٣ تا ١٤ کیلۆمەترە، لەگەڵ ڕووبەرێک بە ٦٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە. مەجارستانییەکان زۆرجار بە «دەریاچەی مەجارستانی» ناوی دەبەن. گەورەترین دەریاچەی ئاوی شیرینی ئەورووپای ناوەندییە و ناوچەیەکی پشوووەدانی گرنگە. ئاوە تەنکەکەی مەلەکردنی باشی ھاوینە پێشکەش دەکات، و لە زستاندا سەھۆڵبەندانەکەی دەرفەتی نایاب بۆ وەرزشە زستانییەکان دابین دەکات. جەستەی بچووکتر لە ئاو بریتین لە دەریاچەی ڤێلێنس (٢٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە) لە ایالەتی فێجێر و دەریاچەی فێرتۆ (نیۆسیدلەر زێ—نزیکەی ٨٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە لە ناو مەجارستاندا)، لەگەڵ دەریاچەی دەستکردی دەریاچەی تیسا.

مەجارستان سێ ھەرێمی جوگرافیی سەرەکی ھەیە (کە دابەش دەبن بۆ حەوت ھەرێمی بچووکتر): ئەلشۆڵدی گەورە، کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ڕووباری دانووب؛ ترانسدانوبیا، ھەرێمێکی گردۆڵکەیی کە دەکەوێتە ڕۆژاوای دانووب و درێژ دەبێتەوە بۆ دامێنی نەمسا لە چیاکانی ئەڵپس؛ و چیاکانی باکووری مەجارستان، کە وڵاتێکی شاخاویی و گردۆڵکەیییە لە دەرەوەی سنووری باکووری دەشتایی مەجارستانی گەورە.

باشترین سەرچاوەی سروشتی وڵاتەکە زەوییە بەپیتەکانە، ھەرچەندە کوالیتی خاکەکە زۆر جیاوازە. نزیکەی ٧٠٪ی کۆی خاکی وڵات بۆ کشتوکاڵ گونجاوە؛ لەم بەشەدا ٧٢٪ زەوی کشتوکاڵییە. مەجەرستان سەرچاوەی بەرفراوانی ناوخۆیی وزە و کەرەستەی خاوی نییە کە پێویستن بۆ گەشەپێدانی پیشەسازی.