جوگرافیای فینلاند
| جوگرافیای فینلاند | |
|---|---|
| لقی | geography of Europe |
| بابەتی لاوەکی | فینلاند |
| وڵات | فینلاند |
| پۆتانی شوێن | ٦٤°٠′٠″N ٢٦°٠′٠″E |
 | |
فینلاند بە ھەڵکەوتە باکوورییەکەی، دیمەنە بڵاوەکانی تێکەڵ بە دارستانە بۆرییەکان و دەریاچەکان، و چڕیی کەم دانیشتووانەکەی دەناسرێتەوە.[١] فینلاند دەکرێت دابەش بکرێت بۆ سێ ناوچە: کۆمەڵەدوورگە و دەشتە کەناراوەکان، پلاتۆی دەریاچەی ناوەندی کە کەمێک بەرزترە، و بەرزاییەکان لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتدا. لەگەڵ ھاوسنووربوون لەگەڵ دەریای باڵتیک، کەنداوی بۆتنیا، و کەنداوی فینلاند، ھەروەھا سوید لە ڕۆژاوا، نەرویژ (یەکێک لە دراوسێکانی دەرەوەی یەکێتیی ئەورووپا) لە باکوور، و ڕووسیا (دراوسێیەکی تری دەرەوەی یەکێتیی ئەورووپا) لە ڕۆژھەڵات، فینلاند باکووریترین وڵاتی یەکێتیی ئەورووپایە.[٢] زۆربەی دانیشتووان و سەرچاوە کشتوکاڵییەکان لە باشووردا کۆبوونەتەوە، لەکاتێکدا باکوور و ڕۆژھەڵاتی فینلاند کەم دانیشتوون و ناوچەی بیابانی فراوان لەخۆ دەگرن. دارستانی تایگا جۆری باڵاڕەوی ڕوەکییە لەو وڵاتەدا.[٣][٤]
کەشوھەوا
[دەستکاری]
پانیی جوگرافی کاریگەری زۆری لەسەر کەشوھەوای فینلاند ھەیە. بەھۆی ھەڵکەوتەی بەشی باکووری، زستان درێژترین وەرزی ساڵە. تەنھا لە کەناراوەکانی باشووردا ھاوین ھێندەی زستان درێژە. بە تێکڕا، زستان لە دوورگەکان و کەناراوەکانی باشووری ڕۆژاوا لە سەرەتای کانوونی یەکەمەوە تا ناوەڕاستی ئازار دەخایەنێت، و لە لاپلاند لە سەرەتای تشرینی یەکەمەوە تا سەرەتای ئایار بەردەوام دەبێت. ئەمەش مانای ئەوەیە کە بەشەکانی باشووری وڵاتەکە بۆ ماوەی نزیکەی سێ مانگ لە ساڵدا بە بەفر داپۆشراون و ناوچە باکوورییەکان نزیکەی حەوت مانگ. زستانی درێژ دەبێتە ھۆی ئەوەی کە نزیکەی نیوەی بڕی بارانبارینی ساڵانە لە باکووردا کە بڕەکەی ٥٠٠ بۆ ٦٠٠ milliمەتر (١٩٫٧ بۆ ٢٣٫٦ in)ە، بە شێوەی بەفر ببارێت. بارانبارین لە باشووردا ساڵانە دەگاتە نزیکەی ٦٠٠ بۆ ٧٠٠ milliمەتر (٢٣٫٦ بۆ ٢٧٫٦ in). وەک ناوچەکانی باکوور، بارانبارین لە ھەموو وەرزی ساڵدا ڕودەدات، ھەرچەندە بڕێکی کەمی بە شێوەی بەفرە.
ئۆقیانووسی ئەتلانتیک لە ڕۆژاوا و کیشوەری یوراسیا لە ڕۆژھەڵاتەوە پێکەوە کاردەکەن بۆ گۆڕانکاری لە کەشوھەوای وڵاتەکەدا. ئاوە گەرمەکانی کەنداوی گەرمئاوی و ڕەوتی باکووری ئاتلانتیک کە نەرویژ و سوید گەرم دەکەن، فینلاندیش گەرم دەکەنەوە. بڕکەکانی ڕۆژاوا ھەوا گەرمەکان دەھێننە ناوچەکانی بالتیق و کەناراوەکانی وڵاتەکە، ئەمەش پلەکانی گەرمای زستان دەگونجێنێت، بەتایبەت لە باشووردا. ئەم بایانە، بەھۆی ئەو ھەورانەی کە لەگەڵ سیستەمە کەشوھەوییەکانی ڕۆژاوادا ھەن، بڕی تیشکی خۆری ھاوینەش کەم دەکەنەوە. لە بەرامبەردا، سیستەمی بەرزی پەستانی کیشوەری کە لەسەر کیشوەری ئوراسیا جێگیر بووە، دژایەتی کاریگەرییە دەریاییەکان دەکات و ھەندێک جار دەبێتە ھۆی زستانی توند و پلەی گەرمای بەرز لە ھاویندا.[٥][٦]
بەرزترین پلەی گەرمای تۆمارکراو بریتییە لە ٣٧٫٢ °C (٩٩٫٠ °ف) لە لیپێری لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠. نزمترینیشیان بریتییە لە −٥١٫٥ °C (−٦٠٫٧ °ف) لە کیتێلا لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩. تێکڕای پلەی گەرمای ساڵانە لە بەشی باشووری ڕۆژاوای وڵاتەکەدا بەرزترە (٥٫٠ بۆ ٧٫٥ °C or ٤١٫٠ بۆ ٤٥٫٥ °ف)، لەگەڵ زستانێکی نەرم و ھاوینێکی گەرمدا، و لە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی لاپلاند نزمە (٠ بۆ −٤ °C or ٣٢ بۆ ٢٥ °ف).
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Finland Geography and Environment». CountryReports (بە ئینگلیزی). لە ٦ی ئابی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «Finland Map: Regions, Geography, Facts & Figures». www.infoplease.com (بە ئینگلیزی). لە ٦ی ئابی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «Finland Country Profile - National Geographic Kids». Geography (بە ئینگلیزی). ١١ی ئایاری ٢٠٢٠. لە ٦ی ئابی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «Geography of Finland: Boreal Forests, Lakes, and Terrain». Jarnias Cyril (بە ئینگلیزی). ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦. لە ٦ی ئابی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «Finland | Geography, History, Maps, & Facts | Britannica». www.britannica.com (بە ئینگلیزی). ٤ی ئابی ٢٠٢٦. لە ٦ی ئابی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «Blue Green Atlas - The Geography of Finland». bluegreenatlas.com. لە ٦ی ئابی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]
 | ئەم «جوگرافیا» وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |
 | ئەم فینلاند وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |