جوگرافیای بەڕازیل

وڵاتی بەڕازیل نزیکەی نیوەی ڕووبەری کیشوەری ئەمریکای باشوور پێکدەهێنێت و دەکەوێتە سەر کەناراوەکانی ئۆقیانووسی ئەتلانتیک. ڕووبەری گشتیی ئەم وڵاتە گەورەیە دەگاتە ٨٬٥١٤٬٢١٥ km² (٣٬٢٨٧٬٣٥٧ sq mi)، کە زۆربەی لە وشکانى پێکدێت (٨٬٤٥٦٬٥١٠ km² (٣٬٢٦٥٬٠٨٠ sq mi)) و بەشێکی بچووکیشی ئاوە (٥٥٬٤٥٥ km² (٢١٬٤١١ sq mi)). بەرزترین شوێنی بەڕازیل شاخی پیکۆ دا نێبلینایە کە بەرزییەکەی ٢٬٩٩٤ m (٩٬٨٢٣ پێ)ە. بەڕازیل دهاوسنورە لەگەڵ ئەرژەنتین، بۆلیڤیا، کۆلۆمبیا، گویانا، پاراگوای، پیروو، سورینام، ئوروگوای، ڤێنیزوێلا، و گویانای فەڕەنسی.زۆربەی ناوچەکانی بەڕازیل کەشوهەوایەکی خولگەیی (گەرم و شێدار)یان هەیە، بەڵام ناوچەکانی باشووری وڵاتەکە تا ڕادەیەک مامناوەند و فێنکترن. گەورەترین ڕووباری بەڕازیل، کە هاوکات دووەم درێژترین ڕووبارە لە هەموو جیهاندا، ئەمازۆنە.

هەڵکەوتەی جوگرافی

بەڕازیل دەکەوێتە بەشی ڕۆژهەڵاتی کیشوەری ئەمریکای باشوور و چەقی کیشوەرەکەی گرتووەتەوە، سەرباری بوونی چەندین دوورگە لەناو زەریای ئەتڵەسیدا. لەسەر ئاستی جیهان، تەنها چوار وڵات لە بەڕازیل گەورەترن، ئەوانیش: ڕووسیا، کەنەدا، چین و ویلایەتە یەکگرتووەکان. خاکی بەڕازیل زۆر بەرفراوانە؛ لە باکوورەوە بۆ باشوور ٤٬٣٩٧٫٥٣ kiloمەتر (٢٬٧٣٢ mi) درێژ دەبێتەوە، و لە ڕۆژهەڵاتیشەوە بۆ ڕۆژئاوا ٤٬٣٢٠٫٥٣ kiloمەتر (٢٬٦٨٥ mi) درێژ دەبێتەوە. بەهۆی ئەم پانتاییە گەورەیەوە، وڵاتەکە دابەشبووە بەسەر چوار ناوچەی کاتیی جیاوازدا.

بەڕازیل بە تەنیا نیوەی ڕووبەری ئەمریکای باشووری داگیرکردووە و لەگەڵ هەموو وڵاتانی کیشوەرەکەدا هاوسنوورە، جگە لە دوو وڵات نەبێت کە بریتین لە چیلی و ئیکوادۆر. لە ڕووی ڕووبەرەوە پێنجەمین وڵاتی جیهانە. خاکی وڵاتەکە دەکەوێتە سەر پلاتفۆرمی ئەمریکای باشووری کۆن، بۆیە ڕووکەشی زەوییەکەی زیاتر لە پێدەشت و بانە تەختەکان پێکدێت. پێدەشتی ئامازۆن بەشێکی گەورەی باکووری وڵاتەکەی داپۆشیوە، و لە باشووریشەوە بەرزاییەکانی بەڕازیل هەڵکەوتوون.

بەڕازیل وڵاتێکی زۆر دەوڵەمەندە بە سامانی سروشتی؛ یەدەگێکی زۆری نەوت، ئاسن، بۆکسایت، نیکڵ، یۆرانیۆم، کانزای مەنگەنیز و ئەڵماسی هەیە. بەهۆی ئەوەی زۆربەی خاکی وڵاتەکە دەکەوێتە سەر هێڵی کەمەرەیی زەوی و باکانی زەریای ئەتڵەسی لێی دەدەن، کەشوهەواکەی زۆر گەرم و شێدارە. هەروەها خاوەنی تۆڕێکی ئاویی زۆر گەورەیە کە دیارترینیان ئامازۆن، پارانا و ساو فرانسیسکۆن. ئەمەش وایکردووە بەڕازیل یەکێک بێت لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیهان لە ڕووی سەرچاوەی ئاو، وزەی کارۆئاوی و دارستانەوە.

سەرباری خاکی سەرەکی، بەڕازیل خاوەنی چەندین دوورگەیە لە زەریای ئەتڵەسیدا، لەوانە کۆمەڵەدوورگەی فێرناندۆ دێ نۆرۆنیا کە بە دووریی ٣٥٠ kiloمەتر (٢١٧ mi) دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی وڵاتەکەوە. هەر لە دەیەی ١٩٧٠کانەوە، بەڕازیل سەروەریی خۆی بەسەر ئاوە هەرێمییەکانیدا سەپاندووە کە بە درێژایی ٣٦٢ kiloمەتر (٢٢٥ mi) دەچێتە ناو دەریاوە.

بەڕازیل خاوەنی کەناراوێکی زۆر درێژە لەسەر زەریای ئەتڵەسی کە درێژییەکەی دەگاتە ٧٬٣٦٧ kiloمەتر (٤٬٥٧٨ mi). لە ڕۆژئاواشەوە، درێژیی سنوورەکانی لەگەڵ وڵاتە دراوسێکانی دەگاتە ١٥٬٧١٩ kiloمەتر (٩٬٧٦٧ mi). سەرەڕای ئەم سنوورە درێژە، بەڕازیل هیچ کێشەیەکی سنووریی گەورەی لەگەڵ دراوسێکانیدا نییە. سەرباری ئەمانەش، بەڕازیل خاوەنی دەیەمین گەورەترین ناوچەی ئابووریی تایبەتە لە جیهاندا بە ڕووبەری ٣٬٨٣٠٬٩٥٥ km² (١٬٤٧٩٬١٤٠ sq mi).

سروشتی بەڕازیل زۆر هەمەجۆرە و ٤٩ سیستەمی ژینگەییی سەرەکی لەخۆدەگرێت، گرنگترینیان بریتین لە حەوزی ئامازۆن، پانتاناڵ، و دارستانی ئەتڵەسی. ڕووپۆشی دارستان لە بەڕازیل زۆر گەورەیە و بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٠، نزیکەی ٥٩٪ی خاکی وڵاتەکەی داپۆشیوە (واتە ٤٩٦٬٦١٩٬٦٠٠ هێکتار). زۆربەی ئەم دارستانانە سروشتین و نزیکەی ٤٤٪یان دەستی مرۆڤیان پێنەگەیشتووە کە پێیان دەوترێت دارستانی سەرەتایی. لە ساڵی ٢٠١٥دا، دەرکەوت کە نزیکەی ٥٦٪ی دارستانەکانی بەڕازیل لەژێر خاوەندارێتیی گشتیدا بوون و ٤٤٪یشی لەژێر خاوەندارێتیی تایبەتدا بوون.

جیۆلۆجی، جیمۆرفۆلۆجی و ئاوەڕۆ

بە پێچەوانەی چیاکانی ئەندێز، کە لە سەردەمێکی تا ڕادەیەک نوێدا بەرزبوونەوە بۆ بەرزییەکانی نزیکەی ٧٬٠٠٠ مەتر (٢٢٬٩٦٦ پێ) و ئاراستەی ڕۆیشتنی ئامازۆنیان لە ڕۆژئاواوە بۆ ڕۆژهەڵات پێچەوانە کردەوە، پێکهاتەی جیۆلۆجیی بەڕازیل زۆر کۆنە. قەڵغانە کریستاڵییەکانی سەردەمی پێش کامبریان ٣٦٪ی خاکی وڵاتەکە دادەپۆشن، بەتایبەتی ناوچەی ناوەڕاستی. چیا گرانانیتە سەرنجڕاکێشەکان کە بە چیاکانی کڵاوی شەکر لە شاری ڕیۆ دێ ژانێرۆ ناسراون، نموونەیەکن لە سروشتی ناوچە قەڵغانییەکانی بەڕازیل. لەوێدا بەردی بنچینەیی کیشوەری بەهۆی دەیان ملیۆن ساڵ لە داخورانەوە نەخشێنراون و بوونەتە قوبە و کۆڵەکەی بەرز، بەبێ ئەوەی ڕووداوەکانی دروستبوونی چیا کاریگەرییان لێ کردبێت.

تێکڕای بەرزیی زنجیرە چیا سەرەکییەکان لە خوار ٢٬٠٠٠ مەتر (٦٬٥٦٢ پێ)ەوەن. زنجیرە چیای سێرا دۆ مار باوەش بە کەناراوەکانی زەریای ئەتڵەسیدا دەکات، و زنجیرە چیای سێرا دۆ ئێسپینهاسۆ کە لە ڕووبەردا گەورەترینە، بە بەشی باشووری ناوەڕاستی وڵاتەکەدا درێژ دەبێتەوە. بەرزترین چیاکان دەکەونە زنجیرە چیاکانی توموکۆماک، پاکارایما، و ئیمێری، لەنێو ئەوانی تریشدا، کە بە سنووری باکووردا لەگەڵ گویانا و ڤێنیزوێلادا تێدەپەڕن.

سەرباری زنجیرە چیاکان (کە تەنیا نزیکەی ٠٫٥٪ی وڵاتەکە لە سەرووی ١٬٢٠٠ m or ٣٬٩٣٧ پێەوەن)، بەرزاییەکانی ناوەڕاستی بەڕازیل بانێکی گەورەی ناوەندی (پلانالتۆ سێنتراڵ) لەخۆدەگرن. ئەم بانە ناڕێکە تێکڕای بەرزییەکەی ١٬٠٠٠ مەتر (٣٬٢٨١ پێ) دەبێت. ناوچەکانی تری وڵاتەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لە حەوزە نیشتووەکان پێکدێن، کە گەورەترینیان لەلایەن ئامازۆن و لقەکانییەوە ئاوەڕۆ دەکرێت. لە کۆی گشتیی ڕووبەری وڵاتەکە، ٤١٪ی تێکڕای بەرزییەکەی لە خوار ٢٠٠ مەتر (٦٥٦ پێ)ەوەیە. ناوچە کەناراوییەکان بە هەزاران کیلۆمەتر لە کەناراوە خولگەیییەکان دەناسرێنەوە کە تێکەڵاون بە دارستانەکانی مانگرۆڤ، گۆلاوەکان، و تەپۆڵکە لمییەکان، سەرباری چەندین پەردەبەردی مەرجانی. شیکارییەکی جیهانیی نوێی هەستکردن لە دوورەوە ئەوەی دەرخستووە کە ٥٬٣٨٩ کم٢ لە پێدەشتە قوڕینەکانی کەناراوەکان لە بەڕازیل بوونیان هەیە، بەمەش دەبێتە حەوتەمین وڵات لە جیهاندا لە ڕووی زۆریی ڕووبەری ئەم جۆرە پێدەشتانەوە.

نەخشەی تۆپۆگرافیی بەڕازیل

گەورەترین سیستەمی ڕووبار لە بەڕازیل ئامازۆنە، کە لە چیاکانی ئەندێزەوە سەرچاوە دەگرێت کە ٤٥٫٧٪ی ڕووبەری وڵاتەکە دادەپۆشێت، بەتایبەتی لە باکوور و ڕۆژئاوادا. یەک لەسەر پێنجی ئاوی شیرینی جیهان بەناو ئامازۆندا دەڕوات کۆی گشتیی ٣٬٦١٥ kiloمەتر (٢٬٢٤٦ mi) لە ڕووباری ئامازۆن دەکەوێتە خاکی بەڕازیلەوە. بە درێژایی ئەم دوورییە، ئاستی ئاوەکە تەنیا بە بڕی نزیکەی ١٠٠ مەتر (٣٣٠ پێ) دادەبەزێت. گەورەترین لقەکانی ڕووبارەکە لە بەشی باشوورەوە، لە ڕۆژئاواوە بۆ ڕۆژهەڵات، بریتین لە جاڤاری، جوروا، پوروس (کە هەرسێکیان دەڕژێنە ناو بەشی ڕۆژئاوای ئامازۆن کە بە سۆلیمۆیس ناسراوە)، مادێرا، تاپاجۆس، شینگو، و تۆکانتینس. لە بەشی باکووریشەوە، گەورەترین لقەکان بریتین لە برانکۆ، جاپورا، جاری، و ڕیۆ نێگرۆ. ئەو لقانەی سەرەوە ئاوێکی زیاتر هەڵدەگرن وەک لە ڕووباری میسیسیپی (کە قەبارەی ڕژانی ئاوەکەی کەمترە لە یەک لەسەر دەی ئامازۆن). ئامازۆن و هەندێک لە لقەکانی، کە پێیان دەوترێت ڕووبارە "سپییەکان"، هەڵگری نیشتووی دەوڵەمەند و توخمە هایدرۆبایۆلۆجییەکانن. ڕووبارە ڕەش-سپییەکان و ڕوونەکان—وەک نێگرۆ، تاپاجۆس، و شینگو—ئاوی ڕوون (سەوزباو) یان تاریکیان هەیە کە ماددەی خۆراکیی کەم و نیشتووی کەمیان تێدایە.

سیستەمی سەرەکیی ڕووبار لە باکووری ڕۆژهەڵات بریتییە لە ڕیۆ ساو فرانسیسکۆ، کە بە درێژایی ١٬٦٠٩ kiloمەتر (١٬٠٠٠ mi) بەرەو باکووری ڕۆژهەڵات لە ناوچەی باشووری ناوەڕاستەوە دەڕوات. ئاوزێڵەکەی ٧٫٦٪ی خاکی وڵاتەکە دادەپۆشێت. تەنیا ٢٧٧ kiloمەتر (١٧٢ mi) لە بەشی خوارەوەی ڕووبارەکە گونجاوە بۆ کەشتییە دەریاییەکان تا پێیدا تێپەڕن. سیستەمی پارانا ١٤٫٥٪ی وڵاتەکە دادەپۆشێت. پارانا بەرەو باشوور بەناو ئاوزێڵی ڕیۆ دێ لا پلاتادا دەڕوات، و لە نێوان ئەرژەنتین و ئوروگوایدا دەگاتە زەریای ئەتڵەسی. سەرچاوەکانی ئاوی پاراگوای، کە گەورەترین لقی ڕۆژهەڵاتی پارانایە، ناوچەی پانتاناڵ پێکدەهێنن، کە گەورەترین زۆنگاوی پێکەوەبەستراوە لە جیهاندا و ڕووبەرێکی فراوان بەقەد ٢٣٠٬٠٠٠ square kilometer (٨٩٬٠٠٠ sq mi) دادەپۆشێت.

لە خوار دابەزینیان لە بەرزاییەکانەوە، زۆربەی لقەکانی ئامازۆن شیاون بۆ گەشتی کەشتیوانی. بەرەو سەرچاوەکانیان، زۆرجار خوڕاو یان تاڤگەیان هەیە، و بەلەم و کەشتییە بازرگانییەکان دەبێت ڕووبەڕووی گردە لمییەکان، درەختەکان و بەربەستەکانی تر ببنەوە. سەرەڕای ئەوەش، ڕووباری ئامازۆن بۆ کەشتییە دەریاییەکان تا مەودای ٣٬٨٨٥ kiloمەتر (٢٬٤١٤ mi) بەرەو سەرەوە گونجاوە، تا دەگاتە ئیکیتۆس لە پیروو. سیستەمی ڕووباری ئامازۆن ئامرازی سەرەکیی گەیشتن بە ناوچەکان بوو تا ئەو کاتەی ڕێگاوبانە نوێیەکان گرنگییان زیاتر بوو. پڕۆژەکانی کارۆئاوی بریتین لە ئیتایپو لە پارانا بە توانای ١٢٬٦٠٠ مێگاوات؛ توکوروی لە پارا بە توانای ٧٬٧٤٦ مێگاوات؛ و پاولۆ ئەفۆنسۆ لە باهیا بە توانای ٣٬٩٨٦ مێگاواتى هەیە.

سامانە سروشتییەکان

سامانە سروشتییەکانی بەڕازیل بریتین لە، زێڕ، ئاسن، مەنگەنیز، نیکڵ، فۆسفات، پلاتین، تەنەکە، قوڕ، توخمە دەگمەنەکانی زەوی، یۆرانیۆم، نەوت، وزەی ئاو.

ڕووبار و دەریاچەکان

ناوچە سەرەکییەکانی ئاوەڕۆ لە بەڕازیل

بەپێی دەزگاکانی حکوومەتی بەڕازیل، ١٢ ناوچەی سەرەکیی ئاوەڕۆ لە بەڕازیلدا هەن. حەوت لەمانە ڕووبارن کە بە ناوی ڕووبارە سەرەکییەکانیانەوە ناونراون؛ پێنجەکەی تریش کۆمەڵەی ئاوزێڵی جۆراوجۆرن لەو ناوچانەی کە هیچ ڕووبارێکی زاڵیان تێدا نییە.ڕووباری ئەمازۆن فراوانترین و دووەم درێژترین ڕووبارە (لە دوای ڕووباری نیل) لە جیهاندا. ئەم ڕووبارە زەبەلاحە ئاوی بەشێکی زۆری دارستانە باراناوییەکانی جیهان کۆدەکاتەوە. ڕووبارێکی تری سەرەکی، کە پارانایە، سەرچاوەکەی لە بەڕازیلدایە. ئەم ڕووبارە سنووری نێوان پاراگوای و ئەرژەنتین پێکدەهێنێت، پاشان بەناو ئەرژەنتیندا دەڕوات و بە درێژایی کەناراوەکانی باشووری ئوروگوای دەڕژێتە ناو زەریای ئەتڵەسییەوە.

کەشوهەوا

نەخشەی بەڕازیل بۆ ناوچەکانی پۆلێنکردنی کەشوهەوای کۆپێن

هەرچەندە ٧٤٪ی وڵاتەکە دەکەوێتە ناو ناوچەی خولگەیییەوە، بەڵام کەشوهەوای بەڕازیل گۆڕانکارییەکی بەرچاوی تێدایە؛ لە باکوورەوە کە زۆربەی خولگەیییە (هێڵی کەمەرەیی بە دەمی ئامازۆندا تێدەپەڕێت) تا دەگاتە ناوچە مامناوەندەکان لە خوار ھێڵی کارژۆڵە (هێڵی پانی ٢٣°٢٧' باشوور)، کە بە پانیی شاری ساو پاولۆدا تێدەپەڕێت بە وڵاتەکەدا. بەڕازیل پێنج ناوچەی کەشوهەوایی هەیە: ئیستوایی، خولگەیی، نیمچەوشک، ئاووھەوای نیمچەوشک، نیمچەخولگەیی و زەریایی.

پلەکانی گەرما بە درێژایی هێڵی کەمەرەیی بەرزن، تێکڕاکەیان لە سەرووی ٢٥ °C (٧٧ °ف)ەوەیە، بەڵام ناگاتە ئەو پەڕی گەرمای هاوین کە لە ناوچە مامناوەندەکاندا دەگاتە ٤٠ °C (١٠٤ °ف). لە نزیک هێڵی کەمەرەییەوە گۆڕانکاریی وەرزی زۆر کەمە، هەرچەندە هەندێک جار دەکرێت ئەوەندە فێنک بێت کە پێویست بە لەبەرکردنی چاکەت بکات، بەتایبەتی لە کاتی بارانباریندا. لەوپەڕی وڵاتەکە و لە باشووری خولگەی کارژۆڵە، لە وەرزی زستاندا (حوزەیران-ئاب) سەهۆڵبەندان دروست دەبێت، و بەفر لە ناوچە شاخاوییەکانی وەک پارانا، ڕیۆ گراندێ دۆ سول و سانتا کاتارینا دەبارێت. پلەکانی گەرما لە شارەکانی ساو پاولۆ، بێلۆ هۆریزۆنتێ، و برازیلیا مامناوەندن (بەزۆری لە نێوان ١٥ و٣٠ °C or ٥٩ و٨٦ °فدان)، سەرەڕای ئەوەی کە دەکەونە هێڵی پانیی نزمەوە، هۆکارەکەشی بۆ بەرزییەکەیان دەگەڕێتەوە کە نزیکەی ١٬٠٠٠ مەتر (٣٬٢٨١ پێ) دەبێت. شارەکانی ڕیۆ دێ ژانێرۆ، ڕێسیفی، و سالڤادۆر لەسەر کەناراوەکان کەشوهەوایەکی گەرمیان هەیە، کە تێکڕای پلەی گەرمییان لە نێوان ٢٣ بۆ ٢٧ °C (٧٣٫٤ بۆ ٨٠٫٦ °ف)دایە، بەڵام چێژ لە بای بازرگانیی بەردەوام وەردەگرن. شارەکانی باشوور وەک پۆرتۆ ئەلێگری و کوریتیبا کەشوهەوایەکی نیمچەخولگەییان هەیە کە هاوشێوەی بەشێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئەورووپایە، و لە زستاندا پلەکانی گەرما دەکرێت بۆ خوار پلەی بەستن دابەزن.

ئاستی دابارین بە شێوەیەکی بەرفراوان گۆڕانکاریی بەسەردا دێت. زۆربەی ناوچەکانی بەڕازیل بارانبارینێکی مامناوەندیان هەیە کە لە نێوان ١٬٠٠٠ و١٬٥٠٠ milliمەتر (٣٩٫٤ و٥٩٫١ in)دایە لە ساڵێکدا، و زۆربەی بارانەکەش لە زستاندا (لە نێوان کانوونی یەکەم و نیسان) لە باشووری هێڵی کەمەرەیی دەبارێت. ناوچەی ئامازۆن بە شێدارییەکی زۆر ناسراوە، کە بەگشتی بارانبارین تیایدا زیاترە لە ٢٬٠٠٠ milliمەتر (٧٨٫٧ in) لە ساڵێکدا و لە بەشێک لە ڕۆژئاوای ئامازۆن و نزیک بێلێم دەگاتە ٣٬٠٠٠ milliمەتر (١١٨٫١ in). شتێک کە کەمتر ناسراوە ئەوەیە کە، سەرەڕای زۆریی دابارینی ساڵانە، دارستانە باراناوییەکانی ئامازۆن وەرزێکی وشکی سێ بۆ پێنج مانگەیان هەیە، کە کاتی وەرزەکە بەپێی هەڵکەوتەی شوێنەکە لە باکوور یان باشووری هێڵی کەمەرەیییەوە دەگۆڕێت.

ئاستی بەرز و تا ڕادەیەک ڕێکوپێکی بارانبارین لە ئامازۆن، پێچەوانەیەکی تەواو دروست دەکات لەگەڵ وشکیی ناوچەی نیمچەوشکی باکووری ڕۆژهەڵات، کە باران تێیدا کەمە و تووشی وشکەساڵیی توند دەبێت بە سووڕێک کە تێکڕاکەی حەوت ساڵە. ناوچەی باکووری ڕۆژهەڵات وشکترین بەشی وڵاتەکەیە. هەروەها ئەم ناوچەیە گەرمترین بەشی بەڕازیل پێکدەهێنێت، کە لە وەرزی وشکەساڵیدا لە نێوان مانگەکانی ئایار و تشرینی دووەم، پلەی گەرمیی زیاتر لە ٣٨ °C (١٠٠ °ف) تێدا تۆمار کراوە. لەگەڵ ئەوەشدا، سێرتاو، کە ناوچەیەکە بە ڕووەکی نیمچە بیابانی و بە زۆری بۆ ئاژەڵداریی کەم-چڕی بەکاردێت، کاتێک باران دەبارێت سەوز دەبێت. زۆربەی ناوچەکانی ناوەڕاست-ڕۆژئاوا ساڵانە ١٬٥٠٠ بۆ ٢٬٠٠٠ milliمەتر (٥٩٫١ بۆ ٧٨٫٧ in) بارانیان لێ دەبارێت، لەگەڵ وەرزێکی وشکی دیار لە ناوەڕاستی ساڵدا، لە کاتێکدا لە باشوور زۆربەی ساڵ وەرزێکی وشکی دیاریکراوی نییە.

سەرچاوەکان

کەشوهەوای دارستانی باراناویی خولگەیی لە پارکی نەتەوەییی ئاناڤیلیاناس، ئامازۆناس.

کەشوهەوای خولگەیی لە شارەوانیی ئارایال دۆ کابۆ، ڕیۆ دێ ژانێرۆ.

کەشوهەوای ساڤانا لە سێرادۆ، پارکی نەتەوەییی پیریناویوس، گۆیاس.

کەشوهەوای گەرم و نیمچەوشک لە کاتینگا، کە ناوچەیەکی زیندەیییە و بەشێک لە ناوچەی باکووری ڕۆژهەڵاتی بەڕازیل دادەپۆشێت.

بەفر لە ساو خواکیم، سانتا کاتارینا. شارۆچکەکە کەشوهەوایەکی مامناوەندی زەریایی هەیە (Cfb).