جانێت ئیڤانس
 ئیڤانس لە ساڵی ٢٠١٤ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| زانیاری کەسێتی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ڕەگەزنامە |  ویلایەتە یەکگرتووەکان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| لەدایکبوون | ٢٨ی ئابی ١٩٧١ فولێرتۆن، کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| باڵا | ١٦٥ سم | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کێش | ٥٤ کگم | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| وەرزشی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| وەرزش | مەلەوانی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ڕووداو(ەکان) | مەلەی ئازاد، تێکەڵەی تاکەکەسی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| College team | زانکۆی ستانفۆرد | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| یانە | فولێرتۆن ئاکواتیکس گۆڵدن وێست سویم کلەب ترۆجان ئێس سی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| راھێنەر | بەد مکئالیسەر (FAST) ڕیچارد کویک (ستانفۆرد) مارک شوبەرت | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Medal record
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
جانێت بێت ئیڤانس (لەدایکبووی ٢٨ی ئابی ١٩٧١) مەلەوانێکی پێشووی پێشبڕکێی ئەمریکییە کە لە ساڵانی ١٩٨٩ تا ١٩٩٢ بۆ زانکۆی ستانفۆرد مەلەی کردووە و تایبەتمەند بووە لە پێشبڕکێکانی مەلەی ئازادی مەودا درێژ. ئیڤانس پاڵەوانی جیھان و ھەڵگری ژمارەی پێوانەیی جیھانی بووە، و بە کۆی گشتی چوار مێدالیای زێڕی لە پێشبڕکێکانی ٤٠٠ و ٨٠٠ مەتری ئازاد لە یارییەکانى ئۆڵۆمپیادى ١٩٨٨ و ١٩٩٢ بەدەستھێناوە. لە کۆتایییەکانی ھەشتاکاندا، ئیڤانس یەکەم ژن بوو کە لە یەک کاتدا سێ ژمارەی پێوانەیی جیھانی لە ٤٠٠، ٨٠٠، و ١٥٠٠ مەتری ئازاددا ھەبێت، و یەکەم ژنە ئەمریکیش بوو کە چوار مێدالیای زێڕی تاکەکەسی ئۆڵۆمپی لە مەلەوانیدا بباتەوە.[١][٢]
ژیانی وەرزشی
[دەستکاری]سەرەتای ژیانی وەرزشی
[دەستکاری]ئیڤانس لە فولێرتۆن، کالیفۆرنیا لەدایکبووە و لە شاری پلاسێنتیا گەورە بووە، لەوێ لە تەمەنی ٥ ساڵییەوە دەستی بە پێشبڕکێی مەلەوانی کردووە.[٣] لە تەمەنی ١١ ساڵیدا، ژمارەی پێوانەیی نیشتمانی بۆ گرووپی تەمەنی خۆی لە پێشبڕکێکانی مەودا درێژدا تۆمار دەکرد. وەک ھەرزەکارێک بۆ تیمی وەرزشی ئاوی فولێرتۆن (FAST Swimming) مەلەی دەکرد، کە کاریگەرترین ڕاھێنەری لە ناوەڕاستی ھەشتاکاندا بەد مکئالیسەر بوو.[٤]لە ساڵی ١٩٨٧، لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا، ئیڤانس ژمارە پێوانەیییەکانی جیھانی لە مەوداکانی ٤٠٠ مەتری، ٨٠٠ مەتری، و ١٥٠٠ مەتری ئازاددا شکاند.[١][٥]
یارییە ئۆڵۆمپیادەکان
[دەستکاری]ئۆڵۆمپیادی ١٩٨٨
[دەستکاری]لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ لە سیئۆل، کۆریای باشوور، سێ مێدالیای زێڕی تاکەکەسی لە پێشبڕکێکانی ٤٠٠ و ٨٠٠ مەتری ئازاد و ٤٠٠ مەتری تێکەڵەی تاکەکەسی بەدەستھێنا. لە یارییەکاندا، بەھۆی شێوازی ناوازەی مەلەکردنییەوە، نازناوی "شاجوانی جووڵەی بەردەوام"ی لێنرا.[٦] لەم ئۆڵۆمپیادەدا، ئیڤانس ژمارەیەکی پێوانەیی جیھانی نوێی لە پێشبڕکێی ٤٠٠ مەتری ئازاددا تۆمارکرد. ئەم ژمارە پێوانەیییە بۆ ماوەی ١٨ ساڵ مایەوە تا ئەوکاتەی لۆر مانادۆی فەڕەنسی لە ئایاری ٢٠٠٦ شکاندی.[٧]
ئیڤانس ھەڵگری ژمارەی پێوانەیی ١٥٠٠ مەتری ئازاد بوو، کە لە ئازاری ١٩٨٨ تۆماری کردبوو، تا مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٧ مایەوە، کاتێک لەلایەن کەیت زیگلەری ئەمریکییەوە بە کاتی ١٥:٤٢.٥٤ شکێنرا.[٧]
ئیڤانس ژمارەی پێوانەیی جیھانی ٨٠٠ مەتری ئازادی بە کاتی ٨:١٦:٢٢ کە لە ئابی ١٩٨٩ تۆماری کردبوو، تا ئەوکاتەی لەلایەن ڕێبێکا ئادلینگتۆنی بەریتانییەوە لە ئابی ٢٠٠٨ شکێنرا. ئادلینگتۆن ژمارە پێوانەیییە نوێیەکەی بە کاتی ٨:١٤.١٠ لە کاتی بردنەوەی پێشبڕکێکە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ تۆمارکرد. ژمارە پێوانەیییەکەی ئیڤانس لە ٨٠٠ مەتردا یەکێک بوو لەوانەی کە زۆرترین ماوە مایەوە لە مێژووی مەلەوانیدا، و بۆ ماوەی چوار خولی یارییە ئۆڵۆمپییەکان (١٩٩٢-٢٠٠٤) نەشکێنرا. تەنھا ژمارەی پێوانەیی ١٠٠ مەتری ئازاد کە لەلایەن مەلەوانی ھۆڵەندی ویلی دێن ئۆدنەوە تۆمارکرابوو بۆ ماوەیەکی زیاتر مایەوە—لە ١٩٣٦ تا ١٩٥٦، لەو ماوەیەدا کە پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکان بەھۆی جەنگی جیھانییەوە وەستابوون.[٧]
دوای ئاستە بەرزەکەی لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٨٨، ئیڤانس بەردەوام بوو لە زاڵبوون بەسەر پێشبڕکێکانی مەلەوانی مەودا درێژ لە جیھاندا، و بۆ زیاتر لە پێنج ساڵ لە سەرجەم پێشبڕکێکانی ٤٠٠، ٨٠٠ و ١٥٠٠ مەتری ئازاد بێ شکست مایەوە.[١]
ئۆڵۆمپیادی ١٩٩٢
[دەستکاری]ئیڤانس بووە یەکەم ژن کە دوو جار لەسەریەک نازناوی ئۆڵۆمپیاد و پاڵەوانیەتی جیھان لە ھەر پێشبڕکێیەکی مەلەوانیدا بەدەستبھێنێت بە بردنەوەی مێدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی ١٩٨٨ و ١٩٩٢ و پاڵەوانیەتییەکانی جیھانی ١٩٩١ و ١٩٩٤ لە پێشبڕکێی ٨٠٠ مەتری ئازاد. لە ئۆڵۆمپیادی بەرشەلۆنەی ١٩٩٢، مێدالیایەکی زیوی لە ٤٠٠ مەتری ئازاددا بە کاتی ٤:٠٧.٣٧ بردەوە و پلەی دووەمی بەدەستھێنا، کە تەنھا بە نزیکەی ٠.٢ چرکە لە دوای مەلەوانی ئەڵمانی داگمار ھاسێوە بوو، کە ئیڤانس نزیکەی بە درێژایی پێشبڕکێکە پێشی کەوتبوو بەڵام لە کۆتاییدا بە جیاوازییەکی کەم پێشی کەوت. ئیڤانس لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٨٨ەوە ھەڵگری ژمارەی پێوانەیی بوو لە ٤٠٠ مەتردا، بەڵام کاتەکانی لەو پێشبڕکێیەدا بەردەوام خاو دەبوونەوە. لە ئۆڵۆمپیادی بەرشەلۆنەی ١٩٩٢، مێدالیایەکی زێڕیشی لە ٨٠٠ مەتری ئازاددا بە کاتی ٨:٢٥.٥٢ بردەوە، کە پێشبڕکێیەکی تری سەرەکی مەودا درێژی خۆی بوو، و نزیکەی ٥ چرکە پێش ھێڵی لویسی ئوسترالی کەوت.[٧][٨][١]
ئیڤانس ھەریەکە لە پێشبڕکێکانی ٤٠٠ مەتر و ٨٠٠ مەتری ئازادی ١٢ جار لە پاڵەوانیەتییە نیشتمانییەکانی ئەمریکا بردووەتەوە، کە زۆرترین ژمارەی نازناوی نیشتمانییە لە یەک پێشبڕکێدا لەلایەن مەلەوانێکی ئەمریکییەوە لە مێژووی ١٠٠ ساڵەی پاڵەوانیەتییەکەدا.[١]
ئۆڵۆمپیادی ١٩٩٦
[دەستکاری]ئیڤانس بۆ ھەموو مەبەستە کردارییەکان، لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا، جۆرجیا کۆتایی بە ژیانی وەرزشی مەلەوانی ھێنا. ھیچ مەدالیایەکی نەبردەوە، بەڵام ڕووداوێکی تری گرنگی بۆ ژیانی زیاد کرد. شەرەفی ھەڵگرتنی مەشخەڵی ئۆڵۆمپیادی پێدرا لە ڕێوڕەسمی کردنەوەکەدا، و ڕادەستی ئەفسانەی بۆکسێنی ئەمریکی محەممەد عەلی کلای کرد کە ئەویش ئاگری ئۆڵۆمپیادەکەی پێکرد.[٧]
لە ٢٧ی تەممووزی ١٩٩٦، لەناو باڵەخانەیەکدا چاوپێکەوتنی لەگەڵ ڕۆژنامەنووسێکی ئەڵمانی دەکرد کاتێک بۆمبێک لە نزیکیانەوە تەقییەوە. تەقینەوەکە زۆر بە سووکی باڵەخانەکەی ھەژاند و ئیڤانسی ترساند. ڕووداوەکە ئەوەندە شۆکی کرد کە ڕۆژی دواتر لە کاتی چاوەڕێکردنی شەمەندەفەرێک لە وێستگەیەکی میترۆی ئەتڵانتا تووشی ھێرشی دڵەڕاوکێ (panic attack) بوو.[٨]
لە قۆناغە پاڵاوتنەکانی ئۆڵۆمپیادی ١٩٩٦، ئیڤانس پلەی نۆیەمی لە بەراییەکانی ٤٠٠ مەتری ئازاددا بەدەستھێنا. نەیتوانی سەرکەوێت بۆ یاری کۆتایی، چونکە تەنھا ھەشت یەکەمی پێشبڕکێکە دەپەڕنەوە بۆ قۆناغی داھاتوو. لە دوایین مەلەکردنی ژیانی وەرزشیدا، ئیڤانس پلەی شەشەمی لە ٨٠٠ مەتری ئازاددا بەدەستھێنا.[٧]
لە یارییەکانی ئەتڵانتای ١٩٩٦، بەرپرسانی مەلەوانی ئەمریکا ڕەخنەیان لە میشێل سمیسی ئێرلەندی گرت سەبارەت بە مەدالیاى زێڕە چاوەڕواننەکراوەکانی،[٩] و ئاماژەیان بەوە کرد کە ڕەنگە دەرمانی بەھێزکەری ئاستی بەکارھێنابێت. کاتێک پرسیار لە ئیڤانس کرا سەبارەت بەو تۆمەتانە، گوتی کاتێک کەسێکی وەک سمیس بەرەوپێشچوونێکی وا بەرچاو پیشان دەدات، "ھەمیشە ئەو پرسیارە بوونی ھەیە." وەرزشنووسە ئەمریکییەکان کە ھاوسۆز بوون لەگەڵ سمیس، ئەم لێدوانەیان وا لێکدایەوە کە ئیڤانسیش سمیس تۆمەتبار دەکات بە بەکارھێنانی ستیرۆید،[١٠] و ھێرشیان کردە سەر ئیڤانس وەک ئەوەی کەسێک بێت بەرگەی دۆڕان نەگرێت. ئیڤانس دواتر پێداگری لەوە کرد کە مەبەستی ھیچ تۆمەتێکی لەو شێوەیە نەبووە و لێدوانەکانی لە دەرەوەی مەبەستى خۆی بەکارھێنراون. لە ساڵی ١٩٩٨، سمیس بەھۆی یاریکردن بە نموونەی میزییەوە بۆ ماوەی چوار ساڵ ڕاگیرا.[١١]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- 1 2 3 4 5 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "ishof2" نەدراوە - ↑ «Thill, Gary, The Power 25:Janet Evans». aquaticsintl.com. شوباتی ٢٠٠٥. لە ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Coaches" نەدراوە - ↑ Fullerton Aquatics Sports Team web site, Accessed September 21, 2016.
- ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Olympedia" نەدراوە - ↑ «News UK». Times-olympics.co.uk. لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- 1 2 3 4 5 6 «Olympedia bio, Janet Evans». Olympedia. لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- 1 2 «Evans' success stood test of time». Orange County Register. ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨. لە ١٢ی ئایاری ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «Speedo USA - Janet Evans Olympic Gold Medalist». Socialbilitty.com. ١٣ی ئازاری ٢٠١٤. لە ڕەسەنەکە لە ٢ی ئابی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Under Suspicion After Winning Three Gold Medals In Atlanta, Irish Swimmer Michelle Smith Should Be A Big Star--But Too Many People Believe That Her Victories Were Drug-Aided». Sports Illustrated. ١٤ی نیسانی ١٩٩٧. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Lohn، John (١٠ی تەممووزی ٢٠٢١). «The Con of Michelle Smith: How the Irish Lass Cheated the Swimming World». Swimming World Magazine. لە ١٨ی ئایاری ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ ھێنراوە.
دەروازەی ژیاننامە
دەروازەی ئۆڵۆمپیاد
دەروازەی ژن
دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
دەروازەی وەرزش
