جامانە
جامانە یان جەمەدانی[١][٢] یان ئاغابانوو[٣] سەرپۆشێکی نەریتیی کوردییە،[٤][٥] وە بەشێکی تەواوی جلی کوردی پێکدەھێنێت. بۆ یەکەمجار لە میزۆپۆتامیا لەلایەن سۆمەرییەکانەوە بەکارھێنراوە.[٦] لە زمانی پاڵەویدا ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ پارچە قوماشێک کە ھێشتا نەدووراوە.[٧]
جامانە زیاتر لەلایەن پیاوانەوە لەبەر دەکرێت، وە وەشانی تریشی لەلایەن ژنانەوە وەک کراسێک یان خاولیی مۆدە لەبەر دەکرێت.[٨][٩]
بەکارھێنانی نەریتی
[دەستکاری]لە ھەندێک بۆنەدا، بە تایبەتی لە کاتی ئاھەنگەکانی نەورۆز لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، کەسەکان کە جامانەیان لەبەردابووە، ڕاپۆڕتدراوە کە ڕووبەڕووی دەستبەسەرکردن و چەوساندنەوەکانی دەزگا ئیتلاعاتییەکانی ئێران بوونەتەوە.[١٠][١١][١٢][١٣] لە نێو کوردانی ئێراندا زۆرجار بە نەورۆزی جامانە ناودەبرێت.[١٤][١٥]
بەپێی ڕاپۆرتێکی وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینیی ھەرێمی کوردستان، زیاتر لە ١٠٠ مزگەوت لە ھەرێمی کوردستان بە شێوازی جامانەی کوردی دروست کراون.[١٦] جامانە، جگە لە بەکارھێنانی باو، بۆ پاراستنی سەر لە سووتانی خۆر و فێنک ڕاگرتنیش بەکاردێت. لە سەردەمی ڕاپەڕینەکانی ڕابردووی کوردەکاندا جامانە بەشێک بووە لە جلوبەرگی یەکپۆشیی شەڕکەرەکانی پێشمەرگە.[١٧]
بەھۆی گۆڕانی بارودۆخەوە، لەبەرکردنی جامانە کەمتر بووەتەوە. بەڵام نەوەی نوێ لە ملی خۆیان دەیپۆشن و وەکو جوانکارییەکی مۆدە بەکاریدەھێنن.[١٨]
جۆرەکان و شێوازەکانی لەبەرکردن
[دەستکاری]
جامانە لە سەرانسەری ناوچە کوردنشینەکاندا چەندین شێوازی جیاوازی ھەیە.[١٩] ڕەنگەکانی جامانە بەزۆری ڕەش و سپین، یان سوور و سپین.[٢٠][٢١][٢٢] جامانەی ڕەش و سپی لەلایەن کوردانی ھۆزەکانی زێباری و ھەرکی و دۆسکی بەکاردێت. جامانەی سوور و سپی لەلایەن ھۆزی بارزانی و کوردانی ئێزیدی بەکاردێت.[٢٣][٢٤]
جامانە بە شێواز و ڕێگای جۆراوجۆر لەبەر دەکرێت، دەتوانرێت بە ھەر شێوەیەک لەبەرکەر ھەڵیبژێرێت و لەبەر بکرێت؛ بەڵام بەگشتی دوو شێوازی سەرەکیی لەبەرکردنی ھەیە:
دیزاینەرانی ھاوچەرخ لە ئێستادا جامانە بە شێوازی مۆدێرنتر دروست دەکەنەوە، بەبێ فۆڕمی نەریتی.[٢٥]
کڵاو
[دەستکاری]کڵاو شتێکی بازنەیییە کە نزیکەی قەبارەی سەری پیاوێکە و وەک بنەمایەکی بنەڕەتی بۆ لەبەرکردنی جامانە بەکاردێت.[٢٦] بەبێ کڵاو، جامانە ناتوانرێت بە باشی لەبەر بکرێت.[٢٣]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «وشەدان». bradost.net. لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ Nizamedin، Fazil (٢٠٠٣). Estêre Geşe, Kurdish-Arabic dictionary (بە کوردی). Erbil, Kurdistan Region: Aras Publisher. لاپەڕە ١٥٦.
- ↑ Sharafkandi، Abdurrahman (١٩٩٠). Henbaneborine (بە کوردی).
- ↑ «Hewramana Text». ÇandName. لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ Elazar، Shaul (٢١ی ئازاری ٢٠٢٥). The Qara-Daghian: A Jewish Odyssey Inside Kurdistan (بە ئینگلیزی). Austin Macauley Publishers. ژپنک ٩٧٨-١-٦٤٧٥٠-٨٩٧-٥.
- ↑ «جامانە سۆمەرییەكان دایانهێناوە و نەخەشەكانی تەلیسمن». knwe.org. لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٥ ھێنراوە.[بەستەری مردوو]
- ↑ ferheng.info https://ferheng.info/alfba/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%95/. لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
{{cite web}}: پارامەتری|title=ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)[بەستەری مردوو] - ↑ «وشەدان». bradost.net (بە کوردی). لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ Khaznadar، Maruf (٢٠٠٦). لە Erbil, Kurdistan Region نووسراوە. No. 4 Journal of Kurdish Academy (بە کوردی). Ministry of Education Printing House: Kurdish Academy. لاپەڕە ٥٣.
- ↑ «بانگکران و هۆشداریدان بە دەیان کەس لە خەڵکی مەریوان بە هۆی پۆشینی جامانە و جلی خاکی لە ڕێوەڕەسمی نەورۆز». Hengaw (hengaw.net). ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤. لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «Ji ber girêdana camanê hatin girtin!». Rûpela Nû (بە کوردی). ٢٠ی ئابی ٢٠١٩. لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «Pîranşar; Gazîkirin û pêkanîna dosyeyên dadwerî ji bo 58 welatiyên Kurd ji ber lixwekirina cilên Kurdî». Hengaw (hengaw.net) (بە کوردی). ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥. لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «لانیکەم ٥ ھاووڵاتیی دیکە لەپێوەندی لەگەڵ نەورۆزی جامانە لە کوردستان دەسبەسەرکران». کوردستان و کورد. ٢٨ی ئازاری ٢٠١٧. لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ ھێنراوە.[بەستەری مردوو]
- ↑ «Kurdistan xwe ji bo Newroza Xakîpûşan (kincgewran) amade dike». Kurdpa (kurdpa.net) (بە کوردی). ١٥ی ئازاری ٢٠١٨. لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ No. 886 of Kurdistan (Report). Kurdistan Newspaper. https://giareng.com/rojname/kurdi-886.pdf. Retrieved 2025-08-01.
- ↑ «More than 100 mosques have been built in the style of the Kurdish Jamana». Kurdistan 24. ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥. لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «جامانەی خەباتگێڕان و جامانەی مرۆکوژان». یەکیەتیی ژنانی دێموکراتی کوردستان. ٦ی نیسانی ٢٠٢٤. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «جامانە؛ لەسەر سەرەوە بۆ چواردەوری مل». +964. ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢. لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «First factory for traditional Kurdish Jamana opens in Erbil». Kurdishglobe (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥. لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «Clothing». Kurdish Central (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ Berzinjy، Dana (١٣ی شوباتی ٢٠١٣). The Silent Escape Through the Nights of the Kurdish Regions (بە ئینگلیزی). Xlibris Corporation. لاپەڕە ٥٠. ژپنک ٩٧٨-١-٤٧٩٧-٠٨٧٠-٣.
- ↑ Hansen، Henny Harald (٢٠١١). The Kurdish Woman's Life (بە ئینگلیزی). Nationalmuseet (لە 1961 بڵاو کراوەتەوە). لاپەڕە ٩٤. ژپنک ٩٧٨٨٧٤٨٠٦٢٣١٣.
- 1 2 3 Xafoor 2011.
- ↑ «جلوبەرگی کوردی، مێژوویەکی سێ هەزار ساڵە ...٢». JINHAGENCY News (بە کوردی). لە ٢ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «Enlightors | Jamana». Enlightors (بە ئینگلیزی). لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «کڵاو kiľaw – فەرهەنگی زمانی یەکگرتووی کوردی هاوچەرخ». ferheng.info (بە کوردی). لە ٢ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
پەراوێزەکان
[دەستکاری]- Xafoor، Abdullah (٢٠١١). کورد: لێکۆڵینەوەیەک لە کلتووری مادی سەردەم [Kurd: A Study in Contemporary Medes Culture] (بە کوردی). Erbil, Kurdistan Region: Hashim Publisher, Kurdish Academy.
