بۆ ناوەڕۆک بازبدە

تەلەفۆنی زیرەک

دەستکاریی گرێدانەکان
لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
تەلەفۆنی زیرەک
لقیمۆبایل، smart device، information appliance، mobile computer، ئامێری ئەلیکتڕۆنی
ماددەی بەکارھاتووپلاستیک، کانزا، شووشە، نیوەگەیێنەر
دەبێتە ھۆکاریdisruptive innovation
بەستەری وەسفکراوhttps://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/z62gjfr، https://www.theguardian.com/technology/2012/jan/24/smartphones-timeline، https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-94319-0_2
ھاشتاگsmartphone
تەلەفۆنێکی زیرەک

تەلەفۆنی زیرەک یان مۆبایلی زیرەک (بە ئینگلیزی: Smartphone) پۆلێکی تەلەفۆنەکانن، کە بە ھەبوونی ڕەقامێر و نەرمامێری پێشکەوتوو جیادەکرێتەوە بەبەراورد بە تەلەفۆنە ئاسایییەکان. ئەم تەلەفۆنانە توانای چوونە نێو ئینتەرنێت، تۆمارکردن و پەخشکردنی دەنگ و ڤیدیۆ، و کارپێکردنی یارییە ڤیدیۆیییەکانیان ھەیە، سەرەڕای توانا بنچینەیییەکانی تەلەفۆنەکان، وەک تەلەفۆنکردن و نامەناردن.

سامسونگ و ئەپڵ

[دەستکاری]
ئامێری Samsung Galaxy Z Flip

ساڵانی ڕابردوو کێبڕکێیەکی گەورەی لە نێوان ئەپڵ و سامسونگ بەخۆیەوە بینی، کە تێیدا بڕی ناردنی مۆبایلە ژیرەکان گەیشتە ١.٤٥ ملیار ئامێر لە ماوەی ساڵی ٢٠١٦دا، و کۆمپانیای سامسونگ گەورەترین فرۆشیاری مۆبایلە ژیرەکان بوو کە فرۆشەکانی گەیشتە ٣٠٨.٥ ملیۆن مۆبایلی ژیر لە ساڵی ٢٠١٦دا، و کۆمپانیای ئەپڵ لە پلەی دووەمدا ھات بە فرۆشتنی ٢١٥.٥ ملیۆن مۆبایل، چونکە سیستمی ئەندرۆیدی سەر بە گووگڵ ٨٥.١٪ی پشکی بازاڕی کۆنترۆڵ کردووە، لە کاتێکدا سیستمی کارپێکردنی IOSی ئەپڵ تەنھا بە پشکی ١٤.٧٪ لە پلەی دووەمدا دەبێت.[١]

پێشینەی مێژوویی

[دەستکاری]

ماوەی نەوەتەکان تا سەرەتای ھەزارە، دەرکەوتنی وردەوردەی زاراوەی مۆبایلی ژیر «smart phone»ی وەک ئاماژەیەک بۆ مۆبایلێکی گوازراوە کە ئەرکەکانی پەیوەندییە نەریتییەکان لەگەڵ تواناکانی کۆمپیوتەری پێشکەوتوو یەکدەخات بەخۆیەوە بینی، پێش ئەوەی شێوە نوێیەکەی لەگەڵ بڵاوبوونەوەی شاشەکانی خاوەن تایبەتمەندی فرەدەستلێدان و فرۆشگاکانی ئەپڵیکەیشن لە دواتردا جێگیر بێت.

سەرەتاکانی یەکخستنی نێوان مۆبایل و ئەرکەکانی کۆمپیوتەر بە ئەزموونە سەرەتاییەکانی سەرەتای نەوەتەکانەوە دەبەسترێتەوە، کە دیارترینیان ئامێری «IBM Simon» بوو؛ بەو پێیەی وەک نموونەیەک / تێگەیشتەیەک لە ساڵی ١٩٩٢ لە یەکێک لە پێشانگە تەکنیکییەکاندا نمایش کرا [٢] ، پاشان لە ماوەی دواتردا لە ڕێگەی کۆمپانیای «BellSouth»ەوە بە بازرگانی بۆ خەڵک خرایە ڕوو، ئامێرەکە ئەرکەکانی مۆبایل و ھەندێک ئامرازی ڕێکخستنی زانیاریی وەک ڕۆژژمێر، دەفتەری ناونیشانەکان، ژمێرەر و تێبینییەکانی پێکەوە کۆکردبووەوە، ھەروەھا پشتگیری لە ناردن و وەرگرتنی فاکس و پۆستی ئەلیکترۆنی دەکرد، و پشتی بە شاشەی دەستلێدان بەستبوو بۆ ئەنجامدانی ژمارەیەکی زۆر لە کارەکان لەبری دوگمە نەریتییەکان لەگەڵ تەختەکلیلێکی سەر شاشە و پێنوسێکی ئارەزوومەندانە، سەرەڕای سنوورداریی تواناکانی بەپێی پێوەرە نوێیەکان - وەک نەبوونی کامێرا و پشتگیری نەکردنی دابەزاندنی ئەپڵیکەیشنەکانی لایەنی سێیەم - بەڵام زۆر وەک یەکێک لە کۆنترین نموونەکانی یەکخستنی مۆبایل و کۆمپیوتەر لە یەک ئامێردا ئاماژەی پێ دەکرێت.[٣][٤]

لە ناوەڕاستی نەوەتەکاندا کۆمپانیاکانی دیکە ڕوویان لە پەرەپێدانی ئامێرگەلێک کرد کە مۆبایل و ئەرکەکانی نزیک لە کۆمپیوتەری گیرفانییان (PDA) کۆدەکردەوە، لە نموونە دیارەکان زنجیرەی «Nokia Communicator» بوو کە بە ئامێری «Nokia 9000» لە ساڵی ١٩٩٦ دەستی پێ کرد، و بە دیزاینێکی قەپاغدار و تەختەکلیلی «QWERTY» و شاشەیەکی ناوخۆیی تایبەت بە ڕووکارەکان کە لە ڕووکاری یاریدەدەرە دیجیتاڵییە کەسییەکان دەچوو تایبەتمەند بوو، لەگەڵ پشتگیریکردن لە پۆستی ئەلیکترۆنی و گەڕانی وێبی دەقی و بەڕێوەبردنی پەیوەندییەکان، و دوای ئەوە نموونەکانی دواتر لە چوارچێوەی زنجیرەکەدا بەدوای یەکدا ھاتن - وەک ٩١١٠ و پاشان ٩١١٠i - لەگەڵ باشترکردنی وردەوردە لە تواناکانی پەیوەندیکردن بە وێب و نەرمەکاڵاکان. [٥][٦]

بەڵام لە ڕووی دەرکەوتنی زاراوەکە خۆیەوە، ھەندێک سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە دەستەواژەی «smart phone» لە چوارچێوەیەکی بازاڕسازیدا لە ناوەڕاستی نەوەتەکاندا دەرکەوتووە بۆ وەسفکردنی ئەو ئامێرانەی کە ھەوڵیان داوە مۆبایل و ئەرکەکانی کۆمپیوتەر یەکبخەن وەک ئامێری «AT&T PhoneWriter Communicator» [٧] ، لە چوارچێوەی پیشەسازیی مۆبایلدا بە تایبەتی، بەکارھێنانی پێشوەختەی زاراوەی «Smartphone» بە ھەمان شێوە بە کۆمپانیای ئەیریکسۆن (Ericsson) لە ساڵی ١٩٩٧ دەبەسترێتەوە لە کاتی ڕیکلامکردن بۆ نموونەیەکی تێگەیشتەیی مۆبایلێک کە بە ناوی «GS88 (Penelope)» دەناسرێت [٨] ،

و دواتر زاراوەکە لە بازاڕسازیکردن بۆ ئامێرەکانی دواتری کۆمپانیاکەدا ئامادەیی ھەبوو، و زۆر کات ئاماژە بە ئامێری «Ericsson R380» دەکرێت وەک یەکێک لە یەکەم ئامێرەکان کە بە فەرمی لەژێر ناوی «مۆبایلی ژیر» بازاڕسازی بۆ کراوە [٩] ، ھەرچەندە چەمکی مۆبایلی ژیر لەو قۆناغەدا ھێشتا لە مۆبایلێکەوە نزیک بوو کە ئەرکەکانی ڕێکخستن و پەیوەندی داتای ھەبوو بە بەراورد بەو پێناسەیەی دواتر کە لەسەر سیستمی ئەپڵیکەیشنە یەکگرتووەکان دامەزراوە.

ساڵی ٢٠٠٧ وەرچەرخانێکی گرنگی لە پەرەسەندنی چەمکی مۆبایلە ژیرەکاندا بەخۆیەوە بینی لەگەڵ ڕاگەیاندنی یەکەم مۆبایلی «iPhone» بە شاشەی فرەدەستلێدان لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ (Apple) [١٠] ، ئەمەش یارمەتیدەر بوو بۆ چەسپاندنی تێڕوانینێکی نوێ بۆ مۆبایلی ژیر وەک سەکۆیەکی کۆمپیوتەری گوازراوە بە ڕووکارێکی بەکارھێنان کە پشت بە دەستلێدان و ئەپڵیکەیشنە گەشەپێدراوەکان دەبەستێت، ئەمەش دواتر لەگەڵ بڵاوبوونەوەی فرۆشگاکانی ئەپڵیکەیشن و پەرەسەندنی سیستمەکانی کارپێکردنی مۆبایلدا گەڵاڵە بوو.[١١]

بەکارھێنانەکان

[دەستکاری]

مۆبایلە ژیرەکان بەشدارییان لە زۆرێک لە چالاکییە کۆمەڵایەتییەکاندا کردووە وەک ناردن و وەرگرتنی نامەکانی پۆستی ئەلیکترۆنی کە بەشداری کردووە لە ئاسانکاری بەڕێوەبردنی کۆمپانیاکان و پڕۆژەکان. لە ڕاگەیاندندا ئێستا ھیچ ڕۆژنامەیەک، یان کەناڵێکی ڕاگەیاندن، یان دەزگایەکی ھەواڵ نییە، کە ئەپڵیکەیشنی بۆ مۆبایلە ژیرەکان نەبێت [١٢] کە ئەمەش زانینی ھەواڵەکان ئاسان دەکات. لە ئابووریشدا ھەواڵەکانی بۆرسە بە خێراترین شێوە و لەسەر مۆبایلەکان بە ئاسانی و خێرایی دەزانین.

ڕێگاکانی پاراستن لە کەوتن

[دەستکاری]

بەکارھێنانی مۆبایلە ژیرەکان -کە چیتر تەنھا بۆ پەیوەندی تەلەفۆنی سنووردار نییە- بووەتە پێویستییەکی بەپەلە، ئەگەر نەڵێین پێداویستییەکی ڕۆژانەی ژیانە کە زۆربەی کاتەکانی ڕۆژ لەگەڵمانە. ئەوەش بەرکەوتنی بە کێشە جۆراوجۆرەکانی بەکارھێنانی ڕۆژانە زیاد دەکات، کە یەکێک لە زیانبەخشترین و پڕتێچووترین زیانەکان ئەوەیە کە بەھۆی کەوتنی بەردەوام و بە شێوازی جیاواز لەسەر ڕووە ڕەقەکان دروست دەبێت. ئەگەری ھەیە شاشەکە یان کامێرا ناوەکییەکە یان بەشەکانی دیکە و کلیلە سەرەکییەکان تووشی ڕووشان یان شکان یان پەککەوتن بن لە بارودۆخی کەوتنی ئامێرەکە یان مۆبایلەکەدا، کە گرنگترینیان ئەمانەن: خێرایی کەوتن و بەرزایی و گۆشەی بەرکەوتن لەگەڵ زەوی یان ڕووە جیاوازەکان.

کۆمەڵێک لە «مۆبایلەکان»

تەنانەت لەگەڵ بەکارھێنانی بەرگ و لزگەی پارێزەریشدا، ڕەنگە پاراستنێکی کارا لە شوێنەواری بەرکەوتنە چاوەڕواننەکراوەکان لە ڕووی شێوە و زیانەوە بەدەست نەھێنین. پێویستی بە خۆپاراستن و پاراستن -بە کارایییەکی بەرزەوە- بۆ ئەم ئامێرە ھەستیارانە؛ لایەنە پەیوەندیدارەکانی بەرەو توێژینەوە و وەبەرھێنان لە ئەندازیاری و پەرەپێدانیان برد بۆ یارمەتیدان لە کەمکردنەوەی ئەگەری زیان گەیشتن بە ئامێرەکان و مۆبایلە ژیرەکان بەھۆی کەوتنی ئازادەوە. ئەم تەکنەلۆژیای پاراستنە و میکانیزمەکەی پشت بە دابینکردنی لانی کەم یەک ھەستەوەر بۆ ئامێرەکە دەبەستێت کە بتوانێت پێشبینی باری کەوتنی ئازاد (Free Fall) و بارودۆخی ئامێرەکە ھاوکات لەگەڵ کەوتندا بکات، جگە لە ئاڕاستەکردنی میکانیزمی پاراستن بۆ گۆڕینی بارودۆخی کەوتننی ئامێرەکە یان ئاڕاستەکردنی ناوەندی کێشکردن یان گۆڕینی شوێنەکەی. میکانیزمی پاراستنی ئاڕاستەکراو پشت بەو بنەمایە دەبەستێت کە بارودۆخی ئامێرەکە بگۆڕێت لە ڕێگەی سووڕاندنەوەی یان ھەڵگێڕانەوەی یان لادانی بە شێوەیەکی لاوەکی لە مەودای کەوتنەکەدا، بە ئامانجی ئاڕاستەکردنی بارستەی ئامێرەکە بەرەو ئاڕاستەیەکی پێچەوانەی لایەنی کەوتنەکە بۆ کەمکردنەوەی زەبر و شوێنەواری بەرکەوتنەکە.

لە بارودۆخێکی دیکەدا، ئەگەر ئامێرەکە لە کاتی کەوتنیدا بە ئاڕاستەی میلی کاتژمێر بسووڕێتەوە، میکانیزمی پاراستنەکە زەبرێکی سووڕانەوە بە پێچەوانەی ئاڕاستەی میلی کاتژمێر دروست دەکات کە کار دەکات بۆ ڕێکخستنی سووڕانەوەی ئامێرەکە ئەوەش لە ڕێگەی ئازادکردنی گازێکی پەستێنراو و کۆگاکراو لە لوولەکێکی بچووکدا کە بە میکانیزمی پاراستنەکەوە بەستراوە. ھەروەھا ئەم میکانیزمە توانای کۆنترۆڵکردنی پارچە دەرەکییەکانی ئامێرەکەی ھەیە وەک پاتری، چونکە لە بارودۆخی کەوتن یان بەرکەوتنی دیاریکراودا پاترییەکە لە ئامێرەکە فڕێ دەدات بۆ کەمکردنەوەی بارستایی یان بڵاوکردنەوەی ئەو وزەیەی کە لە بەرکەوتنەکە دروست دەبێت. (میکانیزمی ھەڵوەشاندنەوەی مۆبایلەکان لەکاتی کەوتنیان و بەرکەوتنیان بە زەوی لە ئامێرە کۆنەکاندا بڵاو بوو، بەتایبەتی ئامێری نۆکیا ٣٣١٠)

ھەروەھا دەکرێت میکانیزمی پاراستن بە پرۆسەی ڕاکێشان یان شاردنەوەی کلیل و دوگمە لاوەکییەکان یان تەختەکلیل دابین بکرێت بۆ کەمکردنەوەی شوێنەواری بەرکەوتنی ڕاستەوخۆیان لەگەڵ زەوی یان ڕووە جیاوازەکان. لە حاڵەتی بەستنی ئامێرەکە یان مۆبایلەکە بە وایەری بیستۆکی سەر یان تەلی بارگاویکەرەوە، میکانیزمی پاراستن -لە کاتی کەوتندا- سوود لەم وایەرانە دەبینێت و دەستیان پێوە دەگرێت و ڕێگری لە دەرچوونیان لە کونەکە دەکات، بەمەش ئامێرەکە بەرەو کونەکە ڕادەکێشێت بە شێوازێک کە خێرایی کەوتنەکە کەمدەکاتەوە؛ ئەمەش دەرفەتێک بۆ بەکارھێنەر دەڕەخسێنێت بۆ ھەوڵدان بۆ گرتنەوەی ئامێرەکە یان کەمکردنەوەی ھێزی بەرکەوتنەکە.

ئەوەی زیاتر ئەم میکانیزمە جیادەکاتەوە ھەبوونی یادگەیەکە کە توانای کۆگاکردنی زانیارییەکانی کەوتنەکانی پێشووی ھەیە لە ڕووی بەرزی و خێرایی و سووڕانەوە و دووبارەبوونەوەی بارودۆخی کەوتنی ھاوشێوە، بۆ سوودوەرگرتن لەم زانیارییانە لە ئاڕاستەکردنی میکانیزمی پاراستن بە کارایی و خێراییەکی زیاتر لەکاتی دووبارەبوونەوەیاندا، یان ناردنی ئەو زانیارییانە بۆ کۆمپانیای بەرھەمھێنەر بۆ سوودوەرگرتن لێیان لە دیزاینکردنی ئامێرە نوێیەکاندا.

ئەمانەش ببینە

[دەستکاری]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ https://web.archive.org/web/20170112054548/https://aitnews.com/2016/11/03/%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A3%D9%86%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%AF-%D9%85%D8%A7-%D9%8A%D8%B2%D8%A7%D9%84-%D9%8A%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D9%87/
  2. ↑ «https://history-computer.com/products/simon-personal-communicator/». {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |الأول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ-الوصول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |صحيفة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |عنوان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |لغة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مؤلف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مسار أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
  3. ↑ «https://anyquizi.com/b/%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%8AW%D8%A7%D8%AA%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%A6-%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84?utm_source=chatgpt.com». {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ-الوصول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |صحيفة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |عنوان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |لغة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
  4. ↑ «https://www.calendarz.com/ar/on-this-day/november/23/ibm-simon». {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ-الوصول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |صحيفة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |عنوان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |لغة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
  5. ↑ «https://www.computinghistory.org.uk/det/5779/Nokia-9000-Communicator/». {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ-الوصول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |صحيفة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |عنوان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مسار أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
  6. ↑ «https://www.techradar.com/search». {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ-الوصول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |صحيفة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |عنوان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |لغة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مسار أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
  7. ↑ «https://www.telefonica.com/en/communication-room/blog/first-smartphone/». {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |الأول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ-الوصول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |صحيفة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |عنوان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |لغة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مؤلف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مسار أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
  8. ↑ «https://www.mobilephonemuseum.com/phone-detail/gs-88». {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ-الوصول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |صحيفة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |عنوان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |لغة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مسار أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
  9. ↑ «https://www.ithistory.org/db/hardware/ericsson/ericsson-r380e». {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ-الوصول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |صحيفة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |عنوان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
  10. ↑ «https://www.history.com/this-day-in-history/january-9/steve-jobs-debuts-the-iphone». {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |الأول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ-الوصول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |صحيفة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |عنوان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |لغة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مؤلف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مسار أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
  11. ↑ «https://www.aljazeera.net/tech/2022/1/17/%d8%a2%d9%8a%d9%81%d9%88%d9%86-%d9%81%d9%8a-%d8%b9%d9%8a%d8%af-%d9%80%d9%8a%d9%84%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d9%84%d9%80-15-%d9%83%d9%8a%d9%81-%d8%a3%d8%ad%d8%af%d8%ab-%d9%87%d8%b0%d8%a7». {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |الأول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ-الوصول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |صحيفة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |عنوان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |لغة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مؤلف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مسار أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
  12. ↑ «https://almzeed.com/downloads/apps/». {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |تاريخ الوصول= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |عنوان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |لغة= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |مسار أرشيف= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |موقع= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە تەلەفۆنی زیرەک تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=تەلەفۆنی_زیرەک&oldid=1601516»