تەبەریە

تەبەریە
تەبەریە
بە عیبری: טבריה
دامەزران	١ی کانوونی دووەمی ٠٠٢٠
ناو بە زمانی فەرمی	טבריה
وڵات	ئیسرائیل
پایتەختی	Principality of Galilee، Jund al-Urdunn، Tiberias Subdistrict
دابەشکاریی کارگێڕی	Kinneret sub-district
ناوچەی کاتی	UTC+02:00، UTC+03:00
ناوچەی جوگرافی	جەلیل
پۆتانی شوێن	٣٢°٤٧′٢٣″N ٣٥°٣١′٢٩″E
سەرۆک	Shimon Maatuk
دانیشتووان	٤٤٬٢٠٠
بەرزی لە ئاستی دەریا	−٢٠٠ مەتر
جێگەی دەگرێتەوە	The ancient city of Tiberias
ڕووداوە بەرچاوەکان	Siege of Tiberias، Galilee earthquake of 1837
ڕووبەر	١٠٫٨٧٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە
وێبگە	http://www.tiberias.muni.il/
	لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

تەبەریە (بە عیبری: טבריה , Ṭəveryā ^{یارمەتی·زانیاری}؛ بە عەرەبی: طبریا, romanized: Ṭabariyyā)^[١] شارێکە لە کەناری ڕۆژاوای دەریاچەی جەلیل لە باکووری ئیسرائیل. ناوەندێکی سەرەکی جوولەکەکان بوو لە سەردەمی کۆتاییەکانی دێرینیدا، لە سەدەی ١٨ەوە بە یەکێک لە چوار شاری پیرۆزی ئایینی جوولەکە دادەنرێت، لەگەڵ ئورشەلیم و حەبرۆن و سەفێد.^[٢]

تەبەرییە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠ی زایینی لەلایەن ھیرۆدس ئەنتیپاسەوە دامەزراوە و ناوی ئیمپراتۆری ڕۆمانی تایبیریەسی لێنراوە.^[٣] بووە ناوەندێکی سەرەکی سیاسی و ئایینی جوولەکەکان لە خاکی ئیسرائیل دوای وێرانبوونی ئورشەلیم و جوولەکە لەکاتی شەڕەکانی جوولەکە و ڕۆماندا. لە سەردەمی سەدەی دووەمەوە تا سەدەی دەیەمی زایینی، تەبەیە گەورەترین شاری جوولەکەکان بوو لە جەلیل و بەشێکی زۆری میشنا و تەلمودی ئورشەلیم لەوێ کۆکرابوونەوە. شارەکە لە سەردەمی سەرەتای موسڵمانەکاندا گەشەی سەند، کاتێک وەک پایتەختی جوند ئەلئوردن کاری دەکرد و بووە ناوەندێکی بازرگانی فرە چاند. شارەکە بە تێپەڕبوونی کات گرنگییەکەی کەمی کردووە بەھۆی زیانەکانی بوومەلەرزە و دەستدرێژی دەرەکییەوە.^[٣] دوای بوومەلەرزەکەی جەلیل لە ساڵی ١٨٣٧ شارەکە ئاوەدانکرایەوە و بە شێوەیەکی بەردەوام گەشەی کرد دوای یەکەم عەلییەی جوولەکەکان لە ساڵانی ١٨٨٠دا.

لە سەرەتای سەردەمی مۆدێرن، تەبەریە شارێکی تێکەڵاو بوو؛ لەژێر دەسەڵاتی بەریتانیادا زۆرینەی دانیشتووانی جوولەکە بوو، بەڵام کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی عەرەبی ھەبوو. لە ماوەی شەڕی ناوخۆی ساڵانی ١٩٤٧–١٩٤٨ لە فەلەستینی ئیجباریدا، شەڕ لە نێوان دانیشتووانی جوولەکەکانی شارەکە و کەمینە عەرەبە فەلەستینییەکانیدا ڕوویدا. لەگەڵ دەستبەسەرداگرتنی ھاگانا، سەربازانی بەریتانیا تەواوی دانیشتووانی عەرەبی فەلەستینییان چۆڵ کرد؛ دوای جەنگ ڕەتکرانەوە بچنە ناویەوە، بەجۆرێک کە ئەمڕۆ شارەکە نزیکەی تەنھا دانیشتووانی جوولەکەکانی تێدایە.^[٤]^[٥] دوای کۆتایی ھاتنی جەنگ، دەسەڵاتدارانی نوێی ئیسرائیل شاری کۆنی تەبەریەیان وێران کرد.^[٦]^[٥] دواتر ژمارەیەکی زۆر لە کۆچبەرانی جوولەکە بۆ ئیسرائیل لە تەبەرییە نیشتەجێ بوون.

ئەمڕۆ ناوەندێکی گەشتیاری گرنگە بەھۆی نزیکی لە دەریاچەی جەلیل و پیرۆزی ئایینی لە ئایینی جوولەکە و مەسیحی. ھەروەھا شارەکە وەک ناوەندێکی پیشەسازی و بازرگانی ناوچەیی کاردەکات. دراوسێی نزیکی لە باشوور، حەمەت تەبەریە کە ئێستا بەشێکە لە تەبەریەی مۆدێرن، بە کانییە گەرمەکانی ناسراوە، کە پێدەچێت چارەسەری پێست و نەخۆشییەکانی دیکە بێت بۆ ماوەی نزیکەی دوو ھەزار ساڵ.^[٧]

سەرچاوەکان

↑ «TIBERIAS Definition & Meaning | Dictionary.com». www.dictionary.com (بە ئینگلیزی). لە ١١ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
↑ «PALESTINE, HOLINESS OF - JewishEncyclopedia.com». Jewish Encyclopedia. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
1 2 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری :1 نەدراوە
↑ Abbasi، Mustafa (١ی نیسانی ٢٠٠٨). «The end of Arab Tiberias: the Arabs of Tiberias and the Battle for the City in 1948». Journal of Palestine Studies. ٣٧ (3). Informa UK Limited: ٦–٢٩. doi:١٠.١٥٢٥/jps.٢٠٠٨.٣٧.٣.٦. ISSN ٠٣٧٧-٩١٩X.
1 2 Rabinowitz، Dan؛ Monterescu، Daniel (١ی ئایاری ٢٠٠٨). «Reconfiguring the "Mixed Town": Urban Transformations of Ethnonational Relations in Palestine and Israel». International Journal of Middle East Studies. ٤٠ (2): ١٩٥–٢٢٦. doi:١٠.١٠١٧/S٠٠٢٠٧٤٣٨٠٨٠٨٠٥١٣. ISSN ١٤٧١-٦٣٨٠. S2CID ١٦٢٦٣٣٩٠٦. The first mixed town forcibly emptied of its Palestinian residents was Tiberias, the 5,770 Palestinian inhabitants of which were driven out – mostly on buses – on 16 and 17 April 1948, when the town was taken by Jewish Hagana forces. … In Tiberias, the demise of the Palestinian community was coupled in early 1949 with mass destruction of their old properties. By March the Israeli army had blown up and bulldozed 477 of the 696 buildings in the old city,&S
↑ Abbasi، Mustafa (٢٠٠٨). «The War on the Mixed Cities: The Depopulation of Arab Tiberias and the Destruction of Its Old, 'Sacred' City (1948–9)». Holy Land Studies. ٧ (1). Edinburgh University Press: ٤٥–٨٠. doi:١٠.٣٣٦٦/e١٤٧٤٩٤٧٥٠٨٠٠٠٠٦١. ISSN ١٤٧٤-٩٤٧٥.
↑ Patricia Erfurt-Cooper؛ Malcolm Cooper (٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٩). Health and Wellness Tourism: Spas and Hot Springs. Channel View Publications. لاپەڕە ٧٨. ژپنک ٩٧٨-١-٨٤٥٤١-٣٦٣-٧. لە ٦ی ئایاری ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ ھێنراوە.

[1] «TIBERIAS Definition & Meaning | Dictionary.com». www.dictionary.com (بە ئینگلیزی). لە ١١ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.

[2] «PALESTINE, HOLINESS OF - JewishEncyclopedia.com». Jewish Encyclopedia. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ ھێنراوە.

[:1-3] 1 2 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری :1 نەدراوە

[Abbasi-4] Abbasi، Mustafa (١ی نیسانی ٢٠٠٨). «The end of Arab Tiberias: the Arabs of Tiberias and the Battle for the City in 1948». Journal of Palestine Studies. ٣٧ (3). Informa UK Limited: ٦–٢٩. doi:١٠.١٥٢٥/jps.٢٠٠٨.٣٧.٣.٦. ISSN ٠٣٧٧-٩١٩X.

[Rabinowitz_Monterescu_2008_pp._195–226-5] 1 2 Rabinowitz، Dan؛ Monterescu، Daniel (١ی ئایاری ٢٠٠٨). «Reconfiguring the "Mixed Town": Urban Transformations of Ethnonational Relations in Palestine and Israel». International Journal of Middle East Studies. ٤٠ (2): ١٩٥–٢٢٦. doi:١٠.١٠١٧/S٠٠٢٠٧٤٣٨٠٨٠٨٠٥١٣. ISSN ١٤٧١-٦٣٨٠. S2CID ١٦٢٦٣٣٩٠٦. The first mixed town forcibly emptied of its Palestinian residents was Tiberias, the 5,770 Palestinian inhabitants of which were driven out – mostly on buses – on 16 and 17 April 1948, when the town was taken by Jewish Hagana forces. … In Tiberias, the demise of the Palestinian community was coupled in early 1949 with mass destruction of their old properties. By March the Israeli army had blown up and bulldozed 477 of the 696 buildings in the old city,&S

[Abbasi_2008_pp._45–80-6] Abbasi، Mustafa (٢٠٠٨). «The War on the Mixed Cities: The Depopulation of Arab Tiberias and the Destruction of Its Old, 'Sacred' City (1948–9)». Holy Land Studies. ٧ (1). Edinburgh University Press: ٤٥–٨٠. doi:١٠.٣٣٦٦/e١٤٧٤٩٤٧٥٠٨٠٠٠٠٦١. ISSN ١٤٧٤-٩٤٧٥.

[Erfurt-CooperCooper20092-7] Patricia Erfurt-Cooper؛ Malcolm Cooper (٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٩). Health and Wellness Tourism: Spas and Hot Springs. Channel View Publications. لاپەڕە ٧٨. ژپنک ٩٧٨-١-٨٤٥٤١-٣٦٣-٧. لە ٦ی ئایاری ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ ھێنراوە.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]