تیریگان
| تیریگان 𒋾𒌷𒂵𒀀𒀭 | |
|---|---|
| پادشای سۆمەر | |
_on_the_Victory_Stele_of_Utu-Hengal.jpg) نووسراوەی تیریگان (𒋾𒌷𒂵𒀀𒀭) و تیری (...) لوگال گوتیۆم ("تیریگان، پاشای گوتیۆم") لەسەر لەوحەی سەرکەوتنی ئۆتۆ حیکال | |
| فەرمانڕەوایی | کۆتاییی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین |
| پێشوو | سیوم |
| جێگر | ئۆتۆ حیکال |
| خێزان | بنەماڵەی گۆتییەکانی میزۆپۆتامیا |
تیریگان (کۆتاییی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، 𒋾𒌷𒂵𒀀𒀭ti-ri₂-ga-a-an تی-ری٢-گا-ا-ان)[١] نۆزدەھەمین و دوا فەرمانڕەوای گۆتییەکان بوو لە سۆمەر کە لە "لیستی پادشاکانی سۆمەری" (SKL)دا باسی لێوەکراوە. بەپێی SKL: تیریگان جێنشینی سیوم بووە. تیریگان بۆ ماوەی ٤٠ ڕۆژ حکومڕانیی کرد پێش ئەوەی شکستی پێبھێنرێت لەلایەن ئۆتۆحیکالەوە لە ئورووک، نزیکەی ٢٠٥٠ پێش زایین.[٢][٣]
پێڕستی پادشاکانی سۆمەری
[دەستکاری]بەپێی پێڕستی پادشاکانی سۆمەری:
تیریگان بۆ ماوەی ٤٠ ڕۆژ حوکمڕانیی کرد. ٢١ پادشا؛ ١٢٤ ساڵ و ٤٠ ڕۆژ حوکمڕانییان کرد. پاشان لەشکری گوتیۆم شکستی ھێنا و پاشایەتی بردرایە ئورووک.
لەوحەی سەرکەوتنی ئۆتۆحیکال
[دەستکاری].jpg){kind=spacer}
تیریگان لە لەوحەی سەرکەوتنی نەمێسیس و جێنشینەکەیدا، ئوتو-ھنگال (کە بە ئوتو-خێگال و ئوتو-ھێگال ناسراوە) بە شێوەیەکی بەرفراوان باسکراوە. چیڕۆکی لەوحەی سەرکەوتنی ئۆتۆ-حیکال:
باسی نووسینەکە بریتییە لەوەی ئۆتۆحیکال لە نووسینەکەدا پڕۆپاگەندەی کۆن و تاوان دەخاتە پاڵ گۆتییەکان (کە بە باو و باپیری کورد دادەنرێن)، ھەروەک لە یەکەمدا تاوانباریان دەکات بە:
- ھێرشکردنە سەر خوداوەندەکان
- بردنی پاشایەتیی سۆمەر بۆ شاخ (دەسەڵات دزین)
- پڕکردنی سۆمەر لە خراپەکاری
- دزینی ژن لە مێردەکانیان
- دزینی منداڵ لە دایک و باوکیان
- بڵاوکردنەوەی توندوتیژی لە ھەموو شوێنێک
ئینلێلی خوداوەندی سۆمەر فەرمانی پێدەکات مامەڵە بکات و ھەڵوێست بنوێنێت:
ئێنلیل فەرمان بە ئوتو-ھنگال دەکات کە گۆتییەکان بسڕێتەوە و پاشایەتی بگەڕێنێتەوە بۆ سومەر.
دەچێتە لای ئینانا (خودای شەڕ و خۆشەویستی): داوای لێدەکات ھاوپەیمانیی خۆی بێت، بە "شێری شەڕ" ناوی دەبات کە خاکە بیانییەکان دەشکێنێت.
گۆتییەکان لە سەردەمی شا تیریگان: تیریگان ڕووبار و ڕێگا و زەوییە کشتوکاڵییەکان دەگرێت — لە بنەڕەتدا سۆمەر دەشکێنێت. بەڵام کاتێک ئوتو-ھنگال نێردراوێک دەنێرێت، تریگان بەبێ شەڕێکی زۆر خۆی ڕادەستی دەکات.
دەستگیرکردنەکەی تریگان:
تیریگان و ھاوسەرەکەی و منداڵەکانی لە دابروم دەگیرێن. زنجیریان لەسەر دادەنێن و چاویان بەستن. ئوتو-ھنگال دەیخاتە بەردەم خوداوەندی خۆر 'ئوتو'، ناچاری دەکات پاڵ بکەوێت و بە شێوەیەکی ڕستەیی پێی دەخاتە سەر ملی تیریگان — ئاماژەیەکی کلاسیکیی سەرکەوتنی کۆن.
کۆتایی ھێنان بە گەشەکردن:
شانازی بەوە دەکات کە وایکردووە "مارە دداندارەکانی شاخەکان" (گۆتییەکان؛ لەسەر لەوحەکە گۆتییەکان وەک مارە دداندارەکانی شاخ ناوبراون) لە درزەکانی زەوی بخواتەوە - واتە زەلیلکردن و لەناوچوون. لە بنەڕەتدا وتارێکی پڕوپاگەندەییی کۆنە: واتە: خوداوەندەکان پێیان وتم گۆتییەکان لەناو ببەم، بۆیە منیش ئەوەم کرد، پاشاکەیانم گرت و زەلیلم کرد و شکۆمەندیی سۆمەرم گەڕاندەوە.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «وەشانی ئەرشیڤکراو». oracc.iaas.upenn.edu. لە ڕەسەنەکە لە ١ی ئازاری ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ 'Tirigan' Encyclopædia Britannica
- ↑ The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature, Faculty of Oriental Studies, University of Oxford
- ↑ Full transcription and translation in: «CDLI-Found Texts». cdli.ucla.edu.
- ↑ THUREAU-DANGIN، Fr. (١٩١٢). «La Fin de la Domination Gutienne». Revue d'Assyriologie et d'archéologie orientale. ٩ (3): ١١١–١٢٠. ISSN ٠٣٧٣-٦٠٣٢. JSTOR ٢٣٢٨٣٦٠٩.
