تۆڕی کۆمپیوتەری

تۆڕی کۆمپیوتەری یان تۆڕبەستی کۆمپیوتەری (بە ئینگلیزی: Computer network, or data network)، بە کورتی: تۆڕ. پەیوەندیی نێوان دوو یان چەند سیستمێکە (وەکوو کۆمپیوتەر، لاپتۆپ و...) کە توانای گواستنی زانیارییان لە نێوان خۆیاندا ھەیە. تۆڕی کۆمپیوتەری دەبێتە ھۆی ئاسانکاریی پەیوەندییەکان لە نێوان بەکارھێنەراندا و ڕێگە دەدات کە بەکاربەران سەرچاوەکانی خۆیان ھاوبەشی پێ بکەن.

نیازەکان

تۆڕە کۆمپیوتەرییەکان دەتوانرێن بۆ نیازگەلی جۆربەجۆر بەکار ببردرێن:

بۆ ئاسانکردنی کاری پێوەندیگرتن. بە بەکارھێنانی تۆڕەکان، خەڵک دەتوانن بەلێوەشاوەیی و بەئاسانی، بەھۆی ئیمەیڵ، پەیامگەیێنیی دەسبەجێ، ژوورەکانی چەت، تەلەفۆن و کۆنفرانسگێڕانی ڤیدیۆیی‌یەوە، پێکەوە پێوەندی بگرن و پەیامەکانیان بە یەکتر ڕابگەیێنن.
بۆ ھاوبەشیکردن لە بەکارھێنانی ڕەقەکاڵاکاندا. لە یەک تۆڕی کۆمپیوتەریدا، ھەر کۆمپیوتەرێک بۆی ھەیە دەستی خۆی بگەیێنێتە ڕەقەکاڵاکانی سەر تۆڕەکە و بەکاریان بێنێ. بۆ نموونە، ھەر کۆمپیوتەرێک دەتوانێ بە کەڵکوەرگرتن لە چاپگەرێکی ھاوبەشی سەر تۆڕەکە بەڵگەنامەیەک چاپ بکا.
بۆ ھاوبەشیکردن لە بەکارھێنانی فایلەکاندا. لە ئاقاری تۆڕێکی کۆمپیوتەریدا، بەکارھێنەری دەسەڵاتپێدراو بۆی ھەیە دەستی خۆی بگەیێنێتە دراوەکان و زانیارییەکانی کۆگاکراوی کۆمپیتەرەکانی تری سەر تۆڕەکە. توانای دابینی دەستگەیشتوویی بە دراوەکان و زانیارییەکانی کۆگایەکی ھاوبەش، تایبەتمەندییەکی گرنگی زۆربەی تۆڕەکانە.
بۆ ھاوبەشیکردن لە بەکارھێنانی نەرمەکاڵاکاندا. لەوانەیە بەکارھێنانی نەرمەکاڵایەکی جێگیرکراو لەسەر یەکێک لە کۆمپیوتەرەکانی تۆڕ بۆ بەکارھێنەرانی کۆمپیتەرەکانی تر ڕێپێدراو بێ؛ ئەمەیە ھاوبەشیکردن لە بەکارھێنانی نەرمەکاڵادا.

ئەندازە

زۆرتر ئەوە "ڕووبەر"-ە کە لە پۆلاندنی تۆڕەکاندا پێوانی سەرەکییە. بەپێی ڕووبەر، ھەر تۆڕێکی کۆمپیوتەری دەکەوێتە ناو یەکێک لەم پۆلانەی خوارەوە:

ئەم وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت.

ڕەقەکاڵا

بەستەرەکانی تۆڕ

ئەو هۆکارانەی گواستنەوە کە بۆ بەستنەوەی ئامێرەکان و پێکهێنانی تۆڕی کۆمپیوتەری بەکاردێن، بریتین لە کێبڵی کارەبایی، ڕیشاڵی تیشکی و بۆشاییی ئازاد. لە نموونەی ئۆ-ئێس-ئای (OSI)دا، ئەو نەرمەکاڵایەی کە کاروباری هۆکارەکانی گواستنەوە ڕادەپەڕێنێت، لە ئاستەکانی ١ و ٢دا دەستنیشان کراوە؛ کە بریتین لە (ئاستی فیزیکی) و (ئاستی بەستەرەدانە). نموونەی باو لە تەکنەلۆژیای تۆڕ بریتیە لە:

ئێسەرنێت (Ethernet) کۆمەڵە تەکنەلۆژیایەکی تۆڕبەندیی بەربڵاوە، کە کێبڵی مس و ڕیشاڵی تیشکی بۆ بەستنەوەی ئامێرەکان لە تۆڕە ناوخۆیییەکاندا (LAN) بەکاردێنێت. ئەو پێوەرە ستانداردانەی هۆکارەکانی گواستنەوە و ڕێساکانی پێوەندی (Protocols) کە ڕێگە بە ئاڵوگۆڕی زانیاری لە نێوان ئامێرە تۆڕبەستراوەکاندا دەدەن لە ڕێگەی ئێسەرنێتەوە، لە لایەن (ئای-تریپڵ-ئی ٨٠٢.٣)ـەوە دەستنیشان کراون.
ستانداردی LAN بێ وایەر، کە شەپۆلی ڕادیۆ بەکاردەهێنێت. هەندێک لە ستانداردەکان ئاماژە infrared بەکاردەهێنن وەک ناوەندێکی گواستنەوە.
پێوەندی لە ڕێگەی هێڵی کارەباوە (PLC)، کێبڵبەندیی کارەباییی تەلارەکە بۆ گواستنەوەی زانیاری بەکاردەهێنێت.

وایەر

Bundle of glass threads with light emitting from the ends — هێڵەکانی fiber-optic بەکاردێن بۆ گواستنەوەی ڕووناکی لە یەک کۆمپیوتەر/نۆدی تۆڕەوە بۆ یەکێکی تر.

ئەم پۆلانەی خوارەوە لە تەکنەلۆژیای وایەر بەکاردەهێنرێن لە تۆڕەکانی کۆمپیوتەر.

کێبڵی هاوتەوەر (Coaxial) بە شێوەیەکی بەربڵاو بۆ سیستەمەکانی تەلەفزیۆنی کێبڵی، تەلارە کارگێڕییەکان و شوێنە جیاوازەکانی کار بۆ تۆڕە ناوخۆیییەکان بەکاردەهێنرێت. خێراییی گواستنەوە لە نێوان ٢٠٠ ملیۆن دانە (Bit) لە چرکەیەکدا بۆ زۆرتر لە ٥٠٠ ملیۆن دانە لە چرکەیەکدا دەگۆڕێت.
تەکنەلۆژیای (ITU-T G.hn) کێبڵبەندیی ناوماڵ (کێبڵی هاوتەوەر، هێڵەکانی تەلەفۆن و هێڵەکانی کارەبا) بۆ پێکهێنانی تۆڕێکی ناوخۆییی خێرا بەکاردەهێنێت.
کێبڵی جووتە-تەلدراو (Twisted pair) بۆ ئینتەرنێتی وایەری (Ethernet) و چەندین ستانداردی تری پەیوەندی بەکاردێت. بە شێوەیەکی گشتی لە ٤ جووت تەلی مسی پێکدێت کە دەکرێت بۆ گواستنەوەی دەنگ (تەلەفۆن) و داتا (ئینتەرنێت) بەکاربهێنرێن. بەکارهێنانی دوو تەلی لوولخواردوو (ئاڵۆزکاو) لەگەڵ یەکتردا، یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی تێکەڵبوونی هێڵەکان (Crosstalk) و هاندانی کارۆموگناتیسی (Electromagnetic induction). خێرایی گواستنەوەی داتا تێیدا لە نێوان ٢ مێگابیت لە چرکەیەکدا (2 Mbit/s) تاوەکو ١٠ گێگابیت لە چرکەیەکدا (10 Gbit/s) دەگۆڕێت. کێبڵی جووتە-تەلدراو بە دوو شێوە بەردەستە: جووتە-تەلدراوی نەپارێزراو (UTP) و جووتە-تەلدراوی پارێزراو (STP). هەر شێوازێکیان لە چەند پۆلێنێکی جیاواز (Category Ratings) پێکدێت، کە بۆ بەکارهێنان لە بارودۆخ و سیناریۆی جیاجیادا دیزاین کراون.

ڕیشاڵی تیشکی (فایبەر ئۆپتیک) بریتییە لە ڕیشاڵێکی شووشەیی کە لەرەلەرەکانی ڕووناکی دەگوازێتەوە؛ ئەم ڕووناکییە نوێنەرایەتی داتا دەکات و لە ڕێگەی لەیزەر و بەهێزکەرە نورییەکانەوە (Optical amplifiers) کار دەکات. ڕیشاڵی تیشک (فایبەر ئۆپتیک) لە چەند سوودێکی بەسەر تەلی کانزاییدا بریتین لە: کەمترین ئاستی لەدەستچوونی ناردن و پارێزراویی تەواو لە بەرامبەر شڵەژانی کارەبایی. بە بەکارهێنانی تەکنیکی چڕکردنەوەی شەپۆلە جیاوازەکان (Dense Wave Division Multiplexing)، ڕیشاڵە تیشکییەکان دەتوانن لە یەک کاتدا چەندین لێشاوی جیاوازی زانیاری لەسەر درێژییە شەپۆڵە جیاوازەکانی تیشک بگوازنەوە، ئەمەش بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر خێرایی ناردنی زانیارییەکان زیاد دەکات بۆ تریلیۆنان بیت لە چرکەیەکدا. ڕیشاڵە تیشکییەکان دەکرێت بۆ کێبڵە درێژەکان بەکاربهێنرێن کە خێرایییەکی زۆر بەرزی گواستنەوەی زانیارییان هەیە، هەروەها لە کێبڵە پەیوەندییە ژێردەریایییەکاندا بەکاردێن بۆ بەیەکبەستنەوەی وشکانییە گەورەکانی جیھان. دوو جۆری بنەڕەتیی ڕیشاڵی تیشکی (فایبەر ئۆپتیک) هەن، کە بریتین لە: ڕیشاڵی تیشکی تاک-شێواز (SMF) و ڕیشاڵی تیشکی فەرە-شێواز (MMF).

بێ وایەر

بەستنەوەی تۆڕەکان دەکرێت بە بێ تەل و لە ڕێگەی شەپۆلی ڕادیۆیی یان هەر هۆکارێکی تری کارۆموگناتیسی بۆ پەیوەندیکردن ئەنجام بدرێت.

پەیوەندیی وردە-شەپۆلی زەوینی – لەم جۆرە پەیوەندییەدا، نێرەر و وەرگرە زەوینییەکان بەکاردێن کە لە قاپە دەفرییەکانی مانگی دەستکرد دەچن. وردە-شەپۆلە زەوینییەکان لە مەودای نزمی گێگاهێرتزدان، کە ئەمەش هەموو پەیوەندییەکان تەنیا بۆ "بینینی ڕاستەوخۆ" سنووردار دەکات. وێستگەکانی گواستنەوە نزیکەی ٤٠ میل (٦٤ کیلۆمەتر) لە یەکتر دوورن.
مانگە دەستکردەکانی پەیوەندی – مانگە دەستکردەکانیش لە ڕێگەی وردە-شەپۆلەوە پەیوەندی دەبەستن. مانگە دەستکردەکان لە بۆشاییدا جێگیر دەکرێن، زۆربەی کات لە خولگەی هاوکاتی زەوی کە ٣٥،٤٠٠ کیلۆمەتر لەسەر هێڵی کەمەرەیییەوە بەرزە. ئەم کۆمەڵە دەزگایانەی لە دەوری زەوی دەسووڕێنەوە، توانای وەرگرتن و گواستنەوەی دەنگ، زانیاری و نیشانەکانی تەلەڤزیۆنیان هەیە.
تۆڕە خانەییەکان (تۆڕەکانی مۆبایل) چەندین تەکنەلۆژیای جیاوازی پەیوەندییە ڕادیۆیییەکان بەکاردەهێنن. ئەم کۆئەندامانە ئەو ناوچەیەی دەیگرنەوە، بۆ چەندین هەرێمی نیشتەجێبوونی جیاواز دابەش دەکەن. هەر هەرێمێک لەلایەن نێرەر-وەرگرێکی کەم-هێزەوە خزمەت دەکرێت.
تەکنەلۆژیای ڕادیۆیی و پەخشکردنی تەیفی (Spread spectrum) – تۆڕە ناوخۆیییە بێ تەلەکان (WLANs) تەکنەلۆژیایەکی ڕادیۆیی بەرز-لەرەلەر بەکاردەهێنن کە لە تۆڕە خانەییە دیجیتاڵییەکان دەچێت. تۆڕە ناوخۆیییە بێ تەلەکان (WLANs) تەکنەلۆژیای پەخشکردنی تەیفی بەکاردەهێنن بۆ ڕەخساندنی دەرفەتی پەیوەندیکردن لە نێوان چەندین ئامێری جیاوازدا لە ناوچەیەکی سنوورداردا. ڕێکخراوی IEEE 802.11 جۆرێکی باو و ناسراو لە تەکنەلۆژیای ستانداردە کراوەکانی شەپۆلی ڕادیۆیی بێ تەل پێناسە دەکات کە بە وایفای (Wi-Fi) ناوبانگی دەرکردووە.
پەیوەندیی تیشکی لە کایەی ئازاددا (Free-space optical communication) تیشکی بینراو یان نەبینراو بۆ مەبەستی گەیاندن بەکاردەهێنێت. لە زۆربەی بارەکاندا، بڵاوبوونەوەی بینینی-ڕاستەوخۆ بەکاردێت، کە ئەمەش شوێنی دانانی فیزیکیی ئامێرە پەیوەندیبەستەکان سنووردار دەکات.
بڵاوکردنەوەی ئینتەرنێت بۆ ڕەهەندەکانی نێوان هەسارەکان لە ڕێگەی شەپۆلی ڕادیۆیی و هۆکارە تیشکییەکانەوە، پێی دەوترێت ئینتەرنێتی نێوان هەسارەکان.
ناردنی پرۆتۆکۆڵی ئینتەرنێت (IP) لە ڕێگەی کۆترە نامەبەرەکانەوە، داخوازییەک بوو بۆ سەرنجخستنە سەر (RFC) کە بە گاڵتەجاڕی و وەک نوکتەیەکی یەکی نیسان (April Fool's) لە لایەن هێزی ئەرکی ئەندازیاری ئینتەرنێت (IETF) بڵاوکرایەوە. لە ساڵی ٢٠٠١ لە ژیانی ڕاستەقینەدا جێبەجێ کرا. ^[١]

دوو بارەکەی دوایی، کاتێکی زۆری دواکەوتنی هاتووچۆیان (Round-trip delay) هەیە، کە دەبێتە هۆی خاوبوونەوەی پەیوەندیی دوولایەنە، بەڵام ڕێگری ناکات لە ناردنی بڕێکی زۆری زانیاری (دەکرێت خێراییی گواستنەوەی کۆی داتایان بەرز بێت).

گرێیەکانی تۆڕ

جگە لە هەر ئامرازێکی گواستنەوەی فیزیکی (وەک کێبڵ و وایەر)، تۆڕەکان لە چەندین کەرەستە و یەکەی بنەڕەتیی تر پێکدێن کە وەک بەردی بناغەی کۆئەندامەکە کار دەکەن، لەوانە: هەر ئامێرێکی دیاریکراو زۆربەی کات چەندین یەکەی بنیاتنانی تێدایە، هەر بۆیە دەکرێت چەندین فەرمان و کارکردی جیاواز لە یەک کاتدا ئەنجام بدات.

ڕووکارەکانی تۆڕ

بەکارهێنانی دوو تەلی لوولخواردوو (ئاڵۆزکاو) لەگەڵ یەکتردا، یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی تێکەڵبوونی هێڵەکان (Crosstalk) و هاندانی کارۆموگناتیسی (Electromagnetic induction). بۆ نموونە، کۆنترۆڵکەری ڕووکاری تۆڕ (NIC) دەکرێت پەیوەستکەرێکی (Connector) هەبێت بۆ تێخستنی کێبڵ، یان ئانتێنەیەکی (Aerial) هەبێت بۆ ناردن و وەرگرتنی بێ تەل، لەگەڵ خولگە (Circuitry) پەیوەندیدارەکان بەوانەوە.

لە تۆڕەکانی ئێسەرنێتدا (Ethernet)، هەر کۆنترۆڵکەرێکی ڕووکاری تۆڕ (NIC) خاوەنی ناونیشانێکی بێوێنەی **کۆنترۆڵکردنی دەستگەیشتن بە میدیا (MAC Address)**ـە، کە زۆربەی جار لە ناو بیرگەی هەمیشەییی کۆنترۆڵکەرەکەدا پاشەکەوت دەکرێت. بۆ ڕێگریگرتن لە دروستبوونی پێکدادان یان تێکەڵبوونی ناونیشانەکان (Address conflicts) لە نێوان ئامێرەکانی تۆڕدا، پەیمانگای ئەندازیارانی کارەبا و ئەلیکترۆنیک (IEEE) سەرپەرشتی و بەڕێوەبردنی بێوێنەیی ناونیشانەکانی MAC دەکات. قەبارەی ناونیشانی Ethernet MAC شەش ئۆکتێتە . سێ گرنگترین ئۆکتێت بۆ ناسینەوەی بەرهەمهێنەرانی NIC تەرخانکراوە. ئەم کۆمپانیایە بەرهەمهێنەرانە، تەنها بە بەکارهێنانی ئەو سەرەتا (Prefix) یان کۆدە تایبەتەی کە بۆیان دیاریکراوە، سێ "ئۆکتێت" یان سێ بەشە ژمارە کەم-گرنگەکەی کۆتایی بۆ هەر ڕووکارێکی ئێسەرنێت کە دروستی دەکەن، بە شێوەیەکی بێوێنە دیاری دەکەن.

دووبارەکەرەوەکان و هەبەکان

دووبارەکەرەوە (Repeater) ئامێرێکی ئەلیکترۆنییە کە نیشانەیەکی (Signal) تۆڕ وەردەگرێت، لە دەنگەدەنگ و شڵەژانی (Noise) زیادە پاکی دەکاتەوە و دووبارە بەهێزی دەکاتەوە. نیشانەکە بە ئاستێکی بەرزتر لە وزە دووبارە دەپاڵرێتەوە، یان بۆ ئەو بەری بەربەستەکە ڕەوانە دەکرێت، بە جۆرێک نیشانەکە بتوانێت مەودایەکی دوورتر ببڕێت بەبێ ئەوەی کوالیتییەکەی دابەزێت. لە زۆربەی شێوەپێدانەکانی ئێسەرنێتی وایەری بادراودا (Twisted-pair Ethernet)، بۆ ئەو کێبڵانەی درێژییەکەیان لە ١٠٠ مەتر زیاترە، پێویست بە بەکارهێنانی دووبارەکەرەوەکان (Repeaters) دەبێت. لە ڕیشاڵی تیشکیدا (Fiber optics)، دەکرێت دووبارەکەرەوەکان بە دووریی دە یان تەنانەت سەدان کیلۆمەتر لە یەکترەوە بن.

دووبارەکەرەوەکان (Repeaters) لەسەر ئاستی فیزیکیی (Physical layer) مۆدێلی OSI کار دەکەن، بەڵام هێشتا بڕێکی زۆر کەم کاتیان پێویستە بۆ دووبارە دروستکردنەوەی (Regenerate) نیشانەکە. ئەم کاتە زیادەیە دەبێتە هۆی دروستبوونی دواکەوتنی بڵاوبوونەوە (Propagation delay)، کە کار دەکاتە سەر کاراییی تۆڕەکە و ڕەنگە ببێتە ڕێگر لەبەردەم کارکردنی دروستی کۆئەندامەکە. لەکۆتاییدا، زۆرێک لە تەلارسازییەکانی تۆڕ ژمارەی ئەو دووبارەکەرەوانە سنووردار دەکەن کە لە یەک تۆڕدا بەکاردێن؛ بۆ نموونە، یاسای ٤-٣-٥ لە تۆڕەکانی ئێسەرنێتدا.

دووبارەکەرەوەیەکی ئێسەرنێت کە خاوەنی چەندین دەرچە (Port) بێت، بە هەب (Ethernet hub) ناسراوە. جگە لە چاککردنەوە و دابەشکردنی نیشانەکانی تۆڕ، هەبی دووبارەکەرەوە (Repeater hub) یارمەتیدەرە لە دۆزینەوەی پێکدادانەکان (Collision detection) و جیاکردنەوەی هەڵەکان (Fault isolation) بۆ تۆڕەکە. هەبەکان و دووبارەکەرەوەکان لە تۆڕە ناوخۆیییەکاندا (LANs) تا ڕادەیەکی زۆر بەسەرچوون و سویچە مۆدێرنەکانی تۆڕ (Network switches) جێگەیان گرتوونەتەوە.

پردەکان و سویچەکان

پردەکانی تۆڕ (Network bridges) و سویچەکانی تۆڕ (Network switches) لە "هەب" جیاوازن، بەوەی کە ئەمان تەنها ئەو چوارچێوەیانە (Frames) ڕەوانەی ئەو دەرچانە (Ports) دەکەن کە بەشدارن لە پەیوەندییەکەدا، لە کاتێکدا هەب زانیارییەکان بۆ هەموو دەرچەکان ڕەوانە دەکات. پردەکان تەنها دوو دەروازەیان هەیە بەڵام دەتوانرێت سویچێک وەک پردێکی فرە دەروازە بیری لێبکرێتەوە. سویچەکان بە شێوەیەکی ئاسایی خاوەنی چەندین دەرچەی (Ports) جیاوازن، ئەمەش دروستکردنی تۆپۆلۆژیای ئەستێرەیی (Star topology) بۆ ئامێرەکان ئاسان دەکات، هەروەها ڕێگە دەدات بە شێوازی کاسکەیدکردن (Cascading) سویچی تریشیان بەسەردا زیاد بکرێت.

پردەکان و سویچەکان لەسەر ئاستی بەستەری زانیاری (Data Link Layer) کە ئاستی دووەمی مۆدێلی OSIـیە کار دەکەن. ئەمانە ترافیکی نێوان دوو یان زیاتر لە پارچەکانی تۆڕ (Network segments) بەیەکەوە دەبەستنەوە بۆ ئەوەی یەک تۆڕی ناوخۆیی (Local Network) یەکگرتوو پێکبهێنن. هەردوو ئامێرەکە (پرد و سویچ) کار دەکەن لەسەر گواستنەوەی چوارچێوەکانی داتا (Frames) لە نێوان دەرچەکاندا، ئەمەش بە پشتبەستن بە ناونیشانی MACی وەرگر کە لە ناو هەر چوارچێوەیەکدا هەیە. ئەمانە پەیوەندی نێوان دەرچە فیزیکییەکان و ناونیشانەکانی MAC فێر دەبن، ئەویش لە ڕێگەی پشکنینی ناونیشانی نێرەر (Source addresses) لەو چوارچێوە زانیارییانەی (Frames) کە پێیان دەگات؛ پاشان چوارچێوەکە تەنها لە کاتی پێویستدا بۆ شوێنی مەبەست ڕەوانە دەکەن. ئەگەر ناونیشانێکی MACی نەناسراو بکرێتە ئامانج، ئامێرەکە داواکارییەکە بۆ هەموو دەرچەکان بڵاو دەکاتەوە (Broadcast) جگە لەو دەرچەیەی کە زانیارییەکەی لێوە هاتووە، پاشان لە ڕێگەی وەڵامەکەوە شوێنی ئەو ئامێرە دەدۆزێتەوە.

پرد و سویچەکان دۆمەینی پێکدادانی تۆڕەکە دابەش دەکەن بەڵام یەک دۆمەینی پەخش دەپارێزن. پارچەپارچەکردنی تۆڕ (Network segmentation) لە ڕێگەی پردکردن و سویچکردنەوە یارمەتیدەرە لە گۆڕینی تۆڕێکی گەورە و قەرەباڵغ بۆ کۆمەڵە تۆڕێکی بچووکتر و کاراتر.

ڕێڕەوەکان

ڕاوتەر (Router) ئامێرێکی بەیەکەوەبەستنی تۆڕەکانە (Internetworking device) کە کار دەکات لەسەر گواستنەوەی پاکەتەکانی داتا (Packets) لە نێوان تۆڕە جیاوازەکاندا، ئەمەش لە ڕێگەی پڕۆسەکردنی زانیارییەکانی ناونیشان یان ئاراستەکردن کە لە ناو هەر پاکەتێکدا هەیە. زانیارییەکانی ئاراستەکردن زۆربەی کات هاوتەریب لەگەڵ خشتەی ئاراستەکردن (Routing Table) پڕۆسە دەکرێن بۆ ئەوەی بڕیاری کۆتایی بدرێت کە داتاکە بۆ کوێ بڕوات. ڕاوتەر خشتەی ئاراستەکردنی خۆی بەکاردەهێنێت بۆ دیاریکردنی ئەوەی کە پاکەتەکان بۆ کوێ ڕەوانە بکات، هەروەها پێویستی بە بڵاوکردنەوەی گشتیی پاکەتەکان (Broadcasting) نییە، کە ئەمە کارێکی ناچست و بێسوودە بۆ تۆڕە یەکجار گەورەکان.

مۆدێمەکان

مۆدێمەکان (Modulator-Demodulator) بەکاردێن بۆ بەستنەوەی نۆدەکانی (Nodes) تۆڕ لە ڕێگەی ئەو وایەرانەی کە لە بنەڕەتدا بۆ گواستنەوەی ترافیکی تۆڕی دیجیتاڵی دیزاین نەکراون، یان بۆ پەیوەندییە بێ تەلەکان (Wireless). بۆ ئەنجامدانی ئەمە، یەک یان چەند نیشانەی هەڵگر (Carrier signals) لە ڕێگەی نیشانە دیجیتاڵییەکەوە "مۆدۆلۆ" دەکرێن (دەستکاری دەکرێن) بۆ بەرهەمهێنانی نیشانەیەکی ئەنەلۆگ کە دەکرێت بەو شێوەیە دابڕێژرێت کە تایبەتمەندییە پێویستەکان بۆ گواستنەوە دابین بکات. مۆدێمی سەرەتایی ئاماژە دەنگییەکان دەگۆڕن کە لەڕێگەی هێڵی تەلەفۆنی دەنگی ستانداردەوە دەنێردرێن. مۆدێمەکان تا ئێستاش بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆ هێڵەکانی تەلەفۆن بەکاردێن، ئەویش بە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای هێڵی بەشداری دیجیتاڵی (DSL)، هەروەها لە سیستەمەکانی تەلەفزیۆنی کێبڵدا بە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای DOCSIS.

دیواری پارێزگاری

دیواری پارێزگاری (Firewall) ئامێرێکی تۆڕە یان نەرمەکاڵایەکە کە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ئاسایشی تۆڕ و جێبەجێکردنی یاساکانی دەستپێگەیشتن (Access rules) بەکاردێت. دیوارەکانی پارێزگاری (Firewalls) لە خاڵەکانی پەیوەندی نێوان تۆڕە ناوخۆیییە پارێزراوەکان و تۆڕە دەرەکییە ئەگەرە ناتەناهەکاندا (وەک ئینتەرنێت) دادەنرێن. دیوارەکانی پارێزگاری بە شێوەیەکی ئاسایی بە جۆرێک ڕێکدەخرێن کە داواکارییەکانی دەستپێگەیشتن لە سەرچاوە نەناسراوەکانەوە ڕەت بکەنەوە، لە کاتێکدا ڕێگە بەو کردارانە دەدەن کە لە سەرچاوە ناسراوەکانەوە دێن. ڕۆڵی ژیانیی دیوارەکانی پارێزگاری (Firewalls) لە ئاسایشی تۆڕدا، هاوتەریب لەگەڵ زیادبوونی بەردەوامی هێرشە ئەلیکترۆنییەکاندا گەشە دەکات.

سەرچاوەکان

↑ «Rfc1149s». لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئازاری ٢٠١٤ ھێنراوە."Bergen Linux User Group's CPIP Implementation". Blug.linux.no. Archived from the original on 2014-02-15. Retrieved 2014-03-01.

[1] «Rfc1149s». لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئازاری ٢٠١٤ ھێنراوە."Bergen Linux User Group's CPIP Implementation". Blug.linux.no. Archived from the original on 2014-02-15. Retrieved 2014-03-01.

[١]