بۆ ناوەڕۆک بازبدە

تورکمانەکانی عێراق

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(لە تورکمانی عێراقەوە ڕەوانە کراوە)
تورکمانی عێراق و کوردستان
Irak/Kürdistan Türkmenleri
ئاڵای تورکمانەکانی عێراق و ھەرێمی کوردستان
ژمارەی سەرجەمی دانیشتووان
  • ٣٠٠٠٠٠٠ (لە ٢٠١٣ وەزارەتی پلاندانانی عێراق بەو ژمارەیە مەزەندەی دەکات، و زیاتر لە ٥۰۰،۰۰۰ لە ھەرێمی کوردستان مەزندە دەکرێن)[١]
  • ٥٦٧,٠٠٠ یان ٪٩ تەواوی دانیشتوانی عێراق (بەگویرەی سەرژمێری ١٩٥٧ کە تاکە سەرژمێری باوەڕ پێکراوە لە عێراقدا کە رێیدا کەمینە خۆی تیادا تۆمار بکات)[٢][٣][٤][٥][٦]
  • بە مەزەندە ٤ بۆ ٥ ملیۆن (یان ١٠٪ – ١٣٪ی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٠–٢٠٢١)[٧][٨][٩][١٠]
ناوچەکان بە ژمارەی دانیشتووانی بەرچاو
بەغداد  · دیالا  · هەولێر  · کەرکووک  · مووسڵ  · تکریت کەمینە سلێمانی
زمانەکان
"تورکی ئازه‌ربایجانی" یان "ئازه‌ری باشووری".
ئایین
ئیسلام (سوننی و شیعە)
مەسیحییەت (کڵێسای کاتۆلیک)[١١][١٢]
گرووپە ڕەگەزییە پێوەندیدارەکان
ئۆغوزتورک (ئازه‌ری  · تورکمانی سووریا  · تورکەکان لە لوبنان)

a لە سەرژمێری نەتەوەی ١٩٥٧ی حکومەتی عێراقدا دەریخستووە کە ١٣٦٨٠٠ توکمان لە عێراق هەیە.Kocak, Ali (8 May 2007). "The Reality of the Turkmen Population in Iraq". Turkish Weekly. Archived from the original on 14ی Juneی 2011. Retrieved 2010-12-04. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help) ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref>[١٣]

تورکمانی عێراق یان تورکەکانی عیراق گروپێکی ئیتنیکی تورک لە عێراقدان. تورکمانەکان سێیەم گەورە کەمایەتی عێراق دوای عەرەب و کوردن، کە زیاتر لە باکوور و ناوەراستی عێراق بڵاون.[١٤]

تورکمانەکانی عێراق بەشێوەیەکی زۆر لە باکووری عێراق بەتایبەتی لە تەلەعفەر، مووسڵ، کەرکووک، هەولێر، پردێ و بەغدا کەمینەیەکی زۆر کەم سلێمانی دەژین. هەرجەندە ئەوان وەک قەوارەیەکی بناغەی عێراق (شان بەشانى عەرەبەكان و كوردەكان) ناسراون.

مێژوو[دەستکاری]

کۆچکردنی تورکمانەکانی عێراق و تورک زمانەکان لە سەدەی حەوتەوە دەستی پێکرد بۆ مێزۆپۆتامیا هەتا دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، يەكەم شەپۆلى كۆچ كردن دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی حەوتەم، ئەم کۆچانە دەگەڕێتەوە بۆ کاتی دامەزراندنی دەوڵەتی سەلجووقی لە (١٠٣٧-١١٩٤ز) و هەڵهاتنی ئۆغوز کاتێک مەنگۆلەکان دەوڵەتی خوارەزمشاھییەکان تێکدا، گەورەترین کۆچکردنیش لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بوو، لەگەڵ داگیرکردنی عێراق لەلایەن سولەیمان قانوونی لە ١٥٣٤ـدا، هەروەها گرتنی بەغدا لە لایەن سوڵتان مورادی چوارەم لە (١٦٣٨)دا و تورکێکی زۆر نیشتەجێ بوون لە ناوچەکەدا. زۆربەی تورکمانەکانی ئەمڕۆی عێراق نەوەی سەربازەکانی عوسمانین، بازرگان و خزمەتكارى مەدەنى كە لەكاتى حوكمى ئيمپراتۆريەتى عوسمانى بۆ عێراق ھێنراون.

کاتیک کۆماری تورکیا دامەزرا لە ساڵی (١٩٢٣) ، تورکمانەکانی ویلایەتی مووسڵ دەیان وویست ببنە بەشێک لە کۆماری تورکیا، لەگەڵ ئەوەشدا، بەهۆى كۆتایهاتنی پاشايەتيى عوسمانى، تورکمانەکانی عێراق خۆیان دۆزییەوە بەشێوەیەکی جیاواز بۆ دژایەتی کردنی حکومە یەک لە دوایەکەکانی عێراق، وەكو قەسابخانەى كەركوكى ١٩٢٣،١٩٤٧، ١٩٥٩ و ١٩٧٩ کاتیک باعس هاتەسەر دەسەڵات دژایەتییەکی زۆری کۆمەڵگەی کرد.[١٥]

ڕەگەزناسی[دەستکاری]

تورکمانەکانی عێراق بە دیالێکتی ئۆغوز تورک کە بەشێکە لە تورکی ئازه‌ربایجانی (بەپێچەوانەی زمانی تورکمانی لە تورکمانستان) دەدوێن.[١٦]

زۆربەی تورکمانەکانی عێراق موسڵمانن و بۆ دوو بەش: سونە ٪٦٠ و شیعە ٪٤٠، دابەشبوون.[١٧] کەمێک لە تورکمانی عێراق مەسیحیین کاتۆلیک.[١١][١٢] ٣٠ هەزار تورکمانی عێراقی ئیعتیراف بە مەسیحییەت دەکەن. لە ساڵی ٢٠٢١ هاوبەشی ئینجیلی تورکمانی وەرگێڕانی کتێبی پیرۆزی بۆ زمانی تورکمانی عێراقی تەواو کرد و ٢٠٠٠ دانە لە کتێبەکەی بڵاوکردەوە.[١٨][١٩][٢٠]

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Bassem, Wassim (2016). "Iraq's Turkmens call for independent province". Al-Monitor. Archived from the original on 17ی Octoberی 2016. Turkmens are a mix of Sunnis and Shiites and are the third-largest ethnicity in Iraq after Arabs and Kurds, numbering around 3 million out of the total population of about 34.7 million, according to 2013 data from the Iraqi Ministry of Planning. {{cite web}}: Check date values in: |archivedate= (help)
  2. ^ Knights 2004, 262.
  3. ^ Taylor 2004, 28.
  4. ^ Güçlü 2007, 79.
  5. ^ Betts 2013, 86.
  6. ^ Anderson & Stansfield 2011, 58
  7. ^ https://web.archive.org/web/20210912125910/https://www.al-monitor.com/originals/2018/10/turkey-iraq-new-administration-excludes-turkmens.html
  8. ^ https://web.archive.org/web/20210912125718/https://www.kurdistan24.net/en/story/3349-'Turkmens-marginalized-in-Mosul-liberation'
  9. ^ https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/olaylar-ve-gorusler/ersat-salihinin-istifasi-ic-savas-senaryolari-ve-irak-turklerinin-gelecegi-m-birol-guger-1824748
  10. ^ https://web.archive.org/web/20211026232535/http://www.ticarihayat.com.tr/haber/Irak-ta-5-milyon-Turkmen-yasiyor/58049
  11. ^ ئ ا Mina al-Lami (July 21, 2014). "Iraq: The minorities of Nineveh". BBC. Archived from the original on May 14, 2020.
  12. ^ ئ ا Shams, Alex. "Iraq's Turkmen mobilise for a post-ISIL future". www.aljazeera.com. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «auto» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  13. ^ Al-Hirmizi 2003, 124.
  14. ^ BBC (June 18, 2004). "Who's who in Iraq: Turkmen". Retrieved 2011-11-23
  15. ^ Geoff, Hann; Dabrowska, Karen; Greaves, Tina Townsend (2015), Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan, Bradt Travel Guidespage=15, ISBN 1841624888
  16. ^ International Crisis Group 2008, 16
  17. ^ Jawhar, Raber Tal'at (2010), "The Iraqi Turkmen Front", in Catusse, Myriam; Karam, Karam (eds.), Returning to Political Parties?, The Lebanese Center for Policy Studies, pp. 313–328, ISBN 1-886604-75-4.
  18. ^ www.fildisiajans.com.tr, Fildişi Ajans, Danışmanlık ve Yazılım. "ORSAM-Center for Middle Eastern Studies". ORSAM-Center for Middle Eastern Studies (بە ئینگلیزی). Retrieved 2023-09-19.
  19. ^ Hann, Geoff (2015). Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan. Bradt Travel Guides. ISBN 9781841624884. There are estimated to be some three million Turkmen in Iraq, but despite ... There are also about 30,000 Christian 'Catholic'Turks and some Jews living in Iraq...
  20. ^ "Home | Turkmen Bible Partnership". Turkmen Bible Partne (بە ئینگلیزی). Retrieved 2023-09-19.