تورکمانی عێراق

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

تورکمانی عێراق
Flag of Iraq Turkmen FrontVEC.svg
ئەم ئاڵایە بەکاردێت لەلایەن تورکمانی عێراق و بەزۆری بەرەی تورکمانی عێراق.
ژمارەی سەرجەمی دانیشتووان
*٣٠٠٠٠٠٠ (لە ٢٠١٣ وەزارەتی پلاندانانی عێراق بەو ژمارەیە مەزەندەی دەکات)[١]
  • ٥٦٧,٠٠٠ یان ٪٩ تەواوی دانیشتوانی عێراق (بەگویرەی سەرژمێری ١٩٥٧ کە تاکە سەرژمێری باوەڕ پێکراوە لە عێراقدا کە رێیدا کەمینە خۆی تیادا تۆمار بکات)[٢][٣][٤][٥][٦]
  • بەپێی مەزەندەکانی تر لە نێوان ٦٠٠,٠٠٠+ بۆ ٣,٥٠٠,٠٠٠+
ناوچەکان بە ژمارەی دانیشتوانی بەرچاو
بەغداد  · دیالا  · هەولێر  · کەرکوک  · مووسڵ  · تکریت
زمانەکان

"تورکی ئازه‌ربایجانی" یان "ئازه‌ری باشووری".

ئایین

سونی و شیعە

گرووپە ڕەگەزییە پێوەندیدارەکان

ئۆغوزتورک (ئازه‌ری  · تورکمانی سوریا  · تورک لە لوبنان  · ئازەربایجان)

پەراوێزەکان
a لە سەرژمێری نەتەوەی ١٩٥٧ی حکومەتی عێراقدا دەریخستووە کە ١٣٦٨٠٠ توکمان لە عێراق هەیە.Kocak، Ali (8 May 2007). "The Reality of the Turkmen Population in Iraq". Turkish Weekly. لە ڕەسەنەوە ئرشیڤ کراوە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١. لە ڕێکەوتی 2010-12-04 ھێنراوە.  </ref>[٧]

تورکمانی عێراقیان ئازه‌ریه‌کان له عیراق کە گروپێکی ئیتنیکی تورکە، بەهۆی کەلەپور و ناسنامەیانەوە. سێیەم گەورە کەمایەتی عێراقە دوای عەرەب و کورد، تورکمانی عێراق زیاتر بڵاون لە باکور و ناوەراستی عێراق، [٨] کۆچکردنی تورکمانەکانی عێراق و تورک زمانەکان لە سەدەی (٧)ەوە دەستی پێکرد بۆ مێزۆپۆتامیا هەتا دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، يەكەم شەپۆلى كۆچ كردن دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ٧ەم، ئەم کۆچانە دەگەڕێتەوە بۆ کاتی دامەزراندنی دەوڵەتی سەلجووقی لە (١٠٣٧-١١٩٤ز) و هەڵهاتنی ئۆغوز کاتێک مەنگۆلەکان دەوڵەتی خوارەزمشاھییەکان تێکدا، گەورەترین کۆچکردنیش لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بوو، لەگەڵ داگیرکردنی عێراق لەلایەن سولەیمان قانوونی لە (١٥٣٤)دا، هەروەها گرتنی بەغداد لە لایەن سوڵتان مورادی چوارەم لە (١٦٣٨)دا و تورکێکی زۆر نیشتەجێ بوون لە ناوچەکەدا. زۆربەی تورکمانەکانی ئەمڕۆی عێراق نەوەی سەربازەکانی عوسمانین، بازرگان و خزمەتكارى مەدەنى كە هێنران بۆ عێراق لەكاتى حوكمى ئيمپراتۆريەتى عوسمانى.

کاتیک کۆماری تورکیا دامەزرا لە ساڵی (١٩٢٣) ، تورکمانەکانی ویلایەتی مووسڵ دەیان وویست ببنە بەشێک لە کۆماری تورکیا، لەگەڵ ئەوەشدا، بەهۆى كۆتایهاتنی پاشايەتيى عوسمانى، تورکمانەکانی عێراق خۆیان دۆزییەوە بەشێوەیەکی جیاواز بۆ دژایەتی کردنی حکومە یەک لە دوایەکەکانی عێراق، وەكو قەسابخانەى كەركوكى ١٩٢٣،١٩٤٧، ١٩٥٩ و ١٩٧٩ کاتیک باعس هاتەسەر دەسەڵات دژایەتییەکی زۆری کۆمەڵگەی کرد.[٩] هەرجەندە ئەوان نەسڕانەوە وەک قەوارەیەکی بناغەی عێراق (شان بەشانى عەرەبەكان و كوردەكان).

تورکمانەکانی عێراق بەشێوەیەکی زۆر دەژین لە باکوری عێراق بەتایبەتی لە تەلەعفەر و مووسڵ و کەرکوک و هەولێر و پردێ و بەغداد.

رەگەزناسی[دەستکاری]

تورکمانەکانی عێراق بە دیالێکتی ئۆغوز تورک دەدوێن کە بەشێکە لە زمانی تورکی یان ئازەری (بەپێچەوانەی زمانی تورکمانی لە تورکمانستان ).[١٠]

زۆربەی تورکمانی عێراق ئیسلامن و دابەشبوون بۆ دوو بەش: سونە ٪٦٠ و شیعە ٪٤٠.[١١]

مێژوو[دەستکاری]

دانیشتواناسی[دەستکاری]

سەرچاوە[دەستکاری]

  1. ^ Bassem، Wassim (2016). "Iraq's Turkmens call for independent province". Al-Monitor. لە ڕەسەنەوە ئرشیڤ کراوە لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦. Turkmens are a mix of Sunnis and Shiites and are the third-largest ethnicity in Iraq after Arabs and Kurds, numbering around 3 million out of the total population of about 34.7 million, according to 2013 data from the Iraqi Ministry of Planning. 
  2. ^ Knights 2004, 262.
  3. ^ Taylor 2004, 28.
  4. ^ Güçlü 2007, 79.
  5. ^ Betts 2013, 86.
  6. ^ Anderson & Stansfield 2011, 58
  7. ^ Al-Hirmizi 2003, 124.
  8. ^ BBC (June 18, 2004). "Who's who in Iraq: Turkmen". Retrieved 2011-11-23
  9. ^ Geoff, Hann; Dabrowska, Karen; Greaves, Tina Townsend (2015), Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan, Bradt Travel Guidespage=15, ISBN 1841624888
  10. ^ International Crisis Group 2008, 16
  11. ^ Jawhar, Raber Tal'at (2010), "The Iraqi Turkmen Front", in Catusse, Myriam; Karam, Karam (eds.), Returning to Political Parties?, The Lebanese Center for Policy Studies, pp. 313–328, ISBN 1-886604-75-4.