تورکمانی عێراق

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

تورکمانی عێراق
Irak Türkmenleri
Flag of Iraq Turkmen FrontVEC.svg
ئاڵای تورکمانەکانی عێراق
ژمارەی سەرجەمی دانیشتووان
*٣٠٠٠٠٠٠ (لە ٢٠١٣ وەزارەتی پلاندانانی عێراق بەو ژمارەیە مەزەندەی دەکات)[١]
  • ٥٦٧,٠٠٠ یان ٪٩ تەواوی دانیشتوانی عێراق (بەگویرەی سەرژمێری ١٩٥٧ کە تاکە سەرژمێری باوەڕ پێکراوە لە عێراقدا کە رێیدا کەمینە خۆی تیادا تۆمار بکات)[٢][٣][٤][٥][٦]
  • بەپێی مەزەندەکانی تر لە نێوان ٦٠٠,٠٠٠+ بۆ ٣,٥٠٠,٠٠٠+
ناوچەکان بە ژمارەی دانیشتوانی بەرچاو
بەغداد  · دیالا  · هەولێر  · کەرکوک  · مووسڵ  · تکریت
زمانەکان

"تورکی ئازه‌ربایجانی" یان "ئازه‌ری باشووری".

ئایین

سوننی و شیعە

گرووپە ڕەگەزییە پێوەندیدارەکان

ئۆغوزتورک (ئازه‌ری  · تورکمانی سووریا  · تورکەکان لە لوبنان)

پەراوێزەکان
a لە سەرژمێری نەتەوەی ١٩٥٧ی حکومەتی عێراقدا دەریخستووە کە ١٣٦٨٠٠ توکمان لە عێراق هەیە.Kocak، Ali (8 May 2007). "The Reality of the Turkmen Population in Iraq". Turkish Weekly. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١. لە ڕێکەوتی 2010-12-04 ھێنراوە.  </ref>[٧]

تورکمانی عێراق یان ئازه‌ریه‌کان له عیراق گروپێکی ئیتنیکی تورک لە عێراقدان. تورکمانەکان سێیەم گەورە کەمایەتی عێراق دوای عەرەب و کوردن، کە زیاتر لە باکوور و ناوەراستی عێراق بڵاون.[٨]

تورکمانەکانی عێراق بەشێوەیەکی زۆر لە باکووری عێراق بەتایبەتی لە تەلەعفەر، مووسڵ، کەرکوک، هەولێر، پردێ و بەغدا دەژین. هەرجەندە ئەوان وەک قەوارەیەکی بناغەی عێراق (شان بەشانى عەرەبەكان و كوردەكان) ناسراون.

مێژوو[دەستکاری]

کۆچکردنی تورکمانەکانی عێراق و تورک زمانەکان لە سەدەی حەوتەوە دەستی پێکرد بۆ مێزۆپۆتامیا هەتا دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، يەكەم شەپۆلى كۆچ كردن دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی حەوتەم، ئەم کۆچانە دەگەڕێتەوە بۆ کاتی دامەزراندنی دەوڵەتی سەلجووقی لە (١٠٣٧-١١٩٤ز) و هەڵهاتنی ئۆغوز کاتێک مەنگۆلەکان دەوڵەتی خوارەزمشاھییەکان تێکدا، گەورەترین کۆچکردنیش لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بوو، لەگەڵ داگیرکردنی عێراق لەلایەن سولەیمان قانوونی لە ١٥٣٤ـدا، هەروەها گرتنی بەغدا لە لایەن سوڵتان مورادی چوارەم لە (١٦٣٨)دا و تورکێکی زۆر نیشتەجێ بوون لە ناوچەکەدا. زۆربەی تورکمانەکانی ئەمڕۆی عێراق نەوەی سەربازەکانی عوسمانین، بازرگان و خزمەتكارى مەدەنى كە لەكاتى حوكمى ئيمپراتۆريەتى عوسمانى بۆ عێراق ھێنراون.

کاتیک کۆماری تورکیا دامەزرا لە ساڵی (١٩٢٣) ، تورکمانەکانی ویلایەتی مووسڵ دەیان وویست ببنە بەشێک لە کۆماری تورکیا، لەگەڵ ئەوەشدا، بەهۆى كۆتایهاتنی پاشايەتيى عوسمانى، تورکمانەکانی عێراق خۆیان دۆزییەوە بەشێوەیەکی جیاواز بۆ دژایەتی کردنی حکومە یەک لە دوایەکەکانی عێراق، وەكو قەسابخانەى كەركوكى ١٩٢٣،١٩٤٧، ١٩٥٩ و ١٩٧٩ کاتیک باعس هاتەسەر دەسەڵات دژایەتییەکی زۆری کۆمەڵگەی کرد.[٩]

ڕەگەزناسی[دەستکاری]

تورکمانەکانی عێراق بە دیالێکتی ئۆغوز تورک کە بەشێکە لە تورکی ئازه‌ربایجانی (بەپێچەوانەی زمانی تورکمانی لە تورکمانستان) دەدوێن.[١٠]

زۆربەی تورکمانەکانی عێراق موسڵمانن و بۆ دوو بەش: سونە ٪٦٠ و شیعە ٪٤٠، دابەشبوون.[١١]

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Bassem، Wassim (2016). "Iraq's Turkmens call for independent province". Al-Monitor. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦. Turkmens are a mix of Sunnis and Shiites and are the third-largest ethnicity in Iraq after Arabs and Kurds, numbering around 3 million out of the total population of about 34.7 million, according to 2013 data from the Iraqi Ministry of Planning. 
  2. ^ Knights 2004, 262.
  3. ^ Taylor 2004, 28.
  4. ^ Güçlü 2007, 79.
  5. ^ Betts 2013, 86.
  6. ^ Anderson & Stansfield 2011, 58
  7. ^ Al-Hirmizi 2003, 124.
  8. ^ BBC (June 18, 2004). "Who's who in Iraq: Turkmen". Retrieved 2011-11-23
  9. ^ Geoff, Hann; Dabrowska, Karen; Greaves, Tina Townsend (2015), Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan, Bradt Travel Guidespage=15, ISBN 1841624888
  10. ^ International Crisis Group 2008, 16
  11. ^ Jawhar, Raber Tal'at (2010), "The Iraqi Turkmen Front", in Catusse, Myriam; Karam, Karam (eds.), Returning to Political Parties?, The Lebanese Center for Policy Studies, pp. 313–328, ISBN 1-886604-75-4.