تریێستێ

تریێستێ
بە ئیتالی: Trieste
بەشێکە لە	Friuli-Venezia Giulia
ناو بە زمانی فەرمی	Trieste
ناسناوی خەڵک	triestini
زمانی فەرمی	زمانی ئیتاڵی
وڵات	ئیتاڵیا
پایتەختی	Friuli-Venezia Giulia، Province of Trieste، regional decentralization entity of Trieste، Julian March
دابەشکاریی کارگێڕی	regional decentralization entity of Trieste
پۆتانی شوێن	٤٥°٣٩′١″N ١٣°٤٦′١٣″E
Coordinates of easternmost point	٤٥°٣٨′٣٦″N ١٣°٥٣′٥٤″E
Coordinates of northernmost point	٤٥°٤٤′٤٨″N ١٣°٤٠′٢٧″E
Coordinates of southernmost point	٤٥°٣٦′٢٤″N ١٣°٤٨′٢٦″E
Coordinates of westernmost point	٤٥°٤٤′٣٠″N ١٣°٤٠′٦″E
نووسینگەی بەڕێوەبردن	mayor of Trieste
Public holiday	patronal festival
دانیشتووان	١٩٨٬٤١٧
بەرزی لە ئاستی دەریا	٢±١ مەتر
خوشکەشارەکان	گراتس
خەڵاتەکان	Medal of Military Valour
ڕووبەر	٨٥٫١١±٠٫٠١ کیلۆمەتر چوارگۆشە
وێبگە	https://www.comune.trieste.it/
وەسفی ئاڵا	flag of Trieste
وەسفی نیشان	coat of arms of Trieste
Patron saint	Justus of Trieste
ئابووری بابەت	economy of Trieste
Seismic classification	3
کۆدی تەلەفۆن	040
کۆدی تابلۆی ئۆتۆمۆبیل	TS
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

تریێستێ شارێک و بەندەرێکی دەریایییە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئیتاڵیا. ئەم شارە پایتەخت و گەورەترین شاری ناوچەی خۆبەڕێوەبەری فریولی-ڤێنێتسیا جوولیایە، و ھەروەھا ناوەندی یەکەی ناناوەندێتیی ھەرێمیی تریێستێیە. تا ساڵی ٢٠٢٥، ژمارەی دانیشتووانی ١٩٨٬٦٦٨ کەس بووە.

تریێستێ دەکەوێتە لووتکەی کەنداوی تریێستێ، لەسەر شریتێکی تەسکی خاکی ئیتاڵیا کە لە نێوان دەریای ئادریاتیک و سلۆڤێنیادا ھەڵکەوتووە؛ سلۆڤێنیا لە نزیکەوە پاڵی پێوەناوە، بە نزیکەیی ٨ kiloمەتر (٥ میل) لە ڕۆژھەڵات و ١٠–١٥ kiloمەتر (٦–٩ میل) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارەکەوە دوورە، لەکاتێکدا کرواتیا بە نزیکەیی ٣٠ kiloمەتر (١٩ میل) لە باشووری شارەکەوە دوورە. شارەکە کەناراوێکی درێژی ھەیە و بە لەوەڕگە، دارستان، و ناوچە کارستییەکان دەورەدراوە.

تریێستێ لەژێر ناوی تریێست, لە ساڵی ١٣٨٢ تا ١٩١٨ سەر بە پاشایەتیی ھابسبورگ بوو. لە سەدەی ١٩یەمدا، پاشایەتییەکە یەکێک بوو لە زلھێزەکانی ئەورووپا و تریێستێ گرنگترین بەندەری دەریاییی بوو. وەک ناوەندێکی بازرگانیی گەشەسەندوو لە ناوچەی دەریای ناویندا، تریێستێ گەشەی کرد بۆ ئەوەی ببێتە چوارەم گەورەترین شاری ئیمپراتۆرییەتیی نەمسا-مەجارستان (لە دوای ڤیێنا، بووداپێست، و پراگ). لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، وەک ناوەندێکی گرنگ بۆ ئەدەبیات و مۆسیقا دەرکەوت. تریێستێ لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا تووشی بوژانەوەیەکی ئابووری بوو، و ناوچەی ئازادی تریێستێ لە دوای جەنگی جیھانیی دووەم بوو بە شوێنێکی سەرەکیی ململانێی نێوان بلۆکەکانی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا.

تریێستێ وەک بەندەرێکی ئاوی قووڵ، دەروازەیەکی دەریایییە بۆ باکووری ئیتاڵیا، ئەڵمانیا، نەمسا و ئەورووپای ناوەندی. بە خاڵی کۆتاییی دەریاییی ڕێگای ئاوریشم دادەنرێت، کە بەستەرەوەی ناوچەی دەریای ناوین، نۆکەندی سوێز، و ئۆقیانووسی ئەتلانتیکە. لە ساڵانی ١٩٦٠ بەدواوە، تریێستێ بەھۆی زۆریی ڕێکخراو و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکانییەوە، وەک ناوەندێکی دیاری توێژینەوە لە ئەورووپادا دەرکەوتووە. شارەکە دەکەوێتە سەر یەکتربڕینی کولتوورەکانی لاتین (بەھۆی ئیتاڵیاوە)، سلاڤی (بەھۆی سلۆڤێنیا و کرواتیاوە) و جێرمەنی (بەھۆی نەمساوە)، لەو شوێنەی کە ئەورووپای ناوەندی لەگەڵ دەریای ناویندا یەکدەگرن، و شوێنی پێکھاتە جۆراوجۆرەکانی نەتەوەیی و ئایینییە.

تریێستێ کە ناوچەیەکی ئەکادیمییە، بەرزترین ڕێژەی توێژەرانی بۆ ھەر سەرێک لە ئەورووپادا ھەیە. Città della Barcolana ("شاری بارکۆلانا")، Città della bora ("شاری بۆرا")، Città del vento ("شاری با")، "ڤیێنا لە کەنار دەریا" و "شاری قاوە" ئەو نازناوانەن کە بۆ گوزارشتکردن لە تریێستێ بەکاردێن.