ترومپا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

ترومپا یاخود پەمپ سووتەمەنییەکە زۆر جار بەکاردێت (بەڵام نەک ھەمیشە) پێکھاتەیەکی گرنگە لەسەر ئوتۆمبێل. زۆربەی مەکینە (بەتایبەتی مەکینەی مۆتۆرسیکلی کۆن) سووتەمەنی بە ھیچ شێوەیەک داوا ناکەن لە ترومپا (فیول پەمپ)، پێویستیان تەنھا بە ھێزی ڕاکێشانی زەوی تا سووتەمەنی لە تانکی سووتەمەنی بگوازرێتەوە یان لەژێر فشاری بڵند بۆ سیستەمی دەرزیی سووتەمەنی. زۆرجار، کابییەرێتیدی مەکینە بە بەکارھێنانی خواروو فشار ترومپای میکانیکی کە دەبەسترێن لە دەرەوەی تانکی سووتەمەنی، کەچی ھەندێک مەکینە بە بەکارھێنانی ترومپای کارەبایی کە دەبەسترێن لەناو تانکی سووتەمەنی (جۆرە سووتەمەنیێکی مەکینە ھەیە دوو ترومپای سووتەمەنی دەرزی لی دەدات: یەک خواروو [فشار/بەرز] دابینکردنی قەبارە ترومپا لە تانکەکە و یەک بڵند [فشار/نزم] قەبارە ترومپا لەسەر یان نزیک مەکینەکە). پێویستی دەبێت کە لە نێو ھەندێک تایبەتمەندی بن بۆ مەکینەکە تا بەشێوەیەکی ڕاست کار بکات. ئەگەر فشاری سووتەمەنی زۆر بڵندبێت، مەکینەکە کار دەکات

پێش گرتنەخۆی بەرفراوانی دەرزیی سووتەمەنیی ئەلیکترۆنی، زۆربەی کابییەرێتید مەکینەی ئۆتۆمۆبیل سووتەمەنیی میکانیکیان بەکاردەھێنا ترومپا تا سووتەمەنی لەتانکەوە یگوازنەوە بۆ جامی سووتەمەنیی کابەرێیتەرەکە دوو زۆربەی بەفرەوانی سووتەمەنییان بەکار ھێنا ترومپا دەرخوارد دەدەنە ناو (پەنجک و پلونگەر-تیپە) ترومپای میکانیکین. ترومپای ناو پەنجک جۆرێکی ترومپای جیگۆڕکیی ئیجابین. ترومپای ناو پەنجک ژوورێکی ترومپا تێدا دەبن کە قەبارەی یان کەم دەبێتەوە یان دەچەمێتەوەی ناو پەنجکێکی نەرم، وەکو کارەکەی ترومپایێکی پستن. زمانەیێکی پشکنین شوێن دیاری دەکرێت لە ھەردووک دەروازەکە و بەندەری دەرگەی ژووری ترومپا تا سووتەمەنییەکە زۆر لێ بکات تا تەنھا بڕوات لە یەک ئاڕاستە.

داڕژتنی دیاریکراو دەگۆڕن، بەڵام لە باوترین ڕێکخستن، ئەم ترومپانە بە شێوەیەکی نموونەیی دا دەخەرێن بووناو بلۆکی مەکینە یان سەر کامشافتی مەکینە نەرمەی گویێکی سەیری زیادەی ھەیە کە دەسکێک بەکار دەخات لەسەر ترومپاکە، یان ڕاستەوخۆ یان بەڕێیێک [پوشرۆد]، لەلایەن ڕا کێشانی ناو پەنجکەکە تا بنکەی مردوو بن بکات.

لە کردن بۆیە، قەبارەکە لەناو ژووری ترومپا زیادی کرد، بوونە ھۆی فشار بۆ کەم بوونەوە. ئەمە سووتەمەنی ڕێ دەدات کە ترومپاکە لە تانکەوە بچرێتە ناو (بوویە ھۆی لەلایەن فشاری تایبەتی بە بەرگە ھەوا کار دەکات لەسەر سووتەمەنییەکە لە تانکەکە). جوولەی گەڕانەوەی ناو پەنجکەکە بۆ لووتکە بنکەی مردوو بەتوانایە لەلایەن بوارێکی ناو پەنجک، لەماوەی کە سووتەمەنییەکە لە ژووری ترومپا دەگوشرێت بەناو بەندەری دەرگە و بۆ کابەرێیتەر. فشارەکە لە کە سووتەمەنییەکە لە ترومپاوە دەر دەکرێت بەم جۆرە سنووردارە (بۆیە ڕێکیخست) لەلایەنەکە کرداری ھێزە لەلایەن بەھاری ناو پەنجک.

کابرێیتەر بە شێوەیەکی نموونەیی جامێکی سەرئاو تێدا دەبێت بۆ دەرکردنی سووتەمەنی ترومپا. کاتێک سووتەمەنییەکە تەخت دەکات لە جامی سەرئاو ئاستێکی دیاریکراو تێ دەپەڕێت، زمانەی دەروازە بۆ کابرێیتەر دا دەخات، ڕێ گرتنی ترومپای سووتەمەنی لێوە ترومپا سووتەمەنیی زیاتر بۆ کابرێیتەر. لەم کاتە، ھەر سووتەمەنییەیێک مانەوە لەناو ژووری ترومپا بە تەلەوە دەبرێت، بێتوانا تا دەر بچێت بەناو بەندەری دەروازە یان بەندەری دەرگە. ناو پەنجکەکە بەردەوام دەبێت تا فشار ڕێ بدات بۆ ناو پەنجکەکە، و لەکاتی خولانەوەی دواتر، ویستی سەیر ناو پەنجکەکە دواوە ڕا دەکێشێت تا بنکەی مردوو بن بکات، ئەو شوێنەی ئەو دەمێنێتەوە ھەتا زمانەی دەروازە بۆ کابرێیتەر دەکاتەوەچونکە یەک لای ناو پەنجکی ترومپا سووتەمەنی تێدا دەبێت لەژێر فشار و لای دیکە بە دەبەسترێنەوە بۆ سندووقی شەفتی مەکینەکە، ئەگەر لەت بوونی ناو پەنجک (نشستیێکی باو)، ئەو دەتوانێت سووتەمەنی دزە بکات بۆ سندووقی شەفتەکە. تواناکەی ھەردووک میکانیکی و ترومپای سووتەمەنیی کارەبایی دەپێورێت لە سای (کە دەوەستێت بۆ پاوەند لە ئینجی چوارگۆشە). عادەتەن، ئەم یەکەیە پێوانەی گشتییە بۆ فشار،

ھێشتا ئەو کەمێک واتای جیاواز ھەیە، کاتێک قسە دەکات دەربارەی ترومپای سووتەمەنی.

.

ترومپا پلونگەر-جۆرێکی ترومپای جیگۆڕکیی ئیجابییە کە ژوورێکی ترومپا تێدا دەبێت کە قەبارەیان کەم دەبێتەوە لەلایەنێک پلەنجەتر لە و لەدەرەوەیێک ژوور پڕی سووتەمەنی لەگەڵ دەروازە و بەتاڵ کردنەوە زمانە ستۆپ-چەک. ئەم ترومپانە بە شێوەیەکی نموونەیی ڕا دەکەن لە فشارێکی بڵندتر لە ترومپای جۆری ناو پەنجک. داڕژتنی دیاریکراو دەگۆڕن، بەڵام لە باوترین ڕێکخستن، ئەم ترومپاانە سوار دەبرێن لەسەر لای ترومپای دەرزی و دەھاژۆن لەلایەن کامشافتەکە، یان ڕاستەوخۆ یان بەڕێیێک [پوشرۆد]. کاتێک نەرمەی گویی کامشافت لە لووتکە بنکەی مردووەکە پلەنجەتر تازە تەواوی کردووە پاڵ بە نانی سووتەمەنییەکە بەناو زمانەی بەتاڵ کردنەوە. بەھارێک دەکرێتە پلەنجەتر ڕووەودەرەوە ڕا بکێشێت دروستکردنی فشارێکی خوارووتر ڕا کێشان سووتەمەنی بۆ ژوورەکە لێوە زمانەی دەروازە. ئەم ترومپاانە دەتوانن ڕا بکەن لەنێوان ٢٥٠ و ١٬٨٠٠ شیش (٣٬٦٢٥ و ٢٦٬٠٠٠ سای). چونکە ئەوە بە دەبەسترێتەوە بۆ کامشافتەکە، فشاری بەتاڵ کردنەوەی ئەم ترومپاانە نەگۆڕە، بەڵام ڕێژەکە لە کە ئەو ترومپا ڕاستەوخۆ بەستنەوەی دووشت بەیەکەوە بۆ کارەکە لە خولەک (ئاپییێم) ی مەکینەکە.

ھەردووک ترومپا فشاری نەرێنی دروست دەکەن تا سووتەمەنییەکە وێنە بکێشن بەناو خەتەکان. لەگەڵ ئەوەشدا، فشاری خواروو لەنێوان ترومپاکە و تانکی سووتەمەنی، لە تێکەڵە لەگەڵ گەرمی لە مەکینەوە و/یان ئاووھەوای گەرم، دەتوانێت سووتەمەنییەکە بێتە ھۆی تا دەبێت بەھەڵم لە خەتی دابینکردن. ئەم ئەنجامە لە برسێتیی سووتەمەنی ھەروەک ترومپای سووتەمەنی، دروستی کرد بۆ شلەی ترومپا، ھەڵم، بێتوانا نییە تا سووتەمەنیی زیاتر بمژێت بۆ مەکینەکە.

ئەم حالەتە جیاواز لێوە قفڵی ھەڵمە، ئەو شوێنەی گەرمیی مەکینەی بڵند لەسەرەکە پرێشەد لای ترومپاکە (لەنێوان ترومپاکە و کابەرێیتەر) سووتەمەنییەکە دەکوڵێنێت لە خەتەکان، ھەروەھا مەکینەکەی سووتەمەنیی بەس ستارڤینگ تا کار بکات. سووتەمەنیی ئووەتەمەوتیڤی میکانیکی بە شێوەیەکی گشتی ترومپا زۆر زیاتر دروست ناکات لە ١٠–١٥ سای، کە زیاترە بەس بۆ زۆربەی کابەرێیتەرەکان.

لە زۆر ئوتۆمبێلی ھاوچەرخ ترومپای سووتەمەنی عادەتەن کارەبایییە و شوێن دیاریی کرد لەناو تانکی سووتەمەنی. ترومپاکە فشاری ئیجابی دروست دەکات لە خەتی سووتەمەنی، پاڵ بە نانی بەنزینەکە بۆ مەکینەکە بڵندتر فشاری بەنزینەکە خاڵ بەرز دەکاتەوە. دا نانی ترومپاکە لە تانکەکە پێکھاتەکە کەمتر موحتەمەل دا دەنێت تا چاڵی ھەڵمی بەنزین ڕەفتار لەگەڵ بکات (ترومپاکە خۆی) دور لە مەکینەوە، سەبمێست لە شلەی سارد. سوودێکی تر بۆ دا نانی ترومپاکە لەناو تانکەکە ئەوەیە ئەوە کەمتر موحتەمەلە تا دەست بە ئاگرێک بکات. ھەرچەندە پێکھاتەی کارەبایی (وەکو ترومپایێکی سووتەمەنی) دەتوانێت و پڕیشک بکات سووتەمەنی ڤێیپەز دا بگیرسێنێت، سووتەمەنیی شلە ناتەقێنێتەوە (سنووری زوو گڕ دەگرێتی مەبینە) و بۆیە ترومپاکە نقوم دەکات لە تانکەکە یەک لە سەلامەتترین شوێنە تا ئەو دا بنێن.

لە زۆربەی ئوتۆمبێل، ترومپای سووتەمەنی ڕۆیشتنێکی نەگۆڕی بەنزین دەگەیەنێت بۆ مەکینەکە؛ سووتەمەنی بەکاری نەھێنا ناھێنرێتەوە بۆ تانکەکە. ئەمە زیاتر ھەڵی سووتەمەنییەکە کوڵان کەم دەکاتەوە، لەوەتەی ئەوە ھەرگیز نزیک ناھێڵرێتەوە بۆ مەکینەی گەرم بۆ زۆر درێژ.

سوودێکی ترومپایێکی سووتەمەنیی کارەبایی بەکارھێنانی سووتەمەنی کەم دەکرێتەوە چونکە ئەوەکە بەرگری پەیوەندیداری نییە لەگەڵ لێخوڕینێکی میکانیکی و چونکە دابینکردنی سووتەمەنی دەتوانێت زیاتر چاودێری بکرێت بەووردی لەلایەن یەکەی کۆنترۆڵی ئەلیکترۆنی (ECU).

(پرە-دەلیڤەریی) سووتەمەنی ھەروەھا دەتوانێت بەتوانا بێت لەلایەن ترومپایێکی سووتەمەنیی کارەبایی چونکە ئەو پشت ببەستێت بە لەسەر ئاپییێمی مەکینە. بەھۆی ئەمە، مەکینەی خێرا دەست پێ دەکات دەتوانێت جێبەجێ بکرێت تا گاز بپارێزێت. ئەمە بەتایبەتی گرنگە لە سیستەمی ستۆپ-ستارت ئەو شوێنەی مەکینەکە خۆی دوور لە بەکار دەخات کاتێک ئەو ھیچ بەکارھێنان ھەست دەکات، وەکو وەستاوو لەیێک (ستۆپلایت).

سویچی داگیرساندن تواناکە ھەڵ ناگرێت تا ترومپای سووتەمەنی؛ لەجیاتی، ئەو یامەلە کردن بەنۆبەیێک چاڵاک دەکات کەەکە بڵندتر باری ھەنووکە ڕەفتار لەگەڵ دەکات. ئەوە باوە بۆ ترومپای سووتەمەنی یامەلە کردن بەنۆبە تا ئۆکسەدایزد دە ببێت و بوەستێنێت کار کردن؛ ئەمە زۆر باوترە لە ترومپای سووتەمەنیی ڕاستەقینە نشستی ھێنان. مەکینەی ھاوچەرخ کۆنترۆڵی دەوڵەتی-پتەو بەکار دەھێنن کە فشاری سووتەمەنی ڕێ دەدات کە کۆنترۆل بکرێت بەڕێی خۆشکردنی بەرینی-ترپەلێداندەی ڤۆڵتاجی ترومپا. ئەم زۆر بوونە ژیانی ترومپاکە، ێک بچووکتر و ئامرازی سووکتر ڕێ دەدات کە بەکار بھێنرێت، و باری کارەبایی کەم دەکاتەوە.

ئوتۆمبێل لەگەڵ دەرزیی سووتەمەنیی ئەلیکترۆنی یەکەیێکی کۆنترۆڵی ئەلیکترۆنیی ھەیە (ئی سی یوو) و ئەمە لەوانەیە بەرنامە بۆدانراو بێت لەگەڵ ژیربێژیی سەلامەتی کە ترومپای سووتەمەنیی کارەبایی دوور دا بخات، تەنانەت ئەگەر مەکینەکە کار بکات. لە حالەتی بەیەک داکێشانێک ئەمە سووتەمەنی دزەدەکات لێیەوە ھەریەک ڕێ دەگرێت تا خەتی سووتەمەنی پچڕان.

.

سەرباری ئەوە، ئوتۆمبێل لەوانەیە سویچێکی سستین ھەبێت (عادەتەن دەکەوتە ژێر کوشنی پێشەوە) ئەوە " " لە حالەتی کاریگەریێک تریپ، یان زمانەیێکی رۆلل-ۆڤەر کە دوور لە ترومپای سووتەمەنی دا بخات لە باری ئوتۆمبێلەکە خل دەبێتەوە بەسەر.

ئی سی یوو سێک لەوانەیە ھەروەھا بەرنامە بۆدانراو بێت تا دوور لە ترومپای سووتەمەنی دا بخات ئەگەر ئەوان خواروو ھەست بکەن بە یان سفر فشاری ڕۆن، بۆ نموونە ئەگەر مەکینەکە نشستیێکی کۆتاییی دووچار بووە (لەگەڵ مەترسیی دواتری ئاگر لە بەشی مەکینە).

سووتەمەنییەکە ناردن ئەنجوومەنی یەکە لەوانەیە تێکەڵەیێکی ترومپای سووتەمەنیی کارەبایی بێت، فلتەرەکە، و ئامرازی ئەلیکترۆنی بەکار دەھێنن بۆ بڕی سوتەمەنی بپێون لە تانکەکە بەڕێی سەرئاوێک ھاوپێچی کرد بۆ سێنسەیێک کە داتا دەنێرێت بۆکە داش-مۆونتەد پێوەری سووتەمەنی. سووتەمەنییەکە ترومپا بە خۆی بەشێکی تا ڕادەیەک ھەرزانە. بەڵام میکانیکیێک لە گەراجێک لەوانە بوو بژاردەیێکێت ھەبێت تاکە تەواو ئەنجوومەنی یەکە دا بمەزرێنێت.

ترومپا بۆ دەرزیی-ڕاستەوخۆ مەکینە - وەکو مەکینەی دیزل و دەرزیی-ڕاستەوخۆ بەنزین مەکینە - بەکار دەخەن لە فشارێکی زۆر بڵندتر بەھۆی مەکینەکەی سپێک و عادەتەن ترومپای میکانیکین وەکو شەمەندەفەر، شەمەندەفەر دوو پستن ، [ینلینە] ترومپا، بەندەر و ھییلیکس، و داڕژتنی یەکە مەتر.

ترومپای پستنی ی بەکاریان ھێنا لە ئوتۆمبێل و لۆری سووتەمەنین چەوری کرد، ئەمە یارمەتی دەدات لەگەڵ ھێشتنەوەی ڕۆن لەدەرەوەی سووتەمەنیی فشاری بڵند. ڕۆن لە سووتەمەنییەکە دەتوانێت دەرچوون بەرز بکاتەوە و ئینجێکتە بەر ھەڵست. زۆر مەکینەی دیزل شەمەندەفەری باون، کە ڕێگا ھەموو ئینجێکتەکان دەستەبەر دەکرێن لەلایەن یەک لوولە پڕی سووتەمەنیی فشاری بڵند دەستەبەری کرد لەلایەن ترومپای

سووتەمەنی.

بەندەر و ترومپای ھییلیکس کامێرا ھاژۆراو پلەنجەتر ترومپای جۆرن کە ڕا دەکەن لە نیوە ئاپییێمی مەکینە بۆ چوار مەکینەی دەگەشێتەوە و لە ھەمان ئاپییێم لە حالەتەکەی دوو جەڵتە. ترومپاکە وەکو ئەوەیێک ترومپای جۆری پستنی یە بەڵام لە جیاتی پستنێک ئەوێک ماچین پلەنجەتر ئەوەی نییە ھیچ مۆری ھەیە.

کاتێکەکە پلەنجەتر لە لووتکە بنکەی مردووە، دەرزییەکە بۆ لوولەکەکە تەواو دەکرێت و ئەوە دەھێنرێتەوە لەسەر جەڵتەی بەرەو خوارەوەی لەلایەن بەھارێکی پەستان. چونکە بەرزیی نەرمەی گویی کامێرا ناتوانێت بەئاسانی بگۆڕێرێت،

بڕی سووتەمەنییە ترومپا بۆ ئینجێکتەکە کۆنترۆل دەکرێت لەلایەن تاقچکەیێک و ئامرازی باڵ بەست کەکە پلەنجەتر دەخولێتەوە بڕی گۆڕاوی سووتەمەنی ڕێ دەدەن بۆ ڕووبەر لەسەرەکە پلەنجەتر.

دەروازە و بەندەری دەرگە شوێن دیاری دەکرێن لەسەر دوو لایەکە ترومپا دیواری لوولەک سووتەمەنی ڕێ دەدەن تا بڕوات بەناو ژووری پەستان ھەتاکە پلەنجەتر بھاژۆرێت دوو بەندەرەکە دا دەخات و دەست بە جوولەی پەستان دەکات.

بەندەری دەرگە دواوە دەرخوارد دەدات بۆ سووتەمەنییەکە [تانک/سەتتلەر]ی مەکینەکە. سووتەمەنییەکە پاشان زۆر لێ دەکرێت بەناوێک دەوەستێت زمانە دەپشکنێت، تا باکفلۆو ڕێ بگرێت بۆ لووتی ئینجێکتە لە فشار کە دەتوانن تێ بپەڕن ١٨٬٠٠٠ (سای) یەکەیەکە بۆ پێوانەکردنی پەستان.

زۆر مەکینەی فڕۆکەی جێت، ھەروەک مووشەک بەکارھێنانی مەکینەیێک [توربۆپومپ] کە ترومپایێکی دوور لە ناوەندە پاڵ دەنێت لەلایەن پەرەکەیێکی گاز یان لە ھەندێک حالەت ئامرازێکی ھەوای-رام (بەتایبەتی لە مەکینەی ڕامجەت کە نەبوونی شەفتێک).