جەنگی جیھانیی دووەم: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان

Jump to navigation Jump to search
شائەمراز، باشترکردن
تاگەکان: دەستکاریی مۆبایل بە وێبی مۆبایل دەستکاری کراوە
(شائەمراز، باشترکردن)
 
| ناوی شەڕ= شەڕی جیھانی دووەم
| وێنە= [[پەڕگە:WW2Montage.PNG|270px|center]]
| لێدوان= بەبەپێی پێی سوڕانیسووڕانی کاتژمێر؛ ھێزەکانی کومنولز لە بیابان، مەدەنییە چینییەکان ژاپۆنییەکان ئەیان نێژن، ھێزە سۆڤێتییەکان لە ماوەی ھێرشی زستاندا، فڕۆکە ژاپۆنییەکان لەسەر ھەڵگری فڕۆکەکان، سەربازە سۆڤێتییەکان کوشتار ئەکەندەکەن لە [[بەرلین]]، ژێردەریاییەکیژێردەریایییەکی ئەڵمانی ئەکەوێتەدەکەوێتە بەر ھێرش.
| ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ١٩٣٩ تا ٢ی ئەیلوولی ١٩٤٥
| شوێن=
'''جەنگی جیھانیی دووەم''' یان '''دووەم جەنگی جیھانی''' بریتی بوو لە ناکۆکییەکی نێودەوڵەتی وێرانکەر کە لە ٧ی تەممووزی ١٩٣٧ دەستی پێکرد لە [[ئاسیا]] و لە ١ی ئەیلوولی ١٩٣٩ لە [[ئەورووپا]] و لە ساڵی ١٩٤٥ کۆتاییی ھات بە خۆبەدەستەوەدانی [[ژاپۆن]] لە دوای [[وێرانکردنی ھێرۆشیما]] و [[قەڵاچۆکردنی ناگازاکی|ناگازاکی]] لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە]]، ھێزە چەکدارەکانی نزیکەی ٧٠ دەوڵەت بەشدار بوون لە شەڕە ئاسمانی و دەریایی و وشکانییەکاندا.
 
جەنگی جیھانیی دووەم بە جەنگێکی گشتگیر دادەنرێت، و زۆرترین باجی ھەبوو لە مێژووی مرۆڤایەتیدا لەبەر فراوانیی ڕووبەری شەڕەکە و زۆریی شانۆکانی جەنگ و بەرەکانی. زیاتر لە ١٠٠ میلیۆنملیۆن سەرباز بەشدار بوون تێیدا، و لایەنە ناکۆکەکان چەندین دەوڵەت بوون، و زیانە گیانەکان ئێجگار زۆربوون. نزیکەی ٦١ میلیۆنملیۆن کەس بوونە قوربانی لە سەربازی و مەدەنییەکان. مەدەنییەکان دوچاری زیانی گیانی بوونەوە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا زیاتر لەھەر شەڕێکی تر لە مێژوودا، و ھۆکارەکەش دەگەڕێتەوە بۆ بۆمبارانە چڕەکانی سەر شار و گوندەکان کە سوپای بەریتانی ھێنایانە کایەوە بە ھاتنە سەر حوکمی [[وینستۆن چێرچیل]] و سوپای [[ئاڵمانیای نازی|نازی]] ئەڵمانییش بە ھەمان شێوە وەڵامیان دایەوە، و زیانێکی مەدەنیی گەورە لە ھەردوو لایان کەوتەوە. ھاوکات لەگەڵ ئەمانە ئەو کوشتارگانەی کە سوپای ژاپۆنی بەرامبەر میللەتی [[چین]]ی و [[کۆریای باشوور|کۆری]] کردیان، ژمارەی قوربانییە بێتاوانەکان و سەربازەکان بەرز بوویەوە بۆ ٥١ میلیۆنملیۆن کوژراو، کە نزیکەی %٢ی دایشتوانی جیھان بوو لەو سەردەمەدا.
 
== ڕووداوەکان ==
دەتوانرێت بووترێت جەنگەکە لە ۱ی١ی ئەیلوولی ١٩٣٩ بە ھێرشی [[ئەڵمانیا]] بۆ ھەر یەکێک لە [[پۆڵەندا]] و [[سلۆڤاکیا]]، و ڕاگەیاندنی شەڕ بەسەر ئەڵمانیادا لەلایەن [[فەڕەنسا]] و [[بەریتانیا]] و موستەعمەرەکانیان دەستی پێکرد. ئەڵمانیا دەستی کرد بە بنیاتنانی ئیمپڕاتۆریەتێکیئیمپڕاتۆرییەتێکی گەورە لە [[ئەورووپا]]دا، لە ماوەکانی نێوان کۆتایییەکانی ١٩٣٩ و سەرەتاکانی ١٩٤١دا ئەڵمانیا لە ڕێگەی کۆمەڵێک ھەڵمەت و ھاوپەیمانییەوە توانیی دەست بگرێت بەسەر زۆربەی بەشەکانی ئەوروپادائەورووپادا. لە حوزەیرانی ١٩٤١ [[وڵاتەکانی تەوەر]] لە [[ئەورووپا]] ھەستان بە ھێرشی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] کە ئەمەش گەورەترین کرداری شەڕە لە میژوودا، ئەم ھێرشە زۆربەی ھێزەکانی تەوەری بەکاربرد، و لە کانونیکانوونی یەکەمی ١٩٤١ [[ژاپۆن]] ھێرشی کردە سەر ویلایەتە یەکگرتووەکان کە بەمە [[ئەمریکا]] کێش کرایە ناو شەڕەکەوە. [[وڵاتەکانی تەوەر]] دەستیانکرد بە شکست خواردن لە ساڵی ١٩٤٢ لە دوای شکستی [[ژاپۆن]] لە کۆمەڵێک شەڕی دەریاییدا و شکانی ھێزەکانی تەوەری ئەوروپیئەورووپی لە [[باکووری ئەفریقا]] و [[ستالینگراد]]، لە ساڵی ١٩٤٣ و دوای چەند شکانێک کە بەسەر ئەڵماندا ھات لە [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و ڕاماڵینی وڵاتەکانی ھاوپەیمانی بۆ [[ئیتاڵیا]] و سەرکەوتنی ئەمریکی لە ئۆقیانووسی ھێمندا، [[وڵاتەکانی تەوەر|تەوەر]] دەستیان بە کشانەوە کرد لە زۆربەی بەرەکانەوە. لە ساڵی ١٩٤٤ ھاوپەیمانەکان گەیشتنە [[فەڕەنسا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت]] توانیی ھەموو خاکەکانی بگێڕێتەوە کە ئەڵمان گرتبوویان. شەڕ لە [[ئەورووپا]]دا کۆتاییی ھات بە دەستگرتنی ھێزەکانی یەکێتی سۆڤیەت بەسەر [[بەرلین]] و خۆبەدەستەوەدانی بێ مەرج لەلایەن ئەڵمانەوە لە ٨ی ئایاری ١٩٤٥، و ویلایەتە یەکگرتووەکان دەریاییەدەریایییە ژاپۆنییەکانیان شکاند و دوورگەکانی ژاپۆن کەوتنە ژێر ھەڕەشەوە.
 
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|مێژوو}}
 
{{کۆمنز}}
* [[:ar:الحرب العالمیة الثانیة|ویکیپیدیای عەرەبی]]
 
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{کۆمنز}}
 
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|مێژوو}}
 
[[پۆل:شەڕ]]
[[پۆل:شەڕەکانی ئەڵمانیا]]
[[پۆل:شەڕەکانی نەمسائەڵمانیا]]
[[پۆل:شەڕەکانی ئۆسترالیا]]
[[پۆل:شەڕەکانی ئێران]]
[[پۆل:شەڕەکانی پۆڵەندا]]
[[پۆل:شەڕەکانی دانمارک]]
[[پۆل:شەڕەکانی ژاپۆن]]
[[پۆل:شەڕەکانی سووریا]]
[[پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:شەڕەکانی عەرەبستانی سعوودی]]
[[پۆل:شەڕەکانی عێراق]]
[[پۆل:شەڕەکانی فەڕەنسا]]
[[پۆل:شەڕەکانی کرواتیا]]
[[پۆل:شەڕەکانی مەجارستان]]
[[پۆل:شەڕەکانی مەکسیک]]
[[پۆل:شەڕەکانی یۆناننەمسا]]
[[پۆل:شەڕەکانی ھۆڵەندا]]
[[پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]]
[[پۆل:شەڕەکانی ئاڵمانیایۆنان]]
[[پۆل:شەڕی جیھانیی دووەم]]
[[پۆل:ململانێکانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:ململانێکانی ١٩٤٠]]
[[پۆل:ململانێکانی ١٩٤٥]]
[[پۆل:مێژووی مۆنتینیگرۆ]]
[[پۆل:مێژووی یەکێتیی سۆڤیەت و ڕووسیای سۆڤیەت]]
[[پۆل:مێژووی ھاوچەرخ]]
[[پۆل:مێژووی یەکێتیی سۆڤیەت و ڕووسیای سۆڤیەت]]
[[پۆل:شەڕەکانی ئۆسترالیا]]
[[پۆل:شەڕەکانی نەمسا]]
[[پۆل:شەڕەکانی کرواتیا]]
[[پۆل:شەڕەکانی دانمارک]]
[[پۆل:شەڕەکانی فەڕەنسا]]
[[پۆل:شەڕەکانی ئاڵمانیا]]
[[پۆل:شەڕەکانی یۆنان]]
[[پۆل:شەڕەکانی مەجارستان]]
[[پۆل:شەڕەکانی ئێران]]
[[پۆل:شەڕەکانی عێراق]]
[[پۆل:شەڕەکانی ژاپۆن]]
[[پۆل:شەڕەکانی مەکسیک]]
[[پۆل:شەڕەکانی پۆڵەندا]]
[[پۆل:شەڕەکانی عەرەبستانی سعوودی]]
[[پۆل:شەڕەکانی سووریا]]
[[پۆل:شەڕەکانی ھۆڵەندا]]
[[پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]]
[[پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:شەڕی جیھانیی دووەم]]
[[پۆل:شەڕەکانی ئەڵمانیا]]

مێنۆی ڕێدۆزی