جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکانی «ئەفلاتوون»

Jump to navigation Jump to search
ب
خاوێنکردن, replaced: وە ← و (7), بە پێی ← بەپێی, ووو ← وو
ب (گەڕاندنەوەی دەستکارییەکانی 95.159.92.74 (لێدوان) بۆ دوایین پێداچوونەوەی Sakura emad)
تاگەکان: گەڕاندنەوە دەستکاریی مۆبایل بە وێبی مۆبایل دەستکاری کراوە دەستکاریی مۆبایلیی پێشکەوتوو
ب (خاوێنکردن, replaced: وە ← و (7), بە پێی ← بەپێی, ووو ← وو)
| ماڵپەڕ =
}}
'''ئەفلاتوون''' (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Πλάτων پلاتۆن؛ ٤٢٨-٤٢٧ پ.ز – ٣٤٨-٣٤٧ پ.ز) یەکێکە لە ناودارترین [[فەیلەسووف|فەیلەسوفان]] و [[بیرکار|بیرکارانی]] ھەموو سەردەمان. ئەو خەڵکی [[یۆنانی کۆن|یۆنانی دێرین]] و لەدایکبووی [[ئەسینا]] بوو. ھەر لەو شارەدا بوو کە [[ئاکادیمیای پلاتۆنی|ئاکادیمیاکەی خۆی]] دامەزراند، واتە یەکەم دامەزراوەی خوێندنی باڵا لە [[جیھانی ڕۆژاوایی|جیھانی ڕۆژاوادا]]. ئەفلاتوون ھاوڕێ لەگەڵ [[سوکرات]] کە مامۆستای بوو وەو [[ئەرستۆ]] کە قوتابیی بوو، بناغەکانی [[فەلسەفەی ڕۆژاوایی]] و [[زانست|زانستیان]] دامه‌زراند. قوتابیی سوکرات بوو و بیرەکانی سوکرات ھەمان کاریگەرییان دانا لەسەری کە کوشتنە نادادپەروەرانەکەی داینا.
 
لێھاتووییی ئەفلاتوون وەکوو نووسەر لە [[وتوووێژەکانیوتووێژەکانی سوکرات|دیالۆگە سوکراتییەکان]]یدادەردەکەوێ؛ سی و شەش دیالۆگ و سێزدە نامە ماون کە ھەموویان لەپاڵ ئەو دەدرێن.
 
== ژیان ==
ئەفلاتوون لە ئەسینا لە دایک بووە و ساڵی لە دایک بونی بە شێوەیە ورد دیاری کراو نییە و نەزانراوە، بەڵام بە پێیبەپێی ئەو بەڵگانەی بە بەردەستمانایە لە نێوان ساڵی "٤٢٣ - ٤٢٩" (پ. ز) لە دای بوە، ئەفلاتوون زۆربەی زۆری ژیانی لە ئەسینا بەسەر بردووە، لەو سەردەمەی زانستە یۆنانیەکان لە ئەوپەڕی بەرزیدا بووە کە بە "سەردەمی بیرکلیس" ناسراوە، ئەفلاتوون لە خێزانێی بەناوبانگی خانەدانی ئەو سەردەمەی کۆمەڵگای یۆنانی بووە، وەو باوکی ناسراو بوە بە "أریستۆن".
 
== بەرھەمەکان ==
بەرھەمەکانی ئەفلاتوون ئەبوایە بە شێوەیەکی زنجیرەکی بنوسرایە، بەڵام لە بەرھەمەانیدا تێکەڵیەک ئەبینرێت و لە بەرھەمەکانیدا ئەبینین کە چارەسەری جیاوازی بۆ کێشەکان دۆزیوەتەوە، ھەر بۆیە نوسەرەکانی سەدەی حەوتەم ھاتون بەرھەمەکانی ئەفلاتوونیان ڕیز کردوە بە ٣ بەش:
 
بەرھەمە سەرەتاییەکان (السقراطیة) بەرھەمە ناوەندیەکان (الأنشائیة) بەرھەمە دواینەکان (الدیالیتیکیة) وەو گرنگترین بەرھەمەکانی ئەمانەن:
# بەرگری کردن لە سوقرات
# لاخیس (گفتوگۆیەک لەسەر ئازایەتی)
# بارمنیدس (لەسەر چۆنیەتی حوار کردن)
# سفسطائی (لەسەر بوون)
# فیلیب (لەسەر چاکە، وەو پەیوەندی نێوان تام و چێژ و ژیری)
# تیمایوس (فەلسەفەی سروشت)
# یاسا (ڕونکردنەوە ئەدات لەسەر وڵاتێکی پێشکەوتوو)
== مردن ==
 
ئەفلاتوون بە مردنێکی بێدەنگ مرد لە کەشێکی ئارامدا لە ساڵی (٣٤٧ پ. ز) ھەر لە ھەمان ڕۆژ و ڕێکەوتی لە دایک بونی، وەو لە ھەمان ڕۆژ کە "ئەپۆلۆ" خودای یۆنانیەکان (خواوەندی خۆرە) دەرکەوت، ھەر بۆیە کەسانی ئەفساناوی پەیوەندیەکیان دروستکرد لە نێوان ئەفلاتوون و ئەپۆلۆ (خواوەندی خۆر)، وەو ھەندێکیش وتیان ئەو خۆی ئەپۆلۆیە، وەو مردنکی ڕێزدارانە مرد و قوتابیەکانی ھەموو ساڵێک یادیان ئەکردەوە لە ڕۆژی مردنیدا و ئەو ڕۆژەیان بە پیرۆز ئەزانی، چونە وایان ئەزانی ئەم ئەفلاتوونە بەخششێکە و خودا داویەتی بە مرۆڤایەتی.
 
== سەرچاوەکان ==
* [//en.wikipedia.org/wiki/Plato ویکیپیدیای ئینگلیزی - ئەفلاتوون]
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلسەفە|4=پەروەردە|5=فیزیک|6=یۆنان|7=ژن|8=ئەورووپا}}
 
[[پۆل:ئەفلاتوون| ]]
[[پۆل:ئەفلاتوونیزم]]
٥٥٬١٠٤

دەستکاری

مێنۆی ڕێدۆزی