جەنگی جیھانیی دووەم: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان

Jump to navigation Jump to search
No edit summary
تاگەکان: دەستکاریی دیداری دەستکاریی مۆبایل بە وێبی مۆبایل دەستکاری کراوە دەستکاریی مۆبایلیی پێشکەوتوو
| وێنە= [[پەڕگە:WW2Montage.PNG|270px|center]]
| لێدوان= بە پێی سوڕانی کاتژمێر؛ ھێزەکانی کومنولز لە بیابان، مەدەنییە چینییەکان ژاپۆنییەکان ئەیان نێژن، ھێزە سۆڤێتییەکان لە ماوەی ھێرشی زستاندا، فڕۆکە ژاپۆنییەکان لەسەر ھەڵگری فڕۆکەکان، سەربازە سۆڤێتییەکان کوشتار ئەکەن لە [[بەرلین]]، ژێردەریاییەکی ئەڵمانی ئەکەوێتە بەر ھێرش.
| ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی [[١٩٣٩]] تا ٢ی ئەیلوولی [[١٩٤٥]]
| شوێن=
| ئەنجام= سەرکەوتنی [[ھاوپەیمانانی شەڕی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانان]]، دروستبوونی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، دەرکەوتنی [[ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت]] وەک دوو زلھێز، دامەزراندنی ھاوپەیمانی [[ناتۆ]]، و دەرکەوتنی شوێنی دەسەلات کە بووە ھۆی [[شەڕی سارد]].
| شەڕکەری١= {{flag|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}<br/>{{ھن}}{{flag|شانشینی یەکگرتوو}}<br/>{{ھن}}{{flag|فەڕەنسا}}<br/>{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of the Soviet Union.svg|20px]][[یەکێتیی سۆڤیەت]]<br/>{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Egypt 1922.svg|20px]][[شانشینی میسر]]<br/>{{ھن}}{{flag|کۆماری چین}}<br/>{{ھن}}{{flag|چین}}<br/>{{ھن}}{{flag|پۆڵەندا}}<br/>{{ھن}}{{flag|کەنەدا}}<br/>{{ھن}}{{flag|ئۆسترالیا}}<br/>{{ھن}}{{flag|نیوزیلاند}}<br/>{{ھن}}{{flag|نۆرویژ}}<br/>{{ھن}}{{flag|دانمارک}}<br/>{{ھن}}{{flag|بەلجیکا}}<br/>{{ھن}}{{flag|ھۆڵەندا}}<br/>{{ھن}}{{flag|یۆنان}}<br/>{{ھن}}{{flag|فلیپین}}
| شەڕکەری٢= [[پەڕگە:Flag of the NSDAP (1920–1945).svg|20px]][[ئەڵمانیای نازی]]<br/>{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]][[ئیمپراتۆری ئیتالیا]]<br/>{{ھن}}{{flag|ژاپۆن}}<br/>{{ھن}}{{flag|ڕۆمانیا}}<br/>{{ھن}}{{flag|بولگاریا}}<br/>{{ھن}}{{flag|ھەنگاریا}}<br/>{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Philippe Pétain, Chief of State of Vichy France.gif|20px]][[فەڕەنسای ڤیشی]]
|زیانەکان١= '''کوژراوی سەربازی'''؛<br/>{{ھن}}زیاتر لە ١٦، ٠٠٠، ٠٠٠<br/>{{ھن}}'''کوژراوی مەدەنی'''؛<br/>{{ھن}}زیاتر لە ٤٥، ٠٠٠، ٠٠٠<br/>{{ھن}}'''کۆی کوژراوەکان'''؛<br/>{{ھن}}٦١، ٠٠٠، ٠٠٠
|زیانەکان٢= '''کوژراوی سەربازی'''؛<br/>{{ھن}}زیاتر لە ٨، ٠٠٠، ٠٠٠<br/>{{ھن}}'''کوژراوی مەدەنی'''؛<br/>{{ھن}}زیاتر لە ٤، ٠٠٠، ٠٠٠<br/>{{ھن}}'''کۆی کوژراوەکان'''؛<br/>{{ھن}}١٢، ٠٠٠، ٠٠٠}}
 
'''جەنگی جیھانیی دووەم''' یان '''دووەم جەنگی جیھانی''' بریتی بوو لە ناکۆکییەکی نێودەوڵەتی وێرانکەر کە لە ٧ی تەمموزیتەممووزی [[١٩٣٧]] دەستی پێکرد لە [[ئاسیا]] و لە ١ی ئەیلوولی [[١٩٣٩]] لە [[ئەوروپائەورووپا]] و لە ساڵی [[١٩٤٥]] کۆتاییی ھات بە خۆبەدەستەوەدانی [[ژاپۆن]] لە دوای [[وێرانکردنی ھێرۆشیما]] و [[قەڵاچۆکردنی ناگازاکی|ناگازاکی]] لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە]]، ھێزە چەکدارەکانی نزیکەی ٧٠ دەوڵەت بەشدار بوون لە شەڕە ئاسمانی و دەریایی و وشکانییەکاندا.
 
جەنگی جیھانیی دووەم بە جەنگێکی گشتگیر دادەنرێت، و زۆرترین باجی ھەبوو لە مێژووی مرۆڤایەتیدا لەبەر فراوانیی ڕووبەری شەڕەکە و زۆریی شانۆکانی جەنگ و بەرەکانی. زیاتر لە ١٠٠ میلیۆن سەرباز بەشدار بوون تێیدا، و لایەنە ناکۆکەکان چەندین دەوڵەت بوون، و زیانە گیانەکان ئێجگار زۆربوون. نزیکەی ٦١ میلیۆن کەس بوونە قوربانی لە سەربازی و مەدەنییەکان. مەدەنییەکان دوچاری زیانی گیانی بوونەوە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا زیاتر لەھەر شەڕێکی تر لە مێژوودا، و ھۆکارەکەش دەگەڕێتەوە بۆ بۆمبارانە چڕەکانی سەر شار و گوندەکان کە سوپای بەریتانی ھێنایانە کایەوە بە ھاتنە سەر حوکمی [[وینستۆن چێرچیل]] و سوپای [[ئاڵمانیای نازی|نازی]] ئەڵمانییش بە ھەمان شێوە وەڵامیان دایەوە، و زیانێکی مەدەنیی گەورە لە ھەردوو لایان کەوتەوە. ھاوکات لەگەڵ ئەمانە ئەو کوشتارگانەی کە سوپای ژاپۆنی بەرامبەر میللەتی [[چین|چینی]]ی و [[کۆریای باشوور|کۆری]] کردیان، ژمارەی قوربانییە بێتاوانەکان و سەربازەکان بەرز بوویەوە بۆ ٥١ میلیۆن کوژراو، کە نزیکەی %٢ی دایشتوانی جیھان بوو لەو سەردەمەدا.
 
== ڕووداوەکان ==
دەتوانرێت بووترێت جەنگەکە لە ١ی ئەیلوولی [[١٩٣٩]] بە ھێرشی [[ئەڵمانیا]] بۆ ھەر یەکێک لە [[پۆڵەندا]] و [[سلۆڤاکیا]]، و ڕاگەیاندنی شەڕ بەسەر ئەڵمانیادا لەلایەن [[فەڕەنسا]] و [[بەریتانیا]] و موستەعمەرەکانیان دەستی پێکرد. ئەڵمانیا دەستی کرد بە بنیاتنانی ئیمپڕاتۆریەتێکی گەورە لە [[ئەوروپائەورووپا]]دا، لە ماوەکانی نێوان کۆتایییەکانی [[١٩٣٩]] و سەرەتاکانی [[١٩٤١]]دا١٩٤١دا ئەڵمانیا لە ڕێگەی کۆمەڵێک ھەڵمەت و ھاوپەیمانییەوە توانیی دەست بگرێت بەسەر زۆربەی بەشەکانی ئەوروپادا. لە حوزەیرانی [[١٩٤١]] [[وڵاتەکانی تەوەر]] لە [[ئەوروپائەورووپا]] ھەستان بە ھێرشی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] کە ئەمەش گەورەترین کرداری شەڕە لە میژوودا، ئەم ھێرشە زۆربەی ھێزەکانی تەوەری بەکاربرد، و لە کانونی یەکەمی [[١٩٤١]] [[ژاپۆن]] ھێرشی کردە سەر ویلایەتە یەکگرتووەکان کە بەمە [[ئەمریکا]] کێش کرایە ناو شەڕەکەوە. [[وڵاتەکانی تەوەر]] دەستیانکرد بە شکست خواردن لە ساڵی [[١٩٤٢]] لە دوای شکستی [[ژاپۆن]] لە کۆمەڵێک شەڕی دەریاییدا و شکانی ھێزەکانی تەوەری ئەوروپی لە [[باکووری ئەفریقا]] و [[ستالینگراد]]، لە ساڵی [[١٩٤٣]] و دوای چەند شکانێک کە بەسەر ئەڵماندا ھات لە [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و غەزووی وڵاتەکانی ھاوپەیمانی بۆ [[ئیتاڵیا]] و سەرکەوتنی ئەمریکی لە ئۆقیانووسی ھێمندا، [[وڵاتەکانی تەوەر|تەوەر]] دەستیان بە کشانەوە کرد لە زۆربەی بەرەکانەوە. لە ساڵی [[١٩٤٤]] ھاوپەیمانەکان گەیشتنە [[فەڕەنسا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت]] توانیی ھەموو خاکەکانی بگێڕێتەوە کە ئەڵمان گرتبوویان. شەڕ لە [[ئەوروپائەورووپا]]دا کۆتاییی ھات بە دەستگرتنی ھێزەکانی یەکێتی سۆڤیەت بەسەر [[بەرلین]] و خۆبەدەستەوەدانی بێ مەرج لەلایەن ئەڵمانەوە لە ٨ی ئایاری [[١٩٤٥]]،١٩٤٥، و ویلایەتە یەکگرتووەکان دەریاییە ژاپۆنییەکانیان شکاند و دوورگەکانی ژاپۆن کەوتنە ژێر ھەڕەشەوە.
 
== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|شەڕ}}
{{کۆمنز}}
* [//[:ar.wikipedia.org/wiki/الحرب_العالمية_الثانية:الحرب العالمیة الثانیة|ویکیپیدیای عەرەبی]]
 
[[پۆل:شەڕ]]

مێنۆی ڕێدۆزی