جەنگی جیھانیی دووەم: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان

Jump to navigation Jump to search
ب
بۆت: th:สงครามโลกครั้งที่สอง وتارێکی باشە؛ دەستکاریی جوانکاری
ب (ربات: lt:Antrasis pasaulinis karas یک مقالهٔ خوب است)
ب (بۆت: th:สงครามโลกครั้งที่สอง وتارێکی باشە؛ دەستکاریی جوانکاری)
}}
 
'''شەڕی جیهانیجیھانی دووەم'''، ناکۆکییەکی نێودەوڵەتی وێرانکەر بوو لە ٧ی تەمموزی [[١٩٣٧]] دەستی پێکرد لە [[ئاسیا]] و لە ١ی ئەیلوولی [[١٩٣٩]] لە [[ئەوروپا]] و لە ساڵی [[١٩٤٥]] کۆتایی هاتھات بە خۆ بەدەستەوەدانی [[ژاپۆن]] لە دوای [[وێرانکردنی هێرۆشیماھێرۆشیما]] و [[قەڵاچۆکردنی ناگازاکی|ناگازاکی]] لەلایەن [[ئەمریکا|وڵاتە یەکرتووەکانی ئەمریکاوە]]، هێزەھێزە چەکدارەکانی نزیکەی ٧٠ دەوڵەت بەشداربوون لە شەڕە ئاسمانی و دەریایی و وشکانییەکاندا.
 
 
شەڕی جیهانیجیھانی دووەم بە شەڕێکی گشتگیر دادەنرێت، و زۆرترین باجی هەبووھەبوو لە مێژووی مرۆڤایەتیدا لەبەر فراوانی ڕووبەری شەڕەکە و زۆری شانۆکانی جەنگ و بەرەکانی، زیاتر لە ١٠٠ ملیۆن سەرباز بەشداربوون تیایدا، و لایەنە ناکۆکەکان چەندین دەوڵەت بوون و زیانە گیانەکان ئێجگار زۆربوون، نزیکەی ٦١ ملیۆن کەس بوونە قوربانی لە سەربازی و مەدەنییەکان. مەدەنییەکان دوچاری زیانی گیانی بوونەوە لە شەڕی جیهانیجیھانی دووەمدا زیاتر لەهەرلەھەر شەڕێکی تر لە مێژوودا، و هۆکارەکەشھۆکارەکەش ئەگەڕێتەوە بۆ بۆمبارانە چڕەکانی سەر شار و گوندەکان کە سوپای بەریتانی هێنایانەھێنایانە کایەوە بە هاتنەھاتنە سەر حوکمی [[وینستۆن چێرچیل]] و سوپای [[ئاڵمانیای نازی|نازی]] ئاڵمانیش بە هەمانھەمان شێوە وەڵامیان دایەوە، و زیانێکی مەدەنی گەورە لە هەردووھەردوو لایان کەوتەوە، و هاوکاتھاوکات لەگەڵ ئەمانە ئەو کوشتارگانەی کە سوپای ژاپۆنی بەرامبەر میللەتی [[چین|چینی]] و [[کۆریای باشوور|کۆری]] کردیان، ژمارەی قوربانییە بێ تاوانەکان و سەربازەکان بەرز بوویەوە بۆ ٥١ ملیۆن کوژراو، کە نزیکەی %٢ی دایشتوانی جیهانجیھان بوو لەو سەردەمەدا.
 
== ڕووداوەکان ==
ئەتوانرێت بووترێت شەڕەکە دەستی پێکرد لە ١ی ئەیلوولی [[١٩٣٩]] بە غەزووی [[ئەڵمانیا]] بۆ هەرھەر یەکێک لە [[پۆڵەندا]] و [[سلۆڤاکیا]]، و ڕاگەیاندنی شەڕ بەسەر ئەڵمانیادا لەلایەن [[فەڕەنسا]] و [[بەریتانیا]] و موستەعمەرەکانیان. ئەڵمانیا دەستی کرد بە بنیاتنانی ئیمپڕاتۆریەتێکی گەورە لە [[ئەوروپا]]دا، لە ماوەکانی نێوان کۆتاییەکانی [[١٩٣٩]] و سەرەتاکانی [[١٩٤١]]دا ئەڵمانیا لە ڕێگەی کۆمەڵێک هەڵمەتھەڵمەت و هاوپەیمانییەوەھاوپەیمانییەوە توانی دەست بگرێت بەسەر زۆربەی بەشەکانی ئەوروپادا. لە حوزەیرانی [[١٩٤١]] [[وڵاتەکانی تەوەر]] لە [[ئەوروپا]] هەستانھەستان بە غەزووی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] کە ئەمەش گەورەترین کرداری شەڕە لە میژوودا، ئەم غەزووە زۆربەی هێزەکانیھێزەکانی تەوەری بەکاربرد، و لە کانونی یەکەمی [[١٩٤١]] [[ژاپۆن]] هێرشیھێرشی کردە سەر وڵاتە یەکگرتووەکان کە بەمە [[ئەمریکا]] کیشکرایە ناو شەڕەکەوە. [[وڵاتەکانی تەوەر]] دەستیانکرد بە شکست خواردن لە ساڵی [[١٩٤٢]] لە دوای شکستی [[ژاپۆن]] لە کۆمەڵێک شەڕی دەریاییدا و شکانی هێزەکانیھێزەکانی تەوەری ئەوروپی لە [[باکووری ئەفریقا]] و [[ستالینگراد]]، لە ساڵی [[١٩٤٣]] و دوای چەند شکانێک کە بەسەر ئەڵماندا هاتھات لە [[ئەورووپای ڕۆژهەڵاتڕۆژھەڵات]] و غەزووی وڵاتەکانی هاوپەیمانیھاوپەیمانی بۆ [[ئیتاڵیا]] و سەرکەوتنی ئەمریکی لە زەریای هادییدا،ھادییدا، [[وڵاتەکانی تەوەر|تەوەر]] دەستیان بە کشانەوە کرد لە زۆربەی بەرەکانەوە. لە ساڵی [[١٩٤٤]] هاوپەیمانەکانھاوپەیمانەکان گەیشتنە [[فەڕەنسا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت]] توانی هەمووھەموو خاکەکانی بگێڕێتەوە کە ئەڵمان گرتبوویان. شەڕ لە [[ئەوروپا]]دا کۆتایی هاتھات بە دەستگرتنی هێزەکانیھێزەکانی یەکێتی سۆڤێت بەسەر [[بەرلین]] و خۆبەدەستەوەدانی بێ مەرج لەلایەن ئەڵمانەوە لە ٨ی ئایاری [[١٩٤٥]]، و وڵاتە یەکگرتووەکان دەریاییە ژاپۆنییەکانیان شکاند و دوورگەکانی ژاپۆن کەوتنە ژێر هەڕەشەوەھەڕەشەوە.
 
== سەرچاوەکان ==
* [http://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9 ویکیپیدیای عەرەبی]
 
[[پۆل:ململانێکانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:ململانێکانی ١٩٤٠]]
[[پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:شەڕی جیھانیی دووەم]]
 
{{Link FA|af}}
{{Link FA|ceb}}
{{Link GA|eo}}
{{Link GA|lt}}
{{Link GA|th}}
١٩٬٢٨٣

دەستکاری

مێنۆی ڕێدۆزی