تانگۆ

تانگۆ
لقی	partner dance، social dance
دامەزران	١ی کانوونی دووەمی ١٩٠٥
ناو بە زمانی فەرمی	tango
وڵاتی بنەڕەت	Río de la Plata، ئوروگوای، ئەرژەنتین
Intangible cultural heritage status	Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity، Patrimonio Cultural Inmaterial del Uruguay
بەستەری وەسفکراو	https://ich.unesco.org/en/RL/00258، https://ich.unesco.org/fr/RL/00258، https://ich.unesco.org/es/RL/00258
جێبەجێکار	tango dancer
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

تانگۆ جۆرێکە لە سەمای دوو کەسی و کۆمەڵایەتی کە لە ساڵانی ١٨٨٠ لە درێژەی ڕیۆ دێ لا پلاتا، سنووری سروشتیی نێوان ئەرژەنتین و ئوروگوای سەرچاوەی گرتووە. تانگۆ لە ناوچە بەندەرییە ھەژارنشینەکانی ئەم وڵاتانەدا لە ئەنجامی ئاوێتەبوونی ئاھەنگەکانی میلۆنگای ئەرژەنتینی، ھابانێرای ئیسپانی-کۆبی، و کاندۆمبی ئوروگوایی لەدایک بووە. ئەم سەمایە زۆر جار لە سۆزانیخانە و باڕەکانی بەندەرەکاندا ئەنجام دەدرا، کە تێیدا خاوەنکارەکان تیپی مۆسیقایان بۆ کاتبەسەربردنی کڕیارەکانیان دادەمەزراند. دواتر بۆ تەواوی جیھان بڵاو بووەوە. لە ئێستادا چەندین جۆری جیاوازی ئەم سەماوە لە سەرانسەری جیھاندا ھەن.

لە ٣١ی ئابی ٢٠٠٩، یوونێسکۆ پێشنیازێکی ھاوبەشی ئەرژەنتین و ئوروگوای پەسەند کرد بۆ گشتیکردنی تانگۆ لە پێڕستەکانی میراتی کولتووری نادیاری یوونێسکۆ.

مێژوو

ڤیدیۆیەک دەربارەی مێژووی تانگۆ

تانگۆ سەماوەیەکە کە کاریگەریی کولتووری ئەفریقی و ئورووپی لەسەرە. سەماکانی ئاھەنگەکانی کاندۆمبیی کۆیلە ئەفریقییەکانی پێشوو یارمەتیدەر بوون لە داڕشتنی تانگۆی سەردەمی مۆدێرن. ئەم سەماوە لە ناوچە کرێکارنشینەکانی بوێنس ئایریس و مۆنتیڤیدیۆ سەرچاوەی گرتووە. مۆسیقای تانگۆ لە ئاوێتەبوونی چەندین شێوازی جیاوازی مۆسیقای ئەورووپییەوە وەرگیراوە. وشەکانی «تانگۆ» و «تامبۆ» لە دەوروبەری حەوزی ڕووباری پلات سەرەتا بۆ ئاماژەدان بە کۆبوونەوە مۆسیقییەکانی کۆیلەکان بەکار دەھێنران، لەگەڵ تۆمارە نووسراوەکانی دەسەڵاتدارانی کۆلۆنیالیزم کە ھەوڵیان دەدا ڕێگری لە کۆبوونەوەی لەو شێوەیە بکەن ھەر لە ساڵی ١٧٨٩دا.

لە سەرەتادا، تەنھا یەکێک بوو لە سەما زۆرەکان، بەڵام زۆری نەخایاند لەناو تەواوی کۆمەڵگەدا بەناوبانگ بوو، چونکە شانۆکان و ئۆرگانی شەقامەکان لە دەوروبەری شارەوە بۆ گەڕەکە ھەژارنشینەکانی چینی کرێکار بڵاویان کردەوە، کە پڕ بوون لە سەدان ھەزار کۆچبەری ئەورووپی.

کاتێک تانگۆ لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٠دا دەستی بە بڵاوبوونەوەی نێونەتەوەیی کرد، نەریتی کولتووری بە گشتی پارێزگارانە بوون، ھەر بۆیە سەمای تانگۆ بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک سەماوەیەکی زۆر سێکسی و نەشیاو بۆ نمایشکردنی گشتی سەیر دەکرا. ئەمەش بووە ھۆی دیاردەی شۆکی کولتووری. جگە لەوەش، ئاوێتەبوونی کاریگەرییە کولتوورییەکانی ئەفریقی، ئەمریکییە ڕەسەنەکان و ئەورووپی لە تانگۆدا بۆ زۆربەی جیھانی ڕۆژاوا نوێ و نائاسایی بوو.

زۆرێک لە گەڕەکەکانی بوێنس ئایریس مێژووی تایبەتی تانگۆی خۆیان ھەیە: بۆ نموونە لا بۆکا، سان تێلمۆ و بۆێدۆ. لە شەقامی بۆێدۆ، کاتولۆ کاستێلۆ، ھۆمیرۆ مانزی و گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرانی دیکە لە کافتریای ژاپۆنی لەگەڵ گرووپی بۆێدۆ کۆ دەبوونەوە.

«ئەل تانگۆ» لەلایەن وێنەکێشی ئوروگوایی پێدرۆ فیگاری

لە ساڵانی سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، سەماکاران و ئۆرکێستراکانی بوێنس ئایریس گەشتیان بۆ ئەورووپا کرد، و یەکەم شەیدابوونی تانگۆی ئەورووپی لە پاریس ڕووی دا، و زۆری نەخایاند لەندەن، بەرلین و پایەختەکانی دیکە بەدوایدا ھاتن. مێژوونووسی تانگۆ ناردۆ زاڵکۆ، کە خەڵکی بوێنس ئایریسە و زۆربەی ژیانی لە پاریس ژیاوە، لە بەرھەمەکەیدا بە ناوی «پاریس – بوێنس ئایریس، سەدەیەک لە تانگۆ» لێکۆڵینەوەی لە پیتاندنی دوولایەنەی نێوان ھەردوو شارەکە کردووە. بەرەو کۆتاییی ساڵی ١٩١٣ گەیشتە شاری نیویۆرک و ھەروەھا فینلاند. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، لە دەوروبەری ساڵی ١٩١١دا، وشەی «تانگۆ» زۆر جار بۆ ئەو سەماوانە بەکار دەھات کە ڕیتمی 2
4 یان 4
4یان ھەبوو وەک ھەنگاوی تاکی. ئەم زاراوەیە باو بوو و ئاماژە بەوە نەبوو کە ھەنگاوەکانی تانگۆ لە سەماکەدا بەکار دەھێنرێن، ھەرچەندە ڕەنگە بەکار بھێنرێن. مۆسیقای تانگۆ ھەندێک جار دەژەنرا بەڵام بە تێمپۆیەکی تا ڕادەیەک خێرا. مامۆستاکانی ئەو سەردەمە ھەندێک جار بەمەیان دەگوت «تانگۆی ئەمریکای باکوور»، بەرامبەر بەو «تانگۆ ئەرژەنتینی»یەی کە پێی دەگوترا. تانگۆ جێی مشتومڕ بوو بەھۆی ئاماژە سێکسییە ھەستپێکراوەکانی و تا کۆتاییی ساڵی ١٩١٣، ئەو مامۆستایانەی سەما کە سەماکەیان بە پاریس ناساندبوو لە شارەکە دەرکران. تا ساڵی ١٩١٤، بەم زووانە شێوازە ڕەسەنەکانی تانگۆ پەرەیان پێ درا، لەگەڵ ھەندێک گۆڕانکاری وەک تانگۆی «مینوێت»ی ئەلبێرت نیومان.

لە ئەرژەنتین، دەستپێکردنی قەیرانی گەورەی ئابووری لە ساڵی ١٩٢٩، و ئەو بەربەستانەی کە دوای ڕووخانی حکوومەتی ئیپۆلیتۆ یریگۆیێن لە ساڵی ١٩٣٠ پەیڕەو کران، بوونە ھۆی دابەزینێکی کاتی لە ناوبانگی تانگۆدا. لە کۆتاییی ساڵانی ١٩٣٠دا بارودۆخەکە پێچەوانە بووەوە، و تانگۆ جارێکی تر بە شێوەیەکی بەرفراوان بووەوە بە باو و بووە جێی شانازیی نەتەوەیی لەژێر یەکەم حکوومەتی پێرۆندا، کە لە بەرامبەردا کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر تەواوی کولتووری ئەرژەنتین ھەبوو. ماریانۆ مۆریس ڕۆڵی ھەبوو لە زیندووکردنەوەی تانگۆ لە ئەرژەنتینی ساڵانی ١٩٥٠دا. بەرھەمی «تاکیتۆ میلیتار»ی مۆریس لە ساڵی ١٩٥٢ لە کاتی وتارێکی حکوومیی سەرۆک خووان دی. پێرۆندا بۆ یەکەمجار نمایش کرا، کە مشتومڕێکی بەھێزی ڕامیاری و کولتووری لە نێوان تێڕوانینە جیاوازەکانی چەمکەکانی مۆسیقای «ڕۆشنبیری» و مۆسیقای «باو» دروست کرد، ھەروەھا پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو «کولتوورەکە».

تانگۆ جارێکی تر لە کۆتاییی ساڵانی ١٩٥٠دا دابەزی، لە ئەنجامی داکەوتنی ئابووری و قەدەغەکردنی کۆبوونەوە گشتییەکان لەلایەن دیکتاتۆرییە سەربازییەکانەوە؛ مەشقی تانگۆ تەنھا بۆ پیاوان—کە لەو کاتەدا باو بوو—وەک «کۆبوونەوەی گشتی» دادەنرا. ئەوەش بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ ناوبانگی ڕۆک ئەند ڕۆڵی زیاد کرد، چونکە بەپێچەوانەی تانگۆوە، پێویستی بە کۆبوونەوەی لەو شێوەیە نەبوو. بەڵام لە کۆتاییی ساڵانی ١٩٨٠دا تانگۆ جارێکی تر لە ئەرژەنتیندا بووژانەوەی بەخۆیەوە بینی، کە بەشێکیشی بەھۆی ھەوڵەکانی ئۆسڤالدۆ پێرێدۆ بوو.

لە ساڵی ٢٠٠٩دا، تانگۆ بۆ پێڕستەکانی میراتی کولتووری نادیاری یوونێسکۆ زیاد کرا.