تانکی سووک

تانکی سووک
تانکی سووک
لقی	تانک
لە دوای	تانکی مامناوەند
کارپێکەر	سوپای نیشتمانیی ئەفغانستان
	لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

تانکی سووک بریتییە لە پۆلێک لە تانک کە گەورەترە لە تانکی و بچووکترە لە تانکی مامناوەند. بە شێوەیەک دروست کراوە کە خێرا بێت و زرێپۆشێکی سووک بێت و زۆرجار کێشی لە ١٠ تۆن کەمترە.^[١] ^[٢]

تانکی سووکی خێرا تایبەتمەندییەکی سەرەکیی خۆسازدانی سوپا بوو لە پێش جەنگی جیھانیی دووەم، کە تێیدا چاوەڕوان دەکرا بۆ قۆستنەوەی کەلێنەکانی ھێڵەکانی دوژمن بەکار بھێنرێن کە لەلایەن تانکە خاوتر و قورسترەکانەوە دروست دەکران، بە مەبەستی تێکدانی ھێڵەکانی پەیوەندی و دابینکردن. لەم ماوەیەدا چەندین دیزاینی تانکی بچووک و «تانکێت» پەرەیان پێ درا و بە چەندین ناوی جیاواز ناسران، لەوانەش «ئۆتۆمبێلی جەنگی».

دیزاینە سەرەتایییەکانی تانکی سووک بە گشتی لە ئۆتۆمبێلە زرێپۆشەکان باشتر چەکدار کرابوون و زرێپۆش کرابوون، بەڵام بۆ ئەوەی جووڵەیەکی باشتریان لە دەرەوەی ڕێگاکان ھەبێت زنجیریان بەکار دەھێنا. تانکی سووک یەکێک بووە لەو جۆرە کەمەی تانک کە لە گەشەسەندنی تانکی سەرەکیی جەنگ ڕزگاری بووە—کە تێیدا پێشکەوتنە تەکنەلۆژییەکان ھەموو جۆرە کێشەکانی پێشوویان بەسەرچوو کردووە—و لە چەندین ڕۆڵدا بەکارھێنانی بینیوە لەوانەش پاڵپشتیی ھێزە سووکە ئاسمانییەکان یان ئەمفیبییەکان و ھەواڵگری. زرێپۆشە گۆڕدراوەکانی گواستنەوەی پیادە لە زۆرێک لە سوپاکاندا ئەم ڕۆڵانە دەگرنە ئەستۆ بەھۆی ئامادەیی دەستبەجێیان، و وەک جێگرەوەیەکی ھەرزانتری فرەکارە بۆ پەرەپێدان و جێگیرکردنی تانکێکی سووکی پەتی.

مێژوو

سەدەی ٢٠ەم

جەنگی جیھانیی یەکەم

لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا، دەسپێشخەریی پیشەسازی بووە ھۆی پێشکەوتنی خێرا. پیشەسازیی ئۆتوومبێل، کە پێشتر لەگەڵ بەرھەمھێنانی بەکۆمەڵی ئۆتۆمبێل ڕاھاتبوو و ئەزموونی زۆر زیاتری لە داڕشتەی ئۆتۆمبێلدا ھەبوو، یەکەم تانکی سووکی کرداریی لە ساڵی ١٩١٦دا دیزاین کرد، کە پۆلێک بوو تا ڕادەیەکی زۆر لەلایەن بەریتانییەکانەوە پشتگوێ خرابوو. دیزاینی تانکی بچووکی ڕێناڵت، واتە ئێف-تی، یەکەم تانک بوو کە بورجێکی لەسەر جێگیر کرابوو بە سووڕانەوەی تەواو. ئێف-تی لە زۆر ڕووەوە یەکەم تانکی بە ڕاستی مۆدێرن بوو کە داڕشتەیەکی ھەبوو کە تا ئێستا لەلایەن نزیکەی ھەموو دیزاینەکانەوە پەیڕەوی لێ کراوە: شۆفێر لە پێشەوە؛ چەکی سەرەکی لە بورجێکی تەواو سووڕاوە لە سەرەوە؛ بزوێنەر لە دواوە. مۆدێلە پێشووەکان «تانکە سندوقییەکان» بوون، کە یەک بۆشاییی قەرەباڵغیان ھەبوو کە ڕۆڵی ژووری بزوێنەر، ژووری شەڕ، کۆگای تەقەمەنی و کابینەی شۆفێری تێدا کۆکرابووەوە. ئێف-تی گەورەترین ڕێژەی بەرھەمھێنانی لە نێوان ھەموو تانکەکانی جەنگدا ھەبوو، کە زیاتر لە ٣،٧٠٠ دانە بوو (بە زۆری لە ١٩١٨دا)، و ژمارەیان لە ھەموو تانکە بەریتانی و ئەڵمانییەکان پێکەوە زیاتر بوو.^[ئ]

نێوان جەنگەکان

تانکێتی کاردن لۆید و وەرگیراوەکانی لەلایەن چەندین نەتەوەوە وەک ئۆتۆمبێلی بچووکی زنجیردار کە تیرھاوێژێکیان بۆ چەک ھەڵگرتبوو، وەرگیران. لە کاتێکی بودجەی سەربازیی سنوورداردا، تانکێتەکان تا ڕادەیەک ھەرزان بوون و وەک ئۆتۆمبێلی ھەواڵگری و شوێنی تیرھاوێژی گۆڕاو کاریان دەکرد. لە ساڵی ١٩٢٨دا، کۆمپانیای بەریتانیی ڤیکەرز-ئارمسترۆنگ دەستی کرد بە پەرەپێدانی دیزاینێکی تری جۆن کاردن و ڤیڤیان لۆید وەک «تانکی شەش توونی». ھەرچەندە لەلایەن سوپای بەریتانیاوە ڕەت کرایەوە، بەڵام لەلایەن ژمارەیەکی زۆر لە نەتەوەکان بە ژمارەیەکی کەم کڕدرا. ئەم تانکە بوو بە بنەمای تی-٢٦ی سۆڤیەتی (نزیکەی ١٠،٠٠٠ دانەی لێ دروست کرا) و تانکی ٧-تی-پی پۆڵەندی و کاریگەریی لەسەر فیات ئێم-١١/٣٩ی ئیتاڵی ھەبوو. سوپای بەریتانیا خۆیان دیزاینەکەیان وەک تانکی سووک بەکار نەھێنا، بەڵکو وەشانێکی پەرەپێدراوی تانکێتی کاردن لۆیدیان وەک خاڵی دەستپێک بۆ زنجیرەیەک تانکی سووکی بەریتانی بەکار ھێنا کە مەبەست لێی بەکارھێنان بوو لە پاراستنی ئاسایشی ئیمپراتۆری و جەنگی نێردراو. وەک تەنھا تانکێک کە بۆ دروستکردنی دەستبەجێ گونجاو بێت، توخمێکی سەرەکی بوو لە فراوانبوونی سوپای بەریتانیا لە ماوەی پێش دەستپێکردنی جەنگ.^[٣]

بە گشتی، تانکە فەڕەنسییەکانی ساڵانی ١٩٣٠ ئۆتۆمبێلی باش زرێپۆشکراو و داھێنەرانە بوون کە کەمترین پەیوەندییان بە دیزاینە بیانییەکانەوە ھەبوو. بەڵام تانکە سووکەکان ھێزی ئاگرینیان کەم بوو و نزیکەی ھەموو تانکە فەڕەنسییەکان بەھۆی بورجە یەک کەسییەکانیانەوە کەمئەندام بوون، تەنانەت تانکە گەورەترەکانی وەک چار بی-١، کە ئەرکێکی زۆری دەخستە سەر فەرماندەکە کە جگە لە ئاراستەکردنی ئۆتۆمبێلەکە، یان تەنانەت دەستەیەک، دەبوو چەکی بورجەکەش بار بکات و نیشانە بگرێت. نەبوونی ڕادیۆ لە تانکە سووکەکاندا وەک کەمایەسییەکی گەورە نەدەبینرا، چونکە بنەمای فەڕەنسی داوای مانۆڕی خاو و بەمەبەستی دەکرد بە گونجانی ورد لەگەڵ پلانەکاندا. ڕۆڵی سەرکردە بچووکەکان جێبەجێکردنی پلانەکان بوو، نەک دەسپێشخەری لە شەڕدا. لە ساڵی ١٩٣٩دا، ھەوڵێکی دواکەوتوو درا بۆ باشترکردنی نەرمی و زیادکردنی ژمارەی ڕادیۆکان.

لە بەدرێژاییی ماوەی نێوان جەنگەکاندا، ویلایەتە یەکگرتووەکان تەنھا چەند سەد تانکێکی بەرھەم ھێنا. لە کۆتاییی جەنگی جیھانیی یەکەمەوە تا ساڵی ١٩٣٥، تەنھا ١٥ تانک بەرھەم ھێنران. زۆربەیان وەرگیراو یان دیزاینی بیانی یان دیزاینی تایبەتی کواڵێتی زۆر نزم بوون. دیزاینەکانی کریستی لە نێوان چەند نموونە باشە کەمەکاندا بوون، بەڵام سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان تەنھا سێ کریستیی بەدەست ھێنا و چیتر بیرۆکەکەی پەرەپێ نەدا. سنوورداریی بودجە و ئەو ئەولەوییەتە کەمەی بە سوپا درابوو بەو مانایە بوو کە سەرچاوەی کەم ھەبوو بۆ دروستکردنی تانک. سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان لەبری ئەوە پێکھاتەکانی تانکی وەک ھەڵپەساردن، زنجیر و گواستنەوەی پەرەپێ دا و تاقی کردەوە. ئەمەش لە کاتی پێویستی بە دەستپێکردنی بەرھەمھێنان لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگدا سوودی ھەبوو.

جەنگی جیھانیی دووەم

لە سەرەتای جەنگی جیھانیی دووەمدا، زۆربەی ھێزە تانکییەکانی ھەموو زلھێزەکان لە دیزاینە سووکەکان پێکھاتبوون. باوترین تانکەکان بریتی بوون لە تانکی سووکی بەریتانی ئێم-کەی ٦، ڕێناڵت ئاڕ-٣٥ی فەڕەنسی، پانتزەر ١ی ئەڵمانی، ئێڵ-٣/٣٥ی ئیتاڵی (لە لایەن سوپای پاشایەتیی ئیتاڵیا وەک تانکی سووک پۆلێن کرابوو، و لە لایەن ئەوانی ترەوە وەک تانکێت), تانکی سووکی جۆری ٩٥ ھا-گۆی ژاپۆنی، تی-٢٦ی سۆڤیەتی، و تانکی سووکی ئێم-٢ی ئەمریکی.

سۆڤیەتی

تانکەکانی بی-تی سۆڤیەتی پێشکەوتووترین بوون لە ساڵانی ١٩٣٠دا، کە زۆر خێرا بوون و تووپی ٤٥ ملمی خێرایی بەرزیان لەسەر بوو. تەنھا کەمایەسییان بزوێنەرە بەنزینییەکانیان بوو کە زۆر جار و بە ئاسانی لە کاتی شەڕی نۆمۆنھاندا ئاگریان دەگرت، کە نزیکەی لە ئایارەوە تا ئەیلوولی ١٩٣٩ بەردەوام بوو.^[٤] تانکی سووکی جۆری ٩٥ ھا-گۆی ژاپۆنی بە بزوێنەری دیزڵ تەیار کرابوو، و ھەرچەندە تووپی ٣٧ ملمی لەسەر بوو، بەڵام تووپێکی خێرایی نزم بوو کە مەودای کاریگەریی ئەوپەڕی نزیکەی ٧٠٠ مەتر بوو. بەڵام ئەم ململانێیە دەبێتە ھۆی پەرەپێدانی تانکی مامناوەندی بەناوبانگی تی-٣٤.

تێبینییەکان

↑ بۆ بەراوردکردن فەڕەنسییەکان بە گشتی نزیکەی ٨٠٠ تانکی مامناوەند و قورسیان دروست کرد. بەریتانییەکان لە ماوەی جەنگدا نزیکەی ٢،٥٠٠ تانکی قورس و ١٠٠ تانکی مامناوەندیان دروست کرد.

سەرچاوەکان

↑ John Pike (٢٧ی نیسانی ٢٠٠٥). «M8 Buford Armored Gun System». لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی نیسانی ٢٠١٠ ھێنراوە.
↑ «M551 Armored Reconnaissance/Airborne Assault Vehicle». Gary's Combat Vehicle Reference Guide. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٠ ھێنراوە.
↑ Harris, J. P. (1995). Men, Ideas, and Tanks: British Military Thought and Armoured Forces, 1903–1939. Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-4814-2. p275
↑ Coox p. 437, 998

[3] بۆ بەراوردکردن فەڕەنسییەکان بە گشتی نزیکەی ٨٠٠ تانکی مامناوەند و قورسیان دروست کرد. بەریتانییەکان لە ماوەی جەنگدا نزیکەی ٢،٥٠٠ تانکی قورس و ١٠٠ تانکی مامناوەندیان دروست کرد.

[1] John Pike (٢٧ی نیسانی ٢٠٠٥). «M8 Buford Armored Gun System». لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی نیسانی ٢٠١٠ ھێنراوە.

[2] «M551 Armored Reconnaissance/Airborne Assault Vehicle». Gary's Combat Vehicle Reference Guide. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٠ ھێنراوە.

[4] Harris, J. P. (1995). Men, Ideas, and Tanks: British Military Thought and Armoured Forces, 1903–1939. Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-4814-2. p275

[5] Coox p. 437, 998

[١]

[٢]

[ئ]

[٣]

[٤]