تامپێرێ
| تامپێرێ | |
|---|---|
| بە فینلەندی: Tampereen kaupunki | |
 | |
| دامەزران | ١ی تشرینی یەکەمی ١٧٧٩ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Tampere، Tammerfors |
| ناسناو | |
| دامەزرێنەر | Gustav III of Sweden |
| زمانی فەرمی | زمانی فینلاندی |
| وڵات | فینلاند |
| پایتەختی | Pirkanmaa |
| دابەشکاریی کارگێڕی | Pirkanmaa |
| ناوچەی کاتی | یوو تی سی+٠٢:٠٠، UTC+03:00 |
| خاکی ئاماری | Tampere sub-region |
| Associated electoral district | Pirkanmaa |
| پۆتانی شوێن | ٦١°٢٩′٥٣″N ٢٣°٤٥′٣٦″E |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | سەرۆکی شارەوانی |
| سەرۆک | Ilmari Nurminen |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Tampere City Council |
| دۆخی یاسایی | municipality of Finland |
| دانیشتووان | ٢٥٥٬٣٣٣ |
| خوشکەشارەکان | کاوناس، کیێڤ |
| ڕووبەر | ٥٢٤٫٨٩ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | 33100–33900 |
| وێبگە | https://www.tampere.fi/ |
| وەسفی نیشان | coat of arms of Tampere |
| جوگرافیای ئەم بابەتە | geography of Tampere |
| Köppen climate classification | continental subarctic climate |
| Citizens' initiative URL | https://www.kuntalaisaloite.fi/fi/hae?municipalities=837، https://www.kuntalaisaloite.fi/sv/sok?municipalities=837 |
 | |
تامپێرێ شارێکە لە فینلاند و پایتەختی ھەرێمیی پیرکانمایە. ئەم شارە لە ناوچەی دەریاچەکانی فینلانددایە. ژمارەی دانیشتووانی تامپێرێ نزیکەی ٢٦٣٬٠٠٠ کەسە، لەکاتێکدا ناوچەی گەورەشارییەکەی نزیکەی ٤٢٨٬٠٠٠ دانیشتووی ھەیە. ئەم شارە سێیەم پڕدانیشتووترین شارەوانیی فینلاندە و دووەم پڕدانیشتووترین ناوچەی شارییە لە وڵاتەکەدا دوای ناوچەی گەورەشاری ھێلسینکی.
تامپێرێ پڕدانیشتووترین شاری ناوخۆیییە لە وڵاتانی باکوور و فێنۆسکەندیادا. ناوچەی شارییەکەی نزیکەی ٣٧٠٬٠٠٠ دانیشتووی ھەیە. تامپێرێ بە گرنگترین ناوەندی شاری، ئابووری و کولتووری لە سەرانسەری ناوخۆی فینلانددا دادەنرێت.
تامپێرێ و دەوروبەری بەشێکن لە پارێزگای مێژوویی ساتاگونتا، بەڵام ئەم ناوچەیە لە ساڵی ١٨٣١ تا ١٩٩٧ سەر بە پارێزگای ھامێ (تاڤاستیا) بووە و زۆرجار وەک بەشێک لەو پارێزگایە سەیر کراوە. بۆ نموونە لە کتێبی ئووسی تیێتۆساناکیریا (کتێبی زانیاریی نوێ)دا کە لە دەیەی ١٩٦٠دا بڵاوکراوەتەوە، ژێرناوچەی تامپێرێ وەک بەشێک لە پارێزگای ئەوکاتی تاڤاستیا پێشکەش کراوە.
لە نێوان ساڵانی ١٧٧٥ و ١٨٧٠دا، تاڤگەکانی تامێرکۆسکی سنووری نێوان پارێزگای پێشووی ھامێ و پارێزگای تورکو و پۆرییان پێکھێنابوو. شاری تامپێرێ لە لای ڕۆژاوای تاڤگەکە بوو، بەڵام کەناری ڕۆژھەڵاتی لە ساڵی ١٨٧٧دا خرایە سەر شارەکە.
نزیکەی دەیەی ١٩٥٠، تامپێرێ و دەوروبەری وەک پارێزگایەکی جیاواز کە بە پیرکانما ناسراوە جێگیر بوون. تامپێرێ بوو بە ناوەندی پیرکانما، و ناوی تامێرمە چەندین جار لە ڕۆژانی سەرەتای دامەزراندنی پارێزگاکەدا بەکارھات، بۆ نموونە لە کتێبی سوۆمی-کەسیکیریا (ڕێبەری فینلاند) دا کە لە ساڵی ١٩٦٨دا بڵاوکراوەتەوە.
تامپێرێ لە نێوان دوو دەریاچەدایە کە بریتین لە دەریاچەی ناسییارڤی و دەریاچەی پیھایارڤی، بە جیاوازیی ١٨ مەتر (٥٩ پێ) لە ئاستی ئاوەکەیاندا. ئەو تاڤگانەی کە دەریاچەکان بەیەکەوە دەبەستنەوە، واتا تامێرکۆسکی، لە بەدرێژاییی مێژوودا سەرچاوەیەکی گرنگی وزە بوون، بەتایبەتی لەم دواییانەدا بۆ بەرھەمھێنانی کارەبا بەکارھاتوون. تامپێرێ بە «مەنچستری باکوور» ناسراوە بەھۆی مێژووەکەی وەک ناوەندێکی پیشەسازیی فینلاند،[١] کە ئەمەش بووەتە ھۆی دروستبوونی نازناوە فینلاندییەکەی بە ناوی "مانسێ" و زاراوەکانی وەک "مانسێڕۆک". تامپێرێ ھەروەھا بە فەرمی وەک "پایتەختی ساونای جیھان" ڕاگەیەندراوە، چونکە زۆرترین ڕێژەی ساونا گشتییەکانی جیھانی لێیە.
ھێلسینکی نزیکەی ١٦٠ kiloمەتر (١٠٠ میل) لە باشووری تامپێرێوە دوورە و دەتوانرێت بە شەمەندەفەری خێرای پێندۆلینۆ لە ماوەی ١ کاتژمێر و ٣١ خولەکدا و بە ئۆتۆمۆبیل لە ماوەی دوو کاتژمێردا بگەیتە ئەوێ. مەودای نێوان تامپێرێ و تورکو (کە سێیەم پڕدانیشتووترین ناوچەی شارییە لە فینلاند) نزیکەی ھەمان مەودایە. فڕۆکەخانەی تامپێرێ-پیرکالا ھەشتەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە فینلاند، کە زیاتر لە ٢٣٠٬٠٠٠ سەرنشین لە ساڵی ٢٠١٧دا بەکاریان ھێناوە. تامپێرێ ھەروەھا ڕێڕەوێکی ترانزێتی گرنگە بۆ سێ ڕێگای سەرەکیی فینلاند: ڕێگای سەرەکیی ٣ (ئی ١٢)، ڕێگای سەرەکیی ٩ (ئی ٦٣) و ڕێگای سەرەکیی ١٢. شەمەندەفەری سووکی تامپێرێ دوو ھێڵی ھەبوو کاتێک لە ساڵی ٢٠٢١دا دەستی بە کارکردن کرد.
تامپێرێ زۆرجار وەک پەسەندترین شاری فینلاند پۆلێن دەکرێت. گەشەپێدانی تامپێرێ و ناوچەی گەورەشارییەکەی لە سەدەی ٢١ەمدا بەردەوام بووە، کە ئەمەش تا ڕادەیەکی زۆر بەھۆی ئەوەیە کە تامپێرێ یەکێکە لە سەرنجڕاکێشترین شارەکانی فینلاند. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، تامپێرێ خەڵاتی یەکەمی لە کۆنگرەی جیھانیی شاری زیرەک لە بارسێلۆنا بەدەستھێنا، کە لە پۆلێنی تەکنەلۆژیا بەھێزکەرەکاندا کێبڕکێی دەکرد، و لە ھەمان کاتدا بەھۆی بەکارھێنانی چارەسەرە تەکنەلۆژییەکان بۆ سوودی نیشتەجێبووان و کارەکان دانی پێدانرا.[٢][٣][٤]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Nieminen، Elina (٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥). «Pienestä "pläntistä" kasvoi Suomen suurin teollisuuskaupunki – katso, miten kaikki tapahtui» [Tampere was born from factories]. Yle (بە فینلەندی). لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ https://web.archive.org/web/20240809225840/https://www.smartcityexpo.com/world-smart-city-awards-2023/. لە ڕەسەنەکە لە ٩ی ئابی ٢٠٢٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
{{cite web}}: پارامەتری|title=ونە یانیش واڵایە (یارمەتی) - ↑ Virlander، Neea (١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣). «Tampere tuli ykköseksi älykaupunkitapahtumassa – Ihmisten liikkumista ennustetaan viikkoja etukäteen». Aamulehti (بە فینلەندی). لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ Haaramo، Eeva (١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣). «Tampere triumphs at global smart city awards». Good News from Finland. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی ئابی ٢٠٢٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
