بوومەلەرزەی ئەفغانستان، ٢٠٢٥
.jpg) USGS نەخشەی لەرزین | |
   Kabul Islamabad | |
| کاتی کگھ | 2025-08-31 19:17:34 Needs 'yyyy-mm-dd hh:mm' |
|---|---|
| ISC event | 643933543 |
| USGS-ANSS | ComCat |
| ڕێکەوتی خۆجێیی | ٣١ی ئابی ٢٠٢٥ |
| کاتی خۆجێیی | ٢٣:٤٧:٣٤ AFT (UTC+4:30) |
| گوڕ | Mw ٦.٠ |
| قووڵی | ٨ kiloمەتر (٥٫٠ میل) |
| چەقی بوومەلەرزە | 34°42′22″N 70°47′35″E / 34.706°N 70.793°Eپۆتانەکان: 34°42′22″N 70°47′35″E / 34.706°N 70.793°E |
| چەشن | پاڵنەر |
| ناوچە کارتێکراوەکان | کونەر، نەنگەرھار، لەغمان، نوورستان و پارێزگای پەنجشێر، ئەفغانستان |
| ئەوپەڕی بەھێزی | IX (توند و جێگای مەترسی) |
| پاشەلەرزەکان | ١٧+ هەستی پێکراوە ٩+ ≥Mw ٤.٠[١] سێ ڕووداوی mb ٥.٢ (بەهێزترین) |
| قوربانییەکان | ١,٤٢٣+ کوژراو، ٣,٥٠٠+ بریندار |
لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٥، کاتژمێر ٢٣:٤٧ بە کاتی ئەفغانستان (١٩:١٧ بە کاتی جیھانیی ھاوئاھەنگکراو)، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی Mw ٦٫٠ پلە پارێزگای کونەری لە ئەفغانستان، نزیک سنووری پاکستان ھەژاند. زیاتر لە ١٬٤٢٣ کەس گیانیان لەدەستدا و زیاتر لە ٣٬٥٠٠ کەسی دیکەش بریندار بوون. ناوەندی بوومەلەرزەکە لە قەزای نورگال لە پارێزگای کونەر بوو. قووڵایییەکەی ٨ kiloمەتر (٥ میل) لەژێر ڕووی زەوی بوو، و زۆرترین پلەی توندیی مێرکاڵی گۆڕدراوی IX (توندوتیژ) بوو لە نورگال.
دۆخی تەکتۆنیکی
[دەستکاری]
زۆربەی ئەفغانستان دەکەوێتە ناوچەیەکی فراوانی شێواوی کیشوەری لەناو پلێتی یوراسیادا. چالاکیی بوومەلەرزەیی لە ئەفغانستاندا لەژێر کاریگەریی ژێرکەوتنی پلێتی عەرەبییە لە ڕۆژاوا و ژێرکەوتنی لاری پلێتی ھیندییە لە ڕۆژھەڵات. ڕێژەی ژێرکەوتنی پلێتی ھیندی بە درێژاییی سنووری لێکنزیکبوونەوەی کیشوەری بە ٣٩ ملم/ساڵ یان زیاتر مەزەندە دەکرێت. پاڵەپەستۆی گواستنەوەیی بەھۆی کارلێکی پلێتەکانەوە پەیوەستە بە بوومەلەرزەی بەرزی ناو توێکڵی کەم قووڵ. بوومەلەرزە تا قووڵاییی ٣٠٠ kiloمەتر (١٩٠ میل) لەژێر ئەفغانستاندا بەھۆی ژێرکەوتنی پلێتەوە دەدۆزرێتەوە.[٢]
ئەم بوومەلەرزانەی ژێر ھیندۆکوش ئەنجامی جووڵەن لەسەر ئەو قڵیشانەی کە جیابوونەوەی توێکڵی ژێرکەوتوو لەخۆدەگرن.[٣] لەناو توێکڵی کەم قووڵدا، قڵیشی چەمەن نوێنەرایەتیی قڵیشێکی گەورەی گواستنەوەیی دەکات کە پەیوەستە بە بوومەلەرزە گەورە کەم قووڵەکانەوە و سنووری پاڵەپەستۆی گواستنەوەیی نێوان پلێتەکانی یوراسیا و ھیندی پێکدەھێنێت. ئەم ناوچەیە لە قڵیشی پاڵنەر و لێخشانی چالاکی بوومەلەرزەیی پێکدێت کە لە سەرەتای دروستبوونی زنجیرەچیای ھیمالایاوە شێواوی توێکڵیان لەخۆگرتووە. ئەم بوومەلەرزانە بەھۆی زۆری و ڕێژەی بەرزی شێواوییەکەیانەوە، مەیلیان ھەیە قڵیشی لێخشان نیشان بدەن.[٤]
بوومەلەرزە
[دەستکاری]بوومەلەرزەکە لە ئەنجامی قڵیشی پاڵنەر لەسەر قڵیشێکی کەم قووڵ ڕوویدا. ئەم قڵیشە یان قڵیشێکی باکووری-ڕۆژھەڵات–باشووری-ڕۆژاوا بوو کە بەرەو باکووری-ڕۆژاوا لاردەبۆوە، یان قڵیشێکی ڕۆژئاوای-باکووری-ڕۆژئاوا–باشووری-باشووری-ڕۆژھەڵات بوو کە بەرەو باشووری-باشووری-ڕۆژھەڵات لاردەبۆوە.[٥] ناوەندەکەی لە قەزای نورگال لە پارێزگای کونەر، ٣٧ kiloمەتر (٢٣ میل) لە ڕۆژئاوا-باشووری-ڕۆژاوای شاری ئەسعەدئاباد و ٢٧ kiloمەتر (١٧ میل) لە ڕۆژاوای سنووری پارێزگای خەیبەر پەختونخوا لە پاکستان بوو. قووڵایییەکەی ٨ kiloمەتر (٥٫٠ میل) لەژێر ڕووی زەوی بوو، و زۆرترین پلەی توندیی مێرکاڵی گۆڕدراوی IX (توندوتیژ) بوو لە قەزای نورگال، VII (زۆر بەھێز) لە جەلال ئاباد، و IV (سووک) لە کابول و شاری پێشاوەری پاکستان.[٦] ھەروەھا لەرزین لە ئیسلام ئاباد، لاھۆر، و لە بەشێک لە ھیندستان، بە دەلھیشەوە، ھەستی پێکرا.[٧]
بەپێی ڕاپۆرتەکان، لانیکەم ١٧ پاشلەرزە ھەستیان پێکراوە،[٨] لەوانە سێیان بە گوڕی mb ٥٫٢ پلە لە کاتژمێر ٢١:٣٣ و ٢٣:٤٦ بە کاتی جیھانیی ھاوئاھەنگکراو لە ٣١ی ئاب، و ئەوی دیکەیان لە کاتژمێر ١٢:٢٩ بە کاتی جیھانیی ھاوئاھەنگکراو لە ٢ی ئەیلوول.[٩][١٠][١١]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «USGS earthquake catalog». United States Geological Survey.
- ↑ Wheeler، Russell L.؛ Bufe، Charles G.؛ Johnson، Margo L.؛ Dart، Richard L. (٢٠٠٥). «Seismotectonic Map of Afghanistan, with Annotated Bibliography» (PDF). Open-File Report 2005–1264. U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey. لە ١٢ی ئابی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ Kufner، Sofia-Katerina؛ Kakar، Najibullah؛ Bezada، Maximiliano؛ Bloch، Wasja؛ Metzger، Sabrina؛ Yuan، Xiaohui؛ Mechie، James؛ Ratschbacher، Lothar؛ Murodkulov، Shokhruhk؛ Deng، Zhiguo؛ Schurr، Bernd (١٦ی ئازاری ٢٠٢١). «The Hindu Kush slab break-off as revealed by deep structure and crustal deformation». Nature Communications. ١٢ (1685): ١٦٨٥. Bibcode:٢٠٢١NatCo..١٢.١٦٨٥K. doi:١٠.١٠٣٨/s٤١٤٦٧-٠٢١-٢١٧٦٠-w. PMC ٧٩٦٦٣٧١. PMID ٣٣٧٢٧٥٥٣.
{{cite journal}}:|bibcode=length بپشکنە (یارمەتی) - ↑ Shnizai، Zakeria (٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠). «Mapping of active and presumed active faults in Afghanistan by interpretation of 1-arcsecond SRTM anaglyph images». Journal of Seismology. ٢٤ (6): ١١٣١–١١٥٧. Bibcode:٢٠٢٠JSeis..٢٤.١١٣١S. doi:١٠.١٠٠٧/s١٠٩٥٠-٠٢٠-٠٩٩٣٣-٤. S2CID ٢٢٠٠٦٣٠٦٥. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
{{cite journal}}:|bibcode=length بپشکنە (یارمەتی) - ↑ «Geoscope - Earthquake description». لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ ANSS. «M 6.0 - 37 km WSW of Asadābād, Afghanistan 2025». Comprehensive Catalog. U.S. Geological Survey.
- ↑ Robles، Carlos (٣١ی ئابی ٢٠٢٥). «At least 9 killed after 6.0 earthquake strikes northeastern Afghanistan». BNO News. لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «'Thousands still trapped under rubble': Eyewitnesses describe Afghanistan earthquake horror; over 800 dead». MSN. ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ ANSS. «M 5.2 - 39 km NE of Jalālābād, Afghanistan 2025». Comprehensive Catalog. U.S. Geological Survey.
- ↑ ANSS. «M 5.2 - 35 km NE of Jalālābād, Afghanistan 2025». Comprehensive Catalog. U.S. Geological Survey.
- ↑ ANSS. «M 5.2 - 34 km NE of Jalālābād, Afghanistan 2025». Comprehensive Catalog. U.S. Geological Survey.
