ئۆپۆزیسیۆن
| ئۆپۆزیسیۆن | |
|---|---|
| لقی | political position، حیزب |
| بەشێکە لە | سیستمی سیاسی |
| بەرامبەر | حکوومەت، ruling party |
ئۆپۆزیسیۆن یان بەرھەڵستیکار (بە ئینگلیزی: Opposition) زاراوەیەکی ڕامیارییە کە بریتییە لە پارتێک یان چەند پارتێک کە دژی سیستمی بەڕێوەبردنی وڵاتن لەلایەن دەسەڵاتدارانی حکوومەت، وە ئەوان پێشیان وایە لەکاتی ھاتنیان بۆ دەسەڵات ئەوان کێشە و گەندەڵییەکان بنبڕ دەکەن، لەزۆربەی وڵاتانی جیھان ئۆپۆزیسیۆن بەشدار نابێت لە پێکھێنانی حکوومەت ئەوەش وەک جۆرێ لەھەڵوێستییان بەرامبەر بە پارتە دەسەڵاتدارەکان، لەزۆرێک لەوڵاتانیش ئۆپۆزیسیۆن بەشداری لەھەڵبژاردنەکان ناکات وەک شەرعییەت نەدان بە ھەڵبژاردنەکە بە گوومانی ساختەکاری لەلایەن لایەنی دەسەڵاتداران، لەزۆرێک وڵاتان دانان یان ڕێگە بەچالاکی گرووپە بەرھەڵستیکارەکان نادرێت لەوێنەی سعودیە و ئیمارات و عەممان ھتد وە ھەروەھا ڕژێمی تاک حیزبی کە لەلایەن گرووپە کۆمۆنیستەکان بەتایبەت کۆمۆنیستە کرێکارییەکان بەدامەزراندنی دیکتاتۆری پڕۆلیتاری بەھیچ شێوەیەک ڕێگە بەبەشداریکردنی حیزبی دیکە نادەن جا ئەو حیزبە حیزبێکی بەرھەڵستیکاری بێت بەوەی ئەوان ڕێگر دەبن لە ھاتنی سیستمی سەرمایەداری بۆ وڵات ئەوەش لە نموونەی چین و کووبا و لاوس ھتد...
لێکۆڵینەوە لەسەر ئۆپۆزسیۆنی ڕامیاری
[دەستکاری]ئەو زانستەی سەرنج دەخاتە سەر ڕامیاریی ئۆپۆزسیۆن ھەتا ناوەڕاستی سەدەی بیستەم نەبوو بە باو یان ئاڵۆز. لێکۆڵینەوەکانی ئەم دوایییە دەریان خستووە کە نائارامییە جەماوەرییەکان سەبارەت بە ئابووری و جۆری ژیان دەکرێت لەلایەن ئۆپۆزسیۆنی ڕامیارییەوە بەکار بھێنرێن بۆ جووڵەپێکردن و داواکردنی گۆڕانکاری. زانایان مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە ئایا ئۆپۆزسیۆنی ڕامیاری دەتوانێت سوود لە ناسەقامگیریی ڕامیاری و قەیرانە ئابوورییەکان وەربگرێت، لە کاتێکدا ھەندێکیان پێچەوانەکەیان وەرگرتووە. لێکۆڵینەوەی حاڵەتەکان لە ئوردن لەگەڵ بیرکردنەوەی باودا دەگونجێن کە ئۆپۆزسیۆنی ڕامیاری دەتوانێت سوود لە ناسەقامگیری وەربگرێت، لە کاتێکدا لێکۆڵینەوەی حاڵەتەکان لە مەغریب نیشانی دەدەن کە جووڵەی ئۆپۆزسیۆن لە وەڵامی ناسەقامگیریدا نییە. لە لێکۆڵینەوەی حاڵەتەکەی ئوردندا، زانایان ئاماژە بەوە دەدەن کە ئۆپۆزسیۆن زیاتر تەحەدای ئەوانە دەکەن کە لە دەسەڵاتدان کاتێک ناسەقامگیریی ڕامیاری و ئابووری تەشەنەی سەند، لە کاتێکدا ئۆپۆزسیۆن لە مەغریب لەسەر ناسەقامگیرییەکە نەجووڵا.[١]
بەو پێیەی میدیای کۆمەڵایەتی بووەتە بەشێکی گەورەتر لە کۆمەڵگە و چاند لە سەرانسەری جیھاندا، ئۆپۆزسیۆنی ڕامیاریی سەرھێڵیش بە ھەمان شێوە گەشەی کردووە. پەیوەندیی سەرھێڵ بە گشتی بڵاوبوونەوەی ئۆپۆزسیۆنی ڕامیاریی ڕوونتری بەھێزتر کردووە. ھۆکارە جۆراوجۆرەکانی وەک سانسۆر، سانسۆری دەستبژێر، جەمسەربەندی، و ژوورەکانی دەنگدانەوە شێوازی دەرکەوتنی ئۆپۆزسیۆنی ڕامیارییان گۆڕیوە.[٢]
لێکۆڵینەوە لەسەر ڕامیاریی ئۆپۆزسیۆن لە باشووری ئاسیا یارمەتی لێکۆڵەرانی داوە بۆ ئاگاداربوون لە ئەگەرەکانی نوێبوونەوەی دیموکراسی دوای پاشەکشە و ھەروەھا ئەگەرەکانی توندوتیژیی ڕامیاری. سەرەڕای بوونی ڕژێمە شەڕەنگێز و بەھێزەکان لە وڵاتە جیاوازەکانی باشووری ئاسیا، ئۆپۆزسیۆن ھێشتا دەتوانێت ببێتە لایەنێکی دژبەری بەھێز. بۆ نموونە، ئەندامانی ئۆپۆزسیۆن لە نیپاڵ چوونەتە ناو نووسینگەکانەوە و سریلانکا میوانداری ھەڵبژاردنی کردووە لەو ناوچانەی کە پێشتر ئەنجام نەدرابوون. لەم حاڵەتانەدا، بوونی ئۆپۆزسیۆن گۆڕانکاریی دیموکراسی ئەرێنی ھێناوەتە ئاراوە.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Lust-Okar، Ellen (٢٠٠٤). «Divided They Rule: The Management and Manipulation of Political Opposition». Comparative Politics. ٣٦ (2): ١٥٩–١٧٩. doi:١٠.٢٣٠٧/٤١٥٠١٤١. ISSN ٠٠١٠-٤١٥٩. JSTOR ٤١٥٠١٤١.
- ↑ Ashokkumar، Ashwini؛ Talaifar، Sanaz؛ Fraser، William T.؛ Landabur، Rodrigo؛ Buhrmester، Michael؛ Gómez، Ángel؛ Paredes، Borja؛ Swann، William B. (تشرینی دووەمی ٢٠٢٠). «Censoring political opposition online: Who does it and why». Journal of Experimental Social Psychology (بە ئینگلیزی). ٩١ 104031. doi:١٠.١٠١٦/j.jesp.٢٠٢٠.١٠٤٠٣١. PMC ٧٤١٥٠١٧. PMID ٣٢٨٣٤١٠٧.
