باشبوزوق (ھەیتە)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(لە باشبوزوق (هەیتە)ەوە ڕەوانە کراوە)
وێنەى باشبوزوقێکى ئەرنائووت لە میسر سەدەى نۆزدەهەم
کۆمەڵێک لە هەیتەى باشبوزوق، پۆستکارتی عوسمانی
هەیتەى ئەفریقی بە فلچەى ژان لیۆن جێرۆم

باشبوزوق ، هێزێکى سەربازى نانیزامى ناو سوپای عوسمانی بوون . بە شێوەیەکی سەرەکی لە ئەلبان و چەرکەس و کورد پێک دەهاتن بە هەیتەش ناسرا بوون ، بەڵام دواتر هەموو نەتەوەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی گرتەوە وەک تەتەرەکانى کریمیا و موسڵمانەکانى ئەوروپا و باکوورى ئەفریقا . هەیتەى باشبوزوق بە نەترس و ئازا ناویان دەرکردبوو ، بەڵام وەک گروپێکی هەڕەمە و دڕندەش بەناوبانگ بوون. کە دەوڵەت بژێوى نەدەدان دەستیان بە تاڵانکردن و راونان و رووتاندنەوەى خەڵکی مەدەنی دەکرد. وشەى تورکى باشى بوزوق başıbozuk بە واتاى سەر شێت یان بێ سەرکردە و نانیزامى دێت.

بنەچە و مێژوو[دەستکاری]

هەرچەندە سوپای عوسمانی هەمیشە نانیزامى و سەربازی ئاسایی لەخۆدەگرت، بەڵام ئەو فشارەی لەسەر سیستەمى دەرەبەگى عوسمانی کە بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی فراوان بوونى سنوورى ئیمپراتۆریەتەکەوە دروست بوو، پێویستی بە پشتبەستنی زیاتر بوو بە سەربازە ناڕێکخراوەکان . لەلایەن حکومەتەوە چەکپۆش دەکران و پشتیوانى دەکران، بەڵام مووچەیان وەرنەدەگرت و یەکپۆشی و نیشانەی جیاوازیان لەبەردا نەبوو. مووچە و بژێویان زیاتر لەسەر تاڵانکردنى ئەو شوێنانە بوو کە شەڕیان تیا دەکرد. . زۆربەیان بریتى بوون لە هێزى پیادە . سووارەکان بە ئاقنجى دەناسران. بەهۆی کەمى مەشق، توانای ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی گەورەیان نەبوو، بەڵام بۆ ئەرکەکانی دیکەی وەک سیخوڕی و هەواڵگرى و نژدەیی باشبوون . هەر کاتێکیش پشێویان خولقاندبایە دەوڵەتى عوسمانی بە زۆر چەکی لێ دا دەماڵین.

سوپای عوسمانی لەمانەی خوارەوە پێکهاتبوو:

  • سەربازانی ماڵى سوڵتان کە پێیان دەگوترا قاپى قولو / خوڵامى بەر دەرگا ، کە مووچەخۆر بوون، دیارترینیان فەیلەقی یەنیچەری بوو.
  • سەربازى ویلایەتەکان، یان تیمارلى و بە سوارەى سیپاهی دەناسران و سەرپەرشتەکانیان دەوترا جبەلو ( cebelu . واتە چەکدار، پیاوی چەکدار)،
  • سەربازانی هەرێمە ژێردەستەکان، یان هاوپەیمانەکان (گرنگترینیان خاناتى کریمیا/ کریمە )
  • باشبوزوقەکان، کە مووچەی ئاسایییان وەرنەدەگرت و لەسەر تاڵان دەژیان. لە کوردستان پێیان دەگوترا هەیتە و زۆربەیان لە نەتەوەى ئەرنائووت/ ئەلبان یوون . بە سەرکردەکانیان دوگوترا هەیتەباشى. . ناوودەنگیان زۆر خراپ بوو تا ئێستاش لە یادى خەڵکدا ماون. هێزى جەندرمە شوێنگرەوەیان بوو.


وێناکردن لە هونەردا[دەستکاری]

ژێدەر[دەستکاری]


سەرچاوەکان[دەستکاری]

  • Houtsma, Martijn Theodoor, ed. (1993). E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam 1913-1936 (بە ئینگلیزی). BRILL. ISBN 978-90-04-08265-6.
  • Vizetelly, Edward (1897). The Remininiscences of a Bashi-bazouk. J.W. Arrowsmith.
  • Ottoman warfare, 1500–1700 by Rhoads Murphey. London : UCL Press, 1999.
  • Özhan Öztürk (2005). Karadeniz (Black Sea): Ansiklopedik Sözlük. 2 Cilt. Heyamola Yayıncılık. İstanbul. ISBN 975-6121-00-9.
  • Montgomery, Viscount Bernard (1968). A History of Warfare, The World Publishing Company. ISBN 978-0-688-01645-6.