بۆ ناوەڕۆک بازبدە

باخچە

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
بڕوانە ژێرنووس
بەشێک لە باخچەی ڕوەکیی بڕۆکلین کە دارە گێلاسە پەمەیییەکانی پرونوس 'کانزان'ی لێیە
باخچەی ڕوەکیی نیوجێرزی لە سکایلاندس ئیستەیت

باخچە شوێنێکی پلان بۆ داڕێژراوە، بەزۆری لە دەرەوەیە، کە تەرخانکراوە بۆ چاندن، نمایشکردن، و چێژوەرگرتن لە ڕوەک و شێوەکانی تری سروشت. تاکە تایبەتمەندی کە تەنانەت کێوییترین باخچەی کێوی پێ دەناسرێتەوە بریتییە لە 'کۆنترۆڵ'. باخچەکە دەتوانێت ھەم کەرەستەی سروشتی و ھەم دەستکرد لەخۆ بگرێت.

باخچەکان زۆربەی جار تایبەتمەندی دیزاینیان ھەیە لەوانەش پەیکەر، فۆلی، پەرگۆلا، تریلیس، ستەمپەری، جۆگەی وشک، و تایبەتمەندییەکانی ئاو وەک فوارە، حەوز (بە ماسی یان بێ ماسی)، تاڤگە یان جۆگە. ھەندێک باخچە تەنھا بۆ مەبەستی ڕازاندنەوەن، لەکاتێکدا ھەندێکی تر بەرھەمی خۆراکیش بەرھەم دەھێنن، ھەندێک جار لە ناوچەی جیاوازدا، یان ھەندێک جار بە تێکەڵی لەگەڵ ڕوەکە ڕازاوەکان. باخچە بەرھەمھێنەرەکانی خۆراک لە کێڵگەکان جیا دەکرێنەوە بەھۆی قەبارە بچووکەکەیان، شێوازە کار-چڕەکانیان، و مەبەستەکەیان (چێژوەرگرتن لە کاتبەسەربردن یان خۆبژێوی نەک بەرھەمھێنان بۆ فرۆشتن، وەک لە مارکێت گاردنێکدا). باخچەی گوڵەکان ڕوەکەکان بە بەرزایی، ڕەنگ، پێکھاتە، و بۆنی جیاواز تێکەڵ دەکەن بۆ دروستکردنی سەرنج و چێژبەخشین بە ھەستەکان.[١]

باوترین شێوەی ئەمڕۆ باخچەی نیشتەجێبوون یان گشتییە، بەڵام دەستەواژەی 'باخچە' لە مێژووەوە دەستەواژەیەکی گشتیتر بووە. باخچەی ئاژەڵان، کە ئاژەڵە کێوییەکان لە نشینگە سروشتییە ھاوشێوەکراوەکاندا نمایش دەکەن، پێشتر بە باخچە زوولۆژییەکان ناودەبران.[٢][٣] باخچە ڕۆژاوایییەکان نزیکەی بە گەردوونی لەسەر بنەمای ڕوەکن، لەگەڵ 'باخچە'، کە لە ڕووی زمانەوانییەوە بە واتای 'شوێنی دەورەدراو' دێت، زۆربەی جار ئاماژەیە بۆ شێوەیەکی کورتکراوەی باخچەی ڕوەکی؛ بەڵام ھەندێک جۆری باوی باخچە ڕۆژھەڵاتییەکان، وەک باخچەی زێن، ڕوەک بە کەمی یان ھەر بەکاری ناھێنن. لە لایەکی ترەوە، باخچەی دیمەنە سروشتییەکان، وەک باخچە دیمەنە سروشتییە ئینگلیزییەکان کە بۆ یەکەمجار لە سەدەی ١٨دا پەرەیان پێدرا، ڕەنگە بڕیار بدەن گوڵ بە تەواوی لابدەن.

تەلارسازیی دیمەنە سروشتییەکان چالاکییەکی پیشەیی پەیوەندیدارە و تەلارسازانی دیمەنە سروشتییەکان مەیلیان ھەیە بەشدار بن لە دیزاینکردن لە زۆر ئاستدا و لەسەر ھەردوو پڕۆژەی گشتی و تایبەت کار بکەن.[٤]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. Anguelovski، Isabelle. https://www.researchgate.net/publication/311871937. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)
  2. Turner، Tom (١ی ئەیلوولی ٢٠٠٥). Garden History: Philosophy and Design 2000 BC – 2000 AD. Routledge. لاپەڕە ١٧. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٤-٣٧٠٨٢-٥. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  3. Klindienst، Patricia (٢٠٠٦). The Earth Knows My Name: Food, Culture, and Sustainability in the Gardens of Ethnic Americans. Beacon Press. لاپەڕە [پەڕە پێویستە]. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٠٧٠-٨٥٦٢-٢. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  4. Fusco، Dana (٢٠٠١). «Creating relevant science through urban planning and gardening». Journal of Research in Science Teaching. ٣٨ (8). Wiley Online Library: ٨٦٠–٨٧٧. Bibcode:٢٠٠١JRScT..٣٨..٨٦٠F. doi:١٠.١٠٠٢/tea.١٠٣٦. لە ٦ی ئایاری ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)