ئەیالەتی نیش

ئەیالەتی نیش
ئەیالەتی نیش
ئەیالەتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
١٨٤٦–١٨٦٤
	; The Niš Eyalet in the 1850s
ناوەند	نیش
ناوچە
• شوێن	43°18′N 21°54′E / 43.300°N 21.900°Eپۆتانەکان: 43°18′N 21°54′E / 43.300°N 21.900°E
مێژوو
حکوومەت
Governor
• ١٨٦١-١٨٦٤	مەدحەت پاشا (last)
مێژوو
• دامەزراندن	١٨٤٦
• ھەڵوەشاندن	١٨٦٤
پێشوو	دواتر
	ئەیالەتی مەناستیر
ویلایەتی دانووب
ئەمڕۆ بەشێک لە	سڕبیا; بولگاریا

ئەیالەتی نیش (بە تورکیی عوسمانی: ایالت نیش بە ڕۆمانی:Eyālet-i Nīş)^[٢] یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو.^[٣] دەکەوێتە خاکی باشووری سربیا و ڕۆژئاوای بولگاریای ئێستا. لە ساڵی ١٨٤٦ دروست بووە و ناوەندی کارگێڕییەکەی نیش بووە. ئەیالەتی نیش لە ساڵی ١٨٦٤دا خرایە ناو ویلایەتی دانووبەوە.^[٤]

مێژوو

ئەیالەتی نیش لە ساڵی ١٨٤٦ لە پارچە پارچەکردنی ئەیالەتی ڕوم ئەیلی دروست بووە کە سەردەمانێک گەورەترین و گرنگترین ئەیالەتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بووە.

لە ساڵی ١٨٦١ مەدحەت پاشا کرایە بەرپرسی ئەیالەتی نیش. ئەو چاکسازیخوازێک بوو کە لە ژێر کاریگەری بیرۆکەکانی ڕۆژئاوادا بوو و ئەیالەت بوو بە نمایشێکی بزووتنەوەی چاکسازیخواز. ئەو مامەڵەی لەگەڵ کێشەکانی پەیوەندییەکان و ئاسایشدا کرد: سیستەمێکی خانووی بلۆکی دانا بۆ وەستاندنی دەستدرێژیی گروپە چەکدارەکان لە سربیا. بەپێی ژیاننامەی کوڕە ستایشکەرەکەی لەبارەیەوە، "جەندرمەیەکی ڕێکخست و کۆکردنەوەی ئاشتیانەی باجەکانی مسۆگەر کرد و کۆتایی بە ھەموو گۆشەگیرییەکی ئایینی ھێنا".

ھەروەھا قوتابخانە و نەخۆشخانەی بۆ ئەندامانی ھەموو گروپە ئاینیەکان بەبێ جیاوازی دامەزراندووە. چاکسازییەکانی مەدحەت ئەوەندە سەرکەوتوو بوون کە ئیلھامبەخش بوون بۆ دووبارە کارکردنەوە لە سیستەمی عوسمانی. لە ساڵی ١٨٦٤ ئەنجومەنی دەوڵەت بڕیاریدا کە ئەیالەتەکان بە ویلایەتە گەورەکان بگۆڕدرێن. لە ھەریەکێک لەم ئاستە سەرەکیانەی حوکمڕانیدا، ئەنجومەنی تێکەڵاوی موسڵمان و مەسیحی دەبوو.

یەکەم لە ویلایەتەکان بۆ ماوەیەک لەلایەن مەدحەت پاشا بەڕێوەدەبرا و ئەیالەتی نیشی پێشوو و بەشێکی زۆری بولگاریای لەخۆگرتبوو و ناوی لێنرا "ویلایەتی دانووب". لە سێ ساڵی داھاتوودا بەرنامەیەکی گەورەی دروستکردنی قوتابخانە و کارە گشتیەکانی دیکەی بەڕێوەبرد، ھەروەھا ناساندنی ڕۆژنامەیەکی پارێزگایی.^[٥]