ئەیالەتی سیلیسترە
| ئەیالەتی سیلیسترە Eyalet-i Silistra | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ئەیالەتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی | |||||||||||||
| ١٥٩٣–١٨٦٤ | |||||||||||||
 Flag | |||||||||||||
.png) ئەیالەتی سیلیسترە لە ١٦٠٩دا | |||||||||||||
| ناوەند | سیلیسترا[١] و ئوچاکیڤ | ||||||||||||
| ناوچە | |||||||||||||
| • شوێن | 44°7′N 27°16′E / 44.117°N 27.267°Eپۆتانەکان: 44°7′N 27°16′E / 44.117°N 27.267°E | ||||||||||||
• ١٨٥٦[٢] | ٩٤٬٨٥٨ km2 (٣٦٬٦٢٥ sq mi) | ||||||||||||
| مێژوو | |||||||||||||
| مێژوو | |||||||||||||
• دامەزراندن | ١٥٩٣ | ||||||||||||
• ھەڵوەشاندن | ١٨٦٤ | ||||||||||||
| |||||||||||||
ئەیالەتی سیلیسترە (بە تورکیی عوسمانی: ایالت سیلیستره بە ڕۆمانی:Eyālet-i Silistre)[٣] یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو.[٤] بەدرێژایی کەناری دەریای ڕەش و کەناری باشووری ڕووباری دانووب لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا. قەڵای ئاکەرمان لە ژێر دەسەڵاتی ئەیالەتدابوو. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەهەمدا ٧١,١٤٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە بووە (٢٧,٤٦٩ میل چوارگۆشە).[٥]
مێژوو
[دەستکاری]ئەیالەتی سیلیسترە لە ساڵی ١٥٩٣ بە ناوی بەیلەربەیلیغی ئوێزی (بە ئۆکراینی: Очаків، Očakiv) پێکھات، لە خاکی میرنشینی پێشووی کارڤونا، دواتر دۆبرۆجا، سیلیسترە لە بنەڕەتدا سنجاقی سیلیسترە بوو لە ئەیالەتی ڕوم ئەیلی.[٦]
ناوی لێنراوە بە ناوی سیلیسترە، بەو پێیەی زۆرجار حاکمەکەی لەم قەڵای دانووبیا نیشتەجێ بووە. لە دەوروبەری ساڵی ١٥٩٩، فراوانتر کرا و بەرزکرایەوە بۆ ئاستی ئەیالەت کە پێدەچێت وەک سوودێک بۆ یەکەم حاکمی گشتی (بەیلەربەیی) کە خانی کریمیا بوو. ناوەندی ناوچەکانی دۆبرۆجا، بودجاک (بێسارابیای عوسمانی)، و یەدیسان و شارۆچکەکانی ڤارنا، کوستێنجا (کۆنستانتا)، ئاکەرمان (بیلھۆرد-دنیسترۆڤسکی) و خادجیبەی (ئۆدێسا)ی لەخۆگرتبوو کە پایتەختەکەی لە قەڵاکانی سیلیسترا (ئێستا لە بولگاریا) یان ئۆزی (ئێستا ئۆچاکیڤ لە ئوکراینا) بوو.
لە سەدەی ١٧دا ئەیالەتی سیلیسترە بۆ باشوور و ڕۆژئاوا فراوانکرا و زۆربەی بولگاریای مۆدێرن و تورکیای ئەوروپی لەخۆگرت. لەوانەش شارۆچکەکانی ئادریانۆپڵ (ئێدیرنە)، فیلیبە (پلۆڤدیڤ) و ڤیدین. لە کۆتایی سەدەی ١٧ و سەرەتای سەدەی ١٨، زنجیرەیەک شەڕی ڕووسیا و تورکیا ئەیالەتەکەیان لە ڕۆژھەڵات بچووک کردەوە و لە کۆتاییدا ڕووسیا تا ساڵی ١٨١٢ ھەموو یەدیسان و بودجاکی بە دانووبەوە لکاند.
ئەیالەتی ئەدیرنە لە باشووری ئەیالەتی سیلیسترە لە ساڵی ١٨٣٠ پێکھێنرا. لەگەڵ چاکسازییە ئیدارییەکانی عوسمانی لە ساڵی ١٨٦٤دا ئەیالەتی سیلیسترە وەک ویلایەتی دانووب پێکھێنرایەوە.[٧]
دابەشی کارگێڕی
[دەستکاری]ئەولیا چەلەبی لە کتێبەکەیدا (سیاحەت نامە)دا باسی لەوە کردووە کە سیلیسترە یان ئوێزی (١٠) سنجاقی ھەبووە:[٨]
- سنجاقی نیغبۆڵو (نیکۆپۆل)
- سنجاقی چێرمەن (ئۆرمێنیۆ)
- سنجاقی ویزە (ڤیزە)
- سنجاقی کەرک کیلیسە (Kırklareli)
- سنجاقی بێندەر (بێندەر)
- سنجاقی ئاکرمان (بیلھۆرد-دنیسترۆڤسکی)
- سنجاقی ئۆزی-کالێ (ئۆچاکیڤ)
- سنجاقی کلبورن (کینبورن)
- سنجاقی دۆغان (بێریسلاڤ)
- سنجاقی سیلیسترە (سیلیسترە)
بەپێی سنجاق تەڤچی دەفتەری، ئەیالەت لە ھەشت سنجاق پێکھاتبوو لە نێوان ساڵانی ١٧٠٠ بۆ ١٧٣٠ بەم شێوەیە:[٩]
- سنجاقی ئۆزی (پاشا سانجاگی، دنیپەر)، کە ناوەندەکەی ئۆزی-کالێ (ئۆچاکیڤ)
- سنجاقی سیلیسترێ (سیلیسترا)
- سنجاقی ڤیدین (ڤیدین)
- سانجاکی نیغبۆڵو (نیکۆپۆل)
- سنجاقی کرک کیلیسە (کرکلارێلی)
- سنجاقی چێرمێن (ئۆرمێنیۆ)
- سنجاقی ڤیزە (ڤیزە)
- سنجاقی تاغان گێچیدی (بێریسلاڤ) (تا ساڵی ١٦٩٩)
سانجاکەکان لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا:[١٠]
- سەنجاکی نیغبۆڵو
- سنجاقی چیرمەن (دوای ساڵی ١٨٢٩ پایتەختەکەی ئەدیرنە بوو)
- سنجاقی ڤیزە
- سنجاقی کرک کیلیسە
- سنجاقی ئاکرمان، کە تەنھا فەرماندەیی سەربازی بوو لە بیلھورۆد (ئاکرمان) لە بودژاک .
- سنجاقی ڤیدین
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ John Macgregor (١٨٥٠). Commercial statistics: A digest of the productive resources, commercial legislation, customs tariffs, of all nations. Including all British commercial treaties with foreign states. Whittaker and co. لاپەڕە ١٢. لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ Thomas Baldwin (of Philadelphia.) (١٨٥٦). Lippincott's Pronouncing Gazetteer: A Complete Pronouncing Gazetteer Or Geographical Dictionary of the World ... J.B. Lippincott. لاپەڕە ١٩٦٨. لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ «Some Provinces of the Ottoman Empire». Geonames.de. لە ڕەسەنەکە لە ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی شوباتی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ https://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html
- ↑ https://books.google.iq/books?id=ZI5QAAAAYAAJ&pg=PA607&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
- ↑ Nejat Göyünç, Osmanlı Devleti'nde Tașra Teșkilâtı (Tanzimat'a Kadar), Osmanlı, Cilt 6: Teșkilât, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999
- ↑ https://books.google.iq/books?id=zSNUAAAAYAAJ&pg=PA698&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
- ↑ Evliya Çelebi; Joseph von Hammer-Purgstall (1834). Narrative of Travels in Europe, Asia, and Africa in the Seventeenth Century. Oriental Translation Fund. p. 92. Retrieved 2024-12-08
- ↑ ئۆرھان کیلیچ، XVII. یوزیلین ئیلک یاریسیندا عوسمانلی دەڤلەتیعنین ئیالەت و سانجاک تەسکیلاتلانماسی، عوسمانلی، سیلت ٦: تەسکیلات، یەنی تورکیە یاینلاری، ئەنقەرە، ١٩٩٩، ISBN 975-6782-09-9، ل. 92-93. داڕێژە:لە لانگ
- ↑ https://archive.org/details/pennycyclopdias01longgoog
دەروازەی تورکیا
دەروازەی سووریا
دەروازەی مێژووی ئیسلام
دەروازەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
دەروازەی ئەورووپا
دەروازەی ئوکراینا
دەروازەی شەڕ
دەروازەی پۆڵەندا
 | ئەم تورکیا وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |
 | ئەم سووریا وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |