ئەندازەی شیکارانە
 | ئەم وتارە ئاماژە بە ھیچ سەرچاوەیەک نادات. |
| ئەندازەی شیکارانە | |
|---|---|
 | |
| لقی | ئەندازە |
| تاگی "ستەک ئێکسچەینج" | https://mathoverflow.net/tags/analytic-geometry، https://math.stackexchange.com/tags/analytic-geometry |
ئەندازەی شیکارانە، کە ھەروەھا ناسراوە بە ئەندازەی پۆوتان یان ئەندازەی دیکارتی، بریتییە لە کۆڵینەوەی ئەندازە بە بەکارگرتنی دەزگای پۆوتان و بنەواشەکانی جەبر و شیکاری. ڕێنێ دێکارت و فێرما لە سەدەی ۱۷ زایینی بە دامەزرێنەرانی لقی ئەندازەی شیکارانە دەناسرێن. ئەندازەی شیکارانە بنچینەی زۆرێک لە گۆڕەپانە تازەکانی ئەندازەیە و بەبەربڵاوی لە بوارە جۆربەجۆرەکانی فیزیک و ئەندازیاریدا دەچێتە کار.
مێژوو
[دەستکاری]یۆنانی کۆن
[دەستکاری]زانای بیرکاری یۆنانی، مینایخموس، کێشەکانی شیکار دەکرد و تیۆرمەکانی دەسەلماند بە بەکارھێنانی ڕێگاگەلێک کە لێکچوونێکی زۆریان لەگەڵ سیستمی پۆتانەکاندا ھەبوو. ھەندێک جار دەگوترێت کە ئەو داھێنەری ئەندازەی شیکاری بووە.
فارس
[دەستکاری]لە سەدەی یازدەیەمی زاینیدا، زانای بیرکاری فارس، عومەری خەییام، پەیوەندییەکی بەھێزی لەنێوان جەبر و ئەندازەدا بینی. ئەو ھەنگاوێکی دروستی نا کاتێک یارمەتی دا بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییەی کە لەنێوان جەبری ژمارەیی و جەبری ئەندازەییدا ھەبوو، ئەمەش لە ڕێگەی شیکارییە ئەندازەییەکانی بۆ ھاوکێشە سێجا گشتییەکان. بەڵام ھەنگاوی کۆتایی دواتر لەلایەن دیکارتەوە ھاتە ئاراوە.
ئەورووپای ڕۆژاوا
[دەستکاری]بە شێوەیەکی گشتی، داھێنانی ئەندازەی شیکاری دەدرێتە پاڵ ڕێنێ دیکارت، کە پێشکەوتنێکی بەرچاوی لەم بوارەدا بەدەستھێنا و لە کارێکیدا بە ناونیشانی «ئەندازە» (La Géométrie) بڵاوی کردەوە. ئەم کتێبە بە زمانی فەڕەنسی نووسرابوو و لە ساڵی ١٦٣٧ بڵاوکرایەوە. بەڵام، پیێر دێ فێرمایش یەکێک بوو لە پێشەنگەکانی پەرەپێدانی ئەندازەی شیکاری.
ئەندازەی دیکارتی ناوێکی دیکەی ئەگەرییە بۆ ئەندازەی شیکاری. ئەمەش بەھۆی ناوی دیکارتەوەیە.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- دانشنامه رشد ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
