ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان
United Nations Security Council | |
 | |
 | |
| ناوبڕ | UNSC |
|---|---|
| دۆخی یاسایی | چالاک |
| ئۆفیسی سەرەکی | نیویۆڕک ستی،  ویلایەتە یەکگرتووەکان |
دەڤەری خزمەت | لەسەر ئاستی ھەموو جیھان |
| وێبگە | un |
ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان بە ئینگلیزی: United Nations Security Council) بە کورتی ئەنجومەنی ئاسایش؛ میدیایانە بە ئەنجومەنی ئاسایشی نێونەتەوەیی ناسراوە، یەکێکە لە شەش دەزگا سەرەکییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، بنکەکەی لە شاری نیوویۆرکە و بەپێی بەشی حەوتەمی جاڕنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بە بەرپرسیار دادەنرێت لە پاراستنی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەیی. ئەنجومەنی ئاسایش دەسەڵاتێکی یاسایی بەسەر حکوومەتی وڵاتانی ئەندامدا ھەیە، بۆیە بڕیارەکانی پابەندکەرن بۆ وڵاتانی ئەندام (بەپێی ماددەی چوارەمی جاڕنامەکە)، دەسەڵاتەکەی بریتییە لە ئۆپەراسیۆنی ئاشتیپارێزی و سەپاندنی سزا نیونەتەوەیییەکان و ڕێگەدان بە کردەوەی سەربازی. ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان تاکە دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکانە کە دەسەڵاتی دەرکردنی بڕیاری پابەندکەر بۆ وڵاتانی ئەندام ھەیە.[١]
دوای جەنگی جیھانیی دووەم، ئەنجومەنی ئاسایش بۆ چارەسەرکردنی شکستی کۆمەڵەی گەلان لە پاراستنی ئاشتی جیھانی دامەزرا. یەکەم دانیشتنەکانی لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ بەڕێوەچوو و لە دەیەکانی دواتردا بەھۆی شەڕی ساردی نێوان ئەمریکا و یەکێتیی سۆڤیەت و ھاوپەیمانەکانیان تا ڕادەیەکی زۆر شکستی ھێنا؛ بەڵام ئەنجومەنی ئاسایش ڕێگەی بە دەستێوەردانی سەربازی لە شەڕی کۆریا و قەیرانی کۆنگۆ و نوێنەرایەتییەکانی ئاشتیپارێزی لە قەیرانی سوێس و قوبرس و گینیای ڕۆژاوای نوێ دا. لەگەڵ داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت، ھەوڵەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئاشتیپارێزی بە شێوەیەکی بەرچاو و بەرفراوان زیادی کرد، بەو پێیەی ئەنجومەنی ئاسایش ڕێگەی بە ئەرکە سەربازی و گەورەکانی ئاشتی لە کووەیت، نامیبیا، کەمبۆدیا، بۆسنا و ھەرزەگۆڤینا، ڕوواندا، سۆماڵ، سوودان و کۆماری کۆنگۆی دیموکرات دا.
ئەنجومەنی ئاسایش لە پازدە ئەندام پێکدێت کە پێنجیان ئەندامی ھەمیشەیین کە بریتین لە چین، فەڕەنسا، ڕووسیا، شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ئەم وڵاتە ئۆرگانیکی ھەمیشەییانە ئەو زلھێزانەن کە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا سەرکەوتنیان بەدەستھێنا. ئەندامانی ھەمیشەیی دەتوانن ڤیتۆ لە دژی ھەر بڕیارنامەیەک بەکاربھێنن، لەوانەش بڕیارەکانی پەیوەست بە وەرگرتنی ئەندامانی نوێی نەتەوە یەکگرتووەکان یان کاندیدەکان بۆ پۆستی سکرتێری گشتی. ئەو دە ئەندامەی کە ماونەتەوە لەسەر بنەمای دوو ساڵەی ناوچەیی ھەڵدەبژێردرێن. سەرۆکایەتی کۆمسیۆن بە یەکەوە لەسەر ئەندامەکانییەتی.
بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش بەزۆری لەلایەن ھێزەکانی ئاشتیپارێزی نەتەوە یەکگرتووەکان و ھێزە سەربازییەکان جێبەجێ دەکرێن کە لەلایەن وڵاتانی ئەندامەوە بە ئارەزووی خۆیان دابین دەکرێن و بە شێوەیەکی سەربەخۆ لە بوودجەی سەرەکی نەتەوە یەکگرتووەکان پارەیان بۆ دابین دەکرێت. تا مانگی ئازاری ٢٠١٩، سێزدە نوێنەرایەتی ئاشتیپارێزی ھەبووە کە زیاتر لە ٨١ ھەزار کەس لە ١٢١ وڵاتەوە پێکھاتبوون و کۆی بوودجەیان نزیکەی ٦٫٧ ملیار دۆلار بووە.[٢][٣]
ئەندامێتی
[دەستکاری]ئەنجومەنی ئاسایش ١٥ ئەندامی ھەیە و لەوانە تەنیا ٥ ئەندام نەگۆرن. ئەمانە:
١٠ ئەندامی بگۆڕی تر ھەر کامیان بۆ ماوەی دوو ساڵان ھەڵدەبژێردرێن. سەرۆکایەتیی ئەنجومەنیش بەپێی ڕێزبەندیی ئەلفوبێ و بۆ ماوەی یەک مانگە. ھەر ئێستا ئەندامانی بگۆڕ بریتین لە:[٤]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ https://web.archive.org/web/20210521210305/https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text
- ↑ https://peacekeeping.un.org/en/data
- ↑ جراهام إيفانز; جيفري نوينهام (2004). قاموس بنغوين للعلاقات الدولية (بعربي). مركز الخليج للأبحاث. (link)
- ↑ «Current Members | United Nations Security Council». www.un.org (بە ئینگلیزی). لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
