ئەلسودی ئەلکەبیر (گەورە)
ئەلسودی ئەلکەبیر (گەورە) | |
|---|---|
السُّدِّیّ الکبیر | |
| مەرگ | ١٢٧ی کۆچی (٧٤٥ی زایینی) |
| نەتەوە | عەرەب |
| پیشە | فەرموودەناس، زانای تەفسیر، مێژوونووس (إخباری) |
| ناسراوە بە | یەکێک لە گەورەترین زانایانی تەفسیر لە نەوەی تابیعین |
| ئایین | ئیسلام |
| تۆمەتی تاوانباری | شیعەگەری |
| باوان |
|
ئەبوو محەممەد ئیسماعیل کوڕی عەبدولڕەحمان کوڕی ئەبی کەریمە (بە عەرەبی: إسماعیل بن عبد الرحمن بن ڕبی کریمە؛ کۆچکردووی ١٢٧ی کۆچی/٧٤٥ی زایینی)، ناسراو بە ئەلسودی، یەکێکە لە تابیعینە ناسراوەکان، ئیمامێکی دیاری بواری تەفسیر و مێژووی ئیسلامی (مغازی و سیر) و گێڕەوەی فەرموودە بوو. بۆ جیاکردنەوەی لە محەممەدی کوڕی مەروان کە ھەمان نازناوی ھەبوو، پێی دەگوترێت ئەلسودی ئەلکەبیر (السدی الکبیر) واتە "سودی گەورە".[١]
ژیان و نازناو
[دەستکاری]ئەلسودی بە ڕەچەڵەک خەڵکی حیجاز بوو بەڵام لە کووفە نیشتەجێ بوو. ھۆکاری نازناوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە لە بەردەرکی (سُدّە) مزگەوتی گەورەی کووفە دادەنیشت.[٢] ئەو بە یەکێک لە سەرچاوە سەرەکییەکانی تەفسیری قورئان دادەنرێت و زۆرێک لە مێژوونووسان و تەفسیرکارانی دوای خۆی، وەک ئیبن جەریر تەبەری و ئیبن کەسیر، پشتیان بە گێڕانەوەکانی بەستووە.
پایەی لای زانایانی فەرموودەناسی
[دەستکاری]زانایانی فەرموودەناسی (جەرح و تەعدیل) بۆچوونی جیاوازیان لەسەر ئاستی جێمتمانەبوونی ئەلسودی ھەیە، بەڵام زۆرینەیان بە ڕاستگۆیان داناوە لە گێڕانەوەدا.
ئەحمەد کوڕی حەنبەل دەڵێت: «ثقة» (جێی متمانەیە).[٣]
یەحیا کوڕی سەعید قەتان دەڵێت: «لا بأس به (کێشەی نییە).[٤]
یەحیا کوڕی مەعین لە بۆچوونێکدا بە "ضعیف" (لاواز)ی داناوە، بەڵام لە بۆچوونێکی تردا دەڵێت "صالح" (شیاوە).[٥]
ئیمامی نەسائی دەڵێت: «صالح الحديث» (فەرموودەکانی شیاون).[٦]
سەرەکیترین ڕەخنە کە لێی گیراوە ئەوە بووە کە تۆمەتی شیعەگەریی دراوەتە پاڵ. عەبدولسەمەدی کوڕی یەزید دەڵێت: «گوێم لە سودی بوو دەیگوت: دوو کەسم خۆشناوێت قسەیان لەسەر بکەم: ئەبووبەکر و عومەر».[٧]
ئیبن حەجەر عەسقەلانی کورتەی بۆچوونەکانی لەسەری کۆکردووەتەوە و دەڵێت: «صدوق يَهِم، ورُمي بالتشيع» (ڕاستگۆیە بەڵام ھەڵە دەکات، و تۆمەتی شیعەگەریی دراوەتە پاڵ).[٨]
مامۆستا و قوتابییەکانی
[دەستکاری]ئەلسودی زانستی لە ژمارەیەک ھاوەڵ و گەورە تابیعین وەرگرتووە.
مامۆستاکانی
[دەستکاری]ئەنەسی کوڕی مالیک (بینیویەتی)
عەبدوڵڵای کوڕی عەبباس (بینیویەتی)
عەبدوڵڵا ئەلبەھی
موسعەبی کوڕی سەعد
قوتابییەکانی
[دەستکاری]ئیسرائیلی کوڕی یونس
حەسەنی کوڕی ساڵح
کۆچی دوایی
[دەستکاری]ئەلسودی لە ساڵی ١٢٧ی کۆچی لە شاری کووفە کۆچی دوایی کرد.[٩]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ ئیبن حەجەر عەسقەلانی، تقریب التهذیب، ل. ٩٥.
- ↑ ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر ڕعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، چاپی سێیەم، ١٩٨٥، بەرگی ٥، ل. ٢٦٤.
- ↑ ئیبن ئەبی حاتەم، الجرح والتعدیل، بەرگی ٢، ل. ١٧٧.
- ↑ ئەلزەھەبی، سیر ڕعلام النبلاء، بەرگی ٥، ل. ٢٦٥.
- ↑ ھەمان سەرچاوە.
- ↑ ھەمان سەرچاوە.
- ↑ ئیبن عەدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، بەرگی ١، ل. ٢٧٣.
- ↑ ئیبن حەجەر عەسقەلانی، تقریب التهذیب، ل. ٩٥.
- ↑ ئەلزەھەبی، سیر ڕعلام النبلاء، بەرگی ٥، ل. ٢٦٦.
لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
