بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئەسکاریازیس

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ئەسکاریازیس (نەخۆشیی کرمی ئەسکاریس)
ژمارەیەکی زۆری کرمی ئەسکاریس – کە وەک بارستەیەکی ئاڵۆزاوی ڕەش دەبینرێن – دوانزەگرێ، یەکەم بەشی ڕیخۆڵە لە دوای گەدە، لەم نەخۆشە باشووری ئەفریقییەدا پڕدەکەن (وێنەی تیشکی سینی لەگەڵ باریۆم (barium) وەک ماددەی کۆنتراست).
تایبەتمەندینەخۆشییە گوازراوەکان
نیشانەکاننیشانەکان ئاوسانی سک، ئازاری سک، سکچوون، تەنگەنەفەسی[١]
ھۆکارەکانقووتدانی هێلکەی ئەسکاریس[٢]
ڕێگەگرتنباشترکردنی پاکوخاوێنی، دەستشۆردن[١]
Medicationئەلبێندازۆڵ (albendazole)، مەبێندازۆڵ (mebendazole)، لیڤامیسۆڵ (levamisole)، پایرانتێل پامۆوەیت (pyrantel pamoate)[٢]
ڕوودانەوە٧٦٢ ملیۆن (٢٠١٥)[٣]
مردنەکان٢,٧٠٠ (٢٠١٥)[٤]

ئەسکاریازیس نەخۆشییەکە کە بەهۆی کرمی خڕی مشەخۆری Ascaris lumbricoides ەوە دروست دەبێت. [١][٥] تووشبوونەکان لە زیاتر لە ٨٥٪ی حاڵەتەکاندا هیچ نیشانەیەکیان نییە، بەتایبەتی ئەگەر ژمارەی کرمەکان کەم بێت. [٦] نیشانەکان لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی کرمەکاندا زیاد دەکەن و لەوانەیە لە سەرەتای نەخۆشییەکەدا تەنگەنەفەسی و تا لەخۆبگرن. [٧] لەوانەیە دواتر نیشانەکانی ئاوسانی سک، ئازاری سک و سکچوونی بەدوادا بێت. [٨] منداڵان زۆرترین جار تووش دەبن، و لەم گرووپە تەمەنییەدا تووشبوونەکە لەوانەیە ببێتە هۆی کەمیی زیادبوونی کێش، بەدخۆراکی، و کێشەی فێربوون. [٩][٢][١٠]

تووشبوون ڕوودەدات لە ڕێگەی قووتدانی ئەو خۆراک یان خواردنەوەیەی کە بە هێلکەی ئەسکاریسی ناو پیسایی پیسبووە. [١١] هێلکەکان لە ناو ڕیخۆڵەکاندا دەترووکێن، کرمۆکەکان بە دیواری ڕیخۆڵەدا کون دەکەن، و لە ڕێگەی خوێنەوە کۆچ دەکەن بۆ سییەکان. [١٢] لەوێ دەچنە ناو تورەکەکانی هەواوە و بە بۆری هەناسەدا سەردەکەون، کە لەوێدا دەکۆکرێنەوە و لەوانەیە قووت بدرێنەوە. [١٣] پاشان کرمۆکەکان بۆ جاری دووەم بە گەدەدا تێدەپەڕن و دەچنە ناو ڕیخۆڵە، لەوێ دەبنە کرمی پێگەیشتوو. [١٤] ئەمە جۆرێکە لە هەلمینتیازیسی گوازراوە لە ڕێگەی خاکەوە و بەشێکە لە کۆمەڵە نەخۆشییەک کە پێیان دەوترێت هەلمینتیازیس (نەخۆشییەکانی کرمی مشەخۆر). [١٥]

خۆپاراستن لە ڕێگەی باشترکردنی پاکوخاوێنییەوە دەبێت، کە بریتییە لە باشترکردنی دەستڕاگەیشتن بە تەوالێتەکان و فڕێدانی دروستی پیسایی. [١٦][١٧] دەستشۆردن بە سابوون وا دەردەکەوێت کە پارێزەر بێت. [١٨] لەو ناوچانەی کە زیاتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانەکەی تووشبوون، چارەسەرکردنی هەموو کەسێک لە ماوەی دیاریکراودا پێشنیار دەکرێت. [١٩] دووبارە تووشبوونەوە باوە. [٢٠][٢١] هیچ ڤاکسینێک نییە. [٢٢] ئەو چارەسەرانەی لەلایەن ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانییەوە پێشنیار کراون بریتین لە دەرمانەکانی ئەلبێندازۆڵ (albendazole)، مەبێندازۆڵ (mebendazole)، لیڤامیسۆڵ (levamisole)، یان پایرانتێل پامۆوەیت (pyrantel pamoate). [٢٣] بریکارە کاریگەرەکانی تر بریتین لە تریبێندیمیدین (tribendimidine) و نیتازۆکساناید (nitazoxanide). [٢٤]

لە سەرانسەری جیهاندا نزیکەی ٠.٨ بۆ ١.٢ ملیار کەس تووشی ئەسکاریازیس بوون، کە زۆرترین دانیشتووانی تووشبوو لە ئەفریقای باشووری بیابان، ئەمریکای لاتین و ئاسیادان. [٢٥][٢٦][٢٧] ئەمە وایکردووە کە ئەسکاریازیس باوترین جۆری هەلمینتیازیسی گوازراوە لە ڕێگەی خاکەوە بێت. [٢٨] تا ساڵی ٢٠١٠ بووەتە هۆی مردنی نزیکەی ٢,٧٠٠ کەس لە ساڵێکدا، کە دابەزیوە لە ٣,٤٠٠ مردن لە ساڵی ١٩٩٠. [٢٩] جۆرێکی تری ئەسکاریس تووشی بەراز دەبێت. [٣٠] ئەسکاریازیس وەک نەخۆشییەکی خولگەیی فەرامۆشکراو پۆلێن کراوە. [٣١]

نیشانە و کۆنیشانەکان

[دەستکاری]

لەو شوێنانەی کە تووشبوون بە کرم بەربڵاوە، باوە کە ببینرێت زۆربەی خەڵک بە ژمارەیەکی کەم لە کرم تووشبوون، لە کاتێکدا ژمارەیەکی کەمی خەڵک بە سەختی تووشبوون. ئەمە تایبەتمەندیی چەندین جۆری تووشبوونە بە کرم. [٣٢][٣٣] ئەو کەسانەی کە تەنها بە ژمارەیەکی کەمی کرم تووشبوون بەزۆری هیچ نیشانەیەکیان نییە. [٣٤]

کرمۆکە کۆچکەرەکان

[دەستکاری]

لە کاتێکدا کە قۆناغەکانی کرمۆکە بەناو جەستەدا گەشت دەکەن، لەوانەیە ببنە هۆی زیانگەیشتن بە ئەندامەکانی ناوەوە، پەرینتۆنیت (peritonitis) و هەوکردن، گەورەبوونی جگەر یان سپڵ، و هەوکردنی سییەکان. دەرکەوتە سییەییەکان لە کاتی کۆچکردنی کرمۆکەدا ڕوودەدەن و لەوانەیە وەک کۆنیشانەی لۆفلەر (Loeffler's syndrome) دەربکەون، کە نەخۆشییەکی هەناسەدانی کاتییە و پەیوەندی هەیە بە ئیۆزینۆفیلیای خوێن و دزەکردنی سییەکان لەگەڵ سێبەری تیشکی. [٣٥]

گیرانی ڕیخۆڵە

[دەستکاری]
پارچەیەک لە ڕیخۆڵە، کە بەهۆی کرمەکانەوە گیراوە، بە نەشتەرگەری لە کوڕێکی تەمەن سێ ساڵان لە باشووری ئەفریقا دەرهێنراوە [٣٦]

کرمەکان دەتوانن هەندێک جار ببنە هۆی گیرانی ڕیخۆڵە کاتێک ژمارەیەکی زۆر تێکئاڵاو دەبن بۆ بارستەیەک یان لەوانەیە لە ڕیخۆڵە باریکەوە کۆچ بکەن، کە ڕەنگە پێویستی بە نەشتەرگەری بێت. [٣٧] زیاتر لە ٧٩٦ کرمی A. lumbricoides کە کێشیان دەگەیشتە ٥٥٠ گرام لە توێکاریی تەرمی کچێکی تەمەن دوو ساڵانی باشووری ئەفریقا دەرهێنران. کرمەکان ببوونە هۆی پێچخواردن و ڕەشبوونەوە (گانگرین)ی ئیلیۆم، کە وەک هۆکاری مردنەکە لێکدرایەوە. [٣٨]

کرمەکان ددانیان نییە. لەگەڵ ئەوەشدا، دەگمەن دەتوانن ببنە هۆی کونکردنی ڕیخۆڵە لە ڕێگەی دروستکردنی پێچخواردنی ڕیخۆڵە (volvulus) و گیرانی ئەڵقەی داخراو. [٣٩]

گیرانی ڕیخۆڵە ئەستوورە

[دەستکاری]

گیرانی ڕیخۆڵە ئەستوورە لەوانەیە لە ٠.٢ لە هەر ١٠٠٠ کەسێکدا لە ساڵێکدا ڕووبدات. [٤٠] لەوانەیە کرمێک ئەمپولای ڤاتەر (ampulla of Vater) دابخات، یان بچێتە ناو بۆرییە سەرەکییەکەی پەنکریاسەوە، کە دەبێتە هۆی هەوکردنی توندی پەنکریاس لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئاستی ئەمیلەیز و لایپەیز لە سێرومدا. هەندێک جار، کرمێک دەتوانێت بەناو کۆئەندامی زراودا گەشت بکات و تەنانەت بچێتە ناو زراودانەوە، کە دەبێتە هۆی هەوکردنی توندی بۆرییەکانی زراو یان هەوکردنی توندی زراودان. [٤١][ژێدەر پێویستە]

هەستیارییەکان

[دەستکاری]

ئەسکاریازیس لەوانەیە ببێتە هۆی هەستیاری بە ڕۆبیان و مایتەکانی تۆز بەهۆی دژەتەنی هاوبەشەوە، کە ئەویش ترۆپۆمایۆسینە؛ ئەمە لە تاقیگەدا پشتڕاست نەکراوەتەوە. [٤٢] [٤٣]

بەدخۆراکی

[دەستکاری]

ئەو کرمانەی لە ڕیخۆڵەدان لەوانەیە ببنە هۆی کەم‌هەڵمژین و بێ‌ئارەزوویی خواردن، کە بەشدارن لە بەدخۆراکی. [٤٤] کەم‌هەڵمژینەکە لەوانەیە بەهۆی لەدەستدانی ئەنزیمەکانی لێواری فڵچەیی (brush border)، داخوران و تەختبوونی ڤیلای (villi)، و هەوکردنی لامینا پرۆپریا بێت. [٤٥]

ئەوانی تر

[دەستکاری]

ئەسکاریس حەز بە هەندێک سڕکەری گشتی ناکات و لەوانەیە لە جەستە بچێتە دەرەوە، هەندێک جار لە ڕێگەی دەمەوە، کاتێک کەسێکی تووشبوو دەخرێتە ژێر بێهۆشیی گشتییەوە. [٤٦]

هۆکار

[دەستکاری]
سووڕی ژیانی ئەسکاریس (Ascaris life cycle): کرمە پێگەیشتووەکان (١) لە بۆشایی (lumen) ڕیخۆڵە باریکەدا دەژین. مێینەیەک لەوانەیە ڕۆژانە نزیکەی ٢٠٠,٠٠٠ هێلکە بەرهەم بهێنێت، کە لەگەڵ پیساییدا دەردەدرێن (٢). هێلکە نەپیتێنراوەکان (Unfertilized eggs) دەکرێت قووت بدرێن بەڵام تووشکەر (infective) نین. هێلکە پیتێنراوەکان کۆرپەلە دروست دەکەن (embryonate) و دوای ١٨ ڕۆژ بۆ چەند هەفتەیەک دەبنە تووشکەر (٣)، بەپێی بارودۆخی ژینگەیی (باشترین: خاکی شێدار، گەرم، سێبەردار). دوای ئەوەی هێلکە تووشکەرەکان قووت دەدرێن (٤)، کرمۆکەکان دەترووکێن (٥)، دزە دەکەنە ناو لینجەپەردەی ڕیخۆڵە (intestinal mucosa)، و لە ڕێگەی خوێنهێنەری دەروازەییەوە (portal)، پاشان سووڕی خوێنی کۆئەندامیی (systemic circulation) و/یان لیمفەکانەوە (lymphatics) دەگوازرێنەوە بۆ سییەکان. کرمۆکەکان لە سییەکاندا زیاتر پێدەگەن (٦) (١٠ بۆ ١٤ ڕۆژ)، بە دیواری تورەکەکانی هەوادا (alveolar walls) تێدەپەڕن، بە بۆرییەکانی هەناسەدا (bronchial tree) سەردەکەون بۆ قوڕگ، و قووت دەدرێن (٧). لەگەڵ گەیشتن بە ڕیخۆڵە باریکە، گەشە دەکەن بۆ کرمی پێگەیشتوو (٨). لە نێوان ٢ بۆ ٣ مانگ کات پێویستە لە قووتدانی هێلکە تووشکەرەکانەوە تاوەکو دانانی هێلکە (oviposition) لەلایەن مێینەی پێگەیشتووەوە. کرمە پێگەیشتووەکان دەتوانن ١ بۆ ٢ ساڵ بژین.

گواستنەوە

[دەستکاری]

سەرچاوەی تووشبوونەکە لەو شتانەوەیە کە بە پیسایی پیسبوون کە هێلکەی تێدایە. [٤٧] قووتدانی هێلکەی تووشکەر لە خاکی پیسبوو بە پیسایی مرۆڤ یان سەوزە و ئاوی پیسبوو ڕێگەی سەرەکیی تووشبوونە. هێلکە تووشکەرەکان دەکرێت لەسەر شتومەکەکانی وەک دەست، پارە، و کەلوپەلی ناوماڵ هەبن. [٤٨] گواستنەوە لە مرۆڤەوە بۆ مرۆڤ لە ڕێگەی بەریەککەوتنی ڕاستەوخۆوە مەحاڵە. [٤٩]

گواستنەوە لە ڕێگەی ئاوەڕۆی دووبارە بەکارهێنراوی شارەوانییەوە بۆ کێڵگە کشتوکاڵییەکان ڕوودەدات. ئەمە زۆر باوە لە ئابوورییە پیشەسازییە تازەگەشەکردووەکاندا و مەترسیی گەورە بۆ فرۆشتنی بەرهەمی ناوخۆیی و هەناردەکردنی سەوزەی پیسبوو دروست دەکات. بڵاوبوونەوەیەکی ئەسکاریازیس لە ساڵی ١٩٨٦ لە ئیتاڵیا گەڕێندرایەوە بۆ دووبارە بەکارهێنانەوەی نابەرپرسانەی ئاوەڕۆ کە بۆ چاندنی سەوزەی هەناردەکراوی باڵکان بەکارهێنرابوو. [٥٠]

ژمارەی هێلکەکان لە ئاوەڕۆدا یان لەو بەرهەمانەی کە بە ئاوی ئاوەڕۆی خاو یان نیمچە-چارەسەرکراو ئاودراون، پێوەرێکە بۆ ڕادەی ڕوودانی ئەسکاریازیس. [ژێدەر پێویستە] بۆ نموونە:

  • لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لە ساڵی ١٩٩٢ بڵاوکراوەتەوە، لە ئاوەڕۆی شارەوانی لە ڕیاز، عەرەبستانی سعودیە، زیاتر لە ١٠٠ هێلکە لە هەر لیترێک ئاوەڕۆدا دۆزرایەوە [٥١] و لە چیکۆسلۆڤاکیا تا ٢٤٠-١٠٥٠ هێلکە بوو لە هەر لیترێکدا. [٥٢]
  • لە لێکۆڵینەوەیەکی مەیدانیدا لە مەراکیش، مەغریب، کە تێیدا ئاوەڕۆی خاو بۆ پەینکردنی کێڵگە کشتوکاڵییەکان بەکاردەهێنرێت، هێلکەی ئەسکاریس بە ڕێژەی ٠.١٨ هێلکە/کگم لە پەتاتەدا، ٠.٢٧ هێلکە/کگم لە شێلمدا، ٤.٦٣ هێلکە/کگم لە نەعنادا، ٠.٧ هێلکە/کگم لە گێزەردا، و ١.٦٤ هێلکە/کگم لە تووردا دۆزراوەتەوە. [٥٣] لێکۆڵینەوەیەکی هاوشێوە لە هەمان ناوچە دەریخست کە ٧٣٪ی ئەو منداڵانەی لەم کێڵگانە کاردەکەن تووشی کرمەکان بوون، بەتایبەتی ئەسکاریس، کە پێدەچێت لە ئەنجامی بەرکەوتن بێت بە ئاوەڕۆی خاو. [ژێدەر پێویستە]

سوڕی ژیان

[دەستکاری]

یەکەم دەرکەوتنی هێلکەکان لە پیساییدا ٦٠-٧٠ ڕۆژە. لە ئەسکاریازیسی کرمۆکەییدا، نیشانەکان ٤-١٦ ڕۆژ دوای تووشبوون ڕوودەدەن. نیشانە کۆتاییەکان بریتین لە ناڕەحەتیی کۆئەندامی هەرس، گرژبوونی سک و ڕشانەوە، تا، و بینینی کرمی زیندوو لە پیساییدا. لەوانەیە هەندێک نەخۆش نیشانەی سییەیی یان تێکچوونی دەمارییان هەبێت لە کاتی کۆچکردنی کرمۆکەکاندا. بەگشتی نیشانەکان کەم یان هیچ نین. بارستەیەکی کرم دەکرێت ڕیخۆڵە دابخات؛ کرمۆکە کۆچکەرەکان لەوانەیە ببنە هۆی هەوکردنی سییەکان و ئیۆزینۆفیلیا. کرمە پێگەیشتووەکان تەمەنیان ١-٢ ساڵە کە ئەمەش بەو مانایەیە کە تاکەکان لەوانەیە بە درێژایی ژیانیان تووش ببن کاتێک کرمەکان دەمرن و کرمی نوێ وەردەگرن. [٥٤]

هێلکەکان دەتوانن بۆ ماوەی ١٥ ساڵ بمێننەوە و یەک کرم لەوانەیە ڕۆژانە ٢٠٠,٠٠٠ هێلکە بەرهەم بهێنێت. [٢] ئەوان شوێنی خۆیان دەپارێزن بە مەلەکردن لە دژی لێشاوی ڕیخۆڵە. [٥٥]

میکانیزم

[دەستکاری]

ئەسکاریس زۆربەی ماددە خۆراکییەکانی لە خۆراکی نیمچە-هەرسکراوی خانەخوێیەکە لە ڕیخۆڵەدا وەردەگرێت. هەندێک بەڵگە هەیە کە دەتوانێت ڕێگریکەرەکانی ئەنزیم دەربدات، پێدەچێت بۆ پاراستنی خۆی بێت لە هەرسکردن لەلایەن ئەنزیمەکانی خانەخوێیەکەوە. زۆرجار منداڵان بە سەختی زیاتر کاریگەرییان لێ دەکرێت. [١]

دەستنیشانکردن

[دەستکاری]

زۆربەی دەستنیشانکردنەکان لە ڕێگەی ناسینەوەی دەرکەوتنی کرمەکە یان هێلکەکان لە پیساییدا دەکرێن. بەهۆی زۆریی بڕی هێلکەی دانراو، بەگشتی دەستنیشانکردن دەکرێت تەنها بە بەکارهێنانی یەک یان دوو سڕینی پیسایی (fecal smear) بکرێت. [٥٦] دەستنیشانکردنەکە زۆرجار ڕێکەوتە کاتێک خانەخوێیەکە کرمێک لە پیسایی یان ڕشانەوەیدا فڕێدەدات. هێلکەکان دەکرێت لە سڕینێکی پیسایی تازەدا ببینرێن کە لەسەر سلایدێکی شووشەیی لەژێر مایکرۆسکۆپدا دەپشکنرێت و چەندین تەکنیک هەیە بۆ خەستکردنەوەیان یان زیادکردنی بینرانیان لە سەرەتادا، وەک شێوازی نیشتنی ئیثەر یان تەکنیکی کاتۆ. هێلکەکان شێوەیەکی تایبەتمەندیان هەیە: هێلکەیین بە بەرگێکی ئەستوور و مەمکی (mamillated) (کە بە گردۆڵکە یان گرێی خڕ داپۆشراوە)، کە تیرەیان ٣٥-٥٠ مایکرۆمەترە و درێژییان ٤٠-٧٠ مایکرۆمەترە. لە کاتی نەخۆشیی سییەکاندا، کرمۆکەکان دەکرێت لەو شلانەدا بدۆزرێنەوە کە لە سییەکانەوە ڕاکێشراون. ژمارەی خڕۆکە سپییەکانی خوێن لەوانەیە ئیۆزینۆفیلیای دەوروبەری نیشان بدات؛ ئەمە لە چەندین تووشبوونی مشەخۆریدا باوە و تەنها تایبەت نییە بە ئەسکاریازیس. لە تیشکی ئێکسدا، کەموکوڕیی پڕبوونەوە بە درێژیی ١٥-٣٥ سم، هەندێک جار بە شێوەیەکی پێچخواردوو (بارستەی کرمەکان) دەردەکەوێت. [ وەرگێڕان پێویستە ]

خۆپاراستن

[دەستکاری]

خۆپاراستن بە باشترکردنی دەستڕاگەیشتنە بە پاکوخاوێنی کە بەکارهێنانی تەوالێتی دروست و پاک لەلایەن هەموو ئەندامانی کۆمەڵگەوە وەک یەک لایەنی گرنگ لەخۆدەگرێت. [١] دەستشۆردن بە سابوون لەوانەیە پارێزەر بێت؛ بەڵام، هیچ بەڵگەیەک نییە کە کاریگەریی هەبێت لەسەر سەختیی نەخۆشییەکە. [١٨] نەهێشتنی بەکارهێنانی پیسایی مرۆڤی بێ‌چارەسەر وەک پەین هەروەها گرنگە. [ وەرگێڕان پێویستە ]

لەو ناوچانەی کە زیاتر لە ٢٠٪ی دانیشتووان تووشبوون، چارەسەرکردنی هەموو کەسێک پێشنیار دەکرێت. [١] ئەمە تێچووی نزیکەی ٢ بۆ ٣ سەنتە بۆ هەر کەسێک بۆ هەر چارەسەرێک. [١] ئەمە بە پێدانی دەرمانی بەکۆمەڵ دەناسرێت و زۆرجار لە ناو منداڵانی تەمەن قوتابخانەدا ئەنجام دەدرێت. [٥٧] بۆ ئەم مەبەستە، بێنزیمیدازۆڵە فرە-مەوداکانی (broad-spectrum benzimidazoles) وەک مەبێندازۆڵ (mebendazole) و ئەلبێندازۆڵ (albendazole) ئەو دەرمانانەن کە لەلایەن WHO وە پێشنیار کراون. [٥٨]

چارەسەر

[دەستکاری]

دەرمانەکان

[دەستکاری]

ئەو دەرمانانەی کە بۆ کوشتنی کرمە خڕەکان بەکاردەهێنرێن پێیان دەوترێت ئەسکاریسایدەکان (ascaricides). ئەوانەی لەلایەن ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانییەوە بۆ ئەسکاریازیس پێشنیار کراون بریتین لە: ئەلبێندازۆڵ (albendazole)، مەبێندازۆڵ (mebendazole)، لیڤامیسۆڵ (levamisole) و پایرانتێل پامۆوەیت (pyrantel pamoate). [٢] یەک ژەم لە ئەلبێندازۆڵ (albendazole)، مەبێندازۆڵ (mebendazole)، و ئایڤەرمێکتین (ivermectin) کاریگەرن دژی ئەسکاریازیس. ئەوان کاریگەرن لە لابردنی مشەخۆرەکان و هێلکەکان لە ڕیخۆڵەکاندا. [٥٩] بریکارە کاریگەرەکانی تر بریتین لە تریبێندیمیدین (tribendimidine) و نیتازۆکساناید (nitazoxanide). [٢] پایرانتێل پامۆوەیت (pyrantel pamoate) لەوانەیە ببێتە هۆی گیرانی ڕیخۆڵە ئەگەر باری کرمەکە قورس بێت. ئەلبێندازۆڵ (albendazole) قەدەغەیە (contraindicated) لە کاتی دووگیانی و بۆ منداڵانی خوار تەمەن دوو ساڵ. سایاپێندازۆڵ (thiabendazole) لەوانەیە ببێتە هۆی کۆچکردنی کرمەکە بۆ ناو سورێنچک، بۆیە بەزۆری لەگەڵ پایپەرازین (piperazine) تێکەڵ دەکرێت. [ وەرگێڕان پێویستە ]

پایپەرازین (piperazine) بریکارێکی ئیفلیجکەری خاوکەرەوەیە کە ڕێگری لە وەڵامدانەوەی ماسولکەی ئەسکاریس دەکات بۆ ئەسیتایلکۆلین (acetylcholine)، کە کرمەکە بێجووڵە دەکات. ڕێگری لە کۆچکردن دەکات کاتێک چارەسەر بە دەرمانی لاوازتر وەک سایاپێندازۆڵ (thiabendazole) ئەنجام دەدرێت. ئەگەر بە تەنیا بەکاربهێنرێت، دەبێتە هۆی دەرچوونی کرمەکە لە ناو پیساییدا و دەکرێت بەکاربهێنرێت کاتێک کرمەکان بوونەتە هۆی گیرانی ڕیخۆڵە یان بۆری زراو. [ وەرگێڕان پێویستە ]

کۆرتیکۆستیرۆیدەکان (corticosteroids) دەتوانن هەندێک لە نیشانەکان چارەسەر بکەن، وەکو هەوکردن. [ وەرگێڕان پێویستە ]

دەرمانی تر

[دەستکاری]
  • هێکسیلڕیزۆرسینۆڵ (hexylresorcinol)، کاریگەرە بە یەک ژەم. [٦٠] لە ساڵانی ١٩٤٠ەکاندا ئەم ئاوێتەیە، بەناوی حەبی براندی (Crystoids)، باشترین بژاردەی چارەسەر بوو؛ ئامۆژگاریی نەخۆشەکان دەکرا کە حەبی کریستۆیدسەکان نەجوون بۆ ڕێگریکردن لە سووتانی پەردە لینجییەکان. سکچوونی خوێیی چەند کاتژمێرێک دواتر دەدرا. [٦١]
  • سانتۆنین (santonin)، ژەهراویترە لە هێکسیلڕیزۆرسینۆڵ (hexylresorcinol) [٦٢] و زۆرجار تەنها بەشێکی کاریگەرە. [٦٣]
  • زەیتی چینۆپۆدیۆم (oil of chenopodium)، ژەهراویترە لە هێکسیلڕیزۆرسینۆڵ (hexylresorcinol) [٦٢]

نەشتەرگەری

[دەستکاری]

لە هەندێک حاڵەتی تووشبوونی سەختدا، کرمەکان لەوانەیە ببنە هۆی گیرانی ڕیخۆڵە، کە پێویستی بە نەشتەرگەریی بەپەلە هەیە. [٦٤] گیرانی ڕیخۆڵە لەوانەیە بەهۆی ژمارەی کرمەکان بێت لە ڕیخۆڵەدا یان پێچخواردنی ڕیخۆڵە بێت. [٦٤] لە کاتی نەشتەرگەرییەکەدا دەکرێت کرمەکان بە دەست دەربهێنرێن. [٦٤]

پێشبینی پزیشکی

[دەستکاری]

دەگمەنە تووشبوونەکان مەترسی لەسەر ژیان دروست بکەن. [١]

پەتاناسی

[دەستکاری]
مردن بەهۆی ئەسکاریازیسەوە لە هەر ملیۆن کەسێکدا لە ساڵی ٢٠١٢
██ 0-1██ 1-2██ 2-3
ساڵانی ژیانی ڕێکخراو بەپێی کەمئەندامی (DALY) بۆ ئەسکاریازیس لە هەر ١٠٠,٠٠٠ دانیشتوویەکدا لە ساڵی ٢٠٠٤
██ no data ██ less than 10 ██ 10-20 ██ 20-30 ██ 30-40 ██ 40-50 ██ 50-60 ██ 60-80 ██ 80-100 ██ 100-120 ██ 120-140 ██ 140-150 ██ more than 150

ناوچەکان

[دەستکاری]

ئەسکاریازیس لە ناوچە خولگەییەکان و هەروەها نیمچە-خولگەییەکان و ئەو ناوچانەی کە پاکوخاوێنی دروستیان نییە باوە. دەگمەنە شوێنەواری تووشبوونەکە لە ناوچە پێشکەوتووەکان یان شارییەکاندا بدۆزرێتەوە. [٦٥]

خەمڵاندنی تووشبوون

[دەستکاری]

بە نزیکەیی ٠.٨-١.٣ ملیار کەس تووشی ئەم کرمەی ڕیخۆڵە بوون، بەتایبەتی لە ئەفریقا و ئاسیا. [١] [٢] [٢٧] نزیکەی ١٢٠ بۆ ٢٢٠ ملیۆن لەم حاڵەتانە نیشانەیان هەیە. [١]

مردن

[دەستکاری]

تا ساڵی ٢٠١٠، ئەسکاریازیس بووە هۆی مردنی نزیکەی ٢,٧٠٠ کەس کە ڕاستەوخۆ پەیوەندییان بە نەخۆشییەکەوە هەبووە، کە دابەزیوە لە ٣,٤٠٠ لە ساڵی ١٩٩٠. [٢٩] ئەو مردنانەی کە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ پەیوەندییان پێوەی هەیە بەهۆی بەستەرەوەی بەدخۆراکییەوە لەوانەیە زۆر بەرزتر بن. [ وەرگێڕان پێویستە ]

توێژینەوە

[دەستکاری]

مۆدێلی ئاژەڵی مشک و بەراز بۆ لێکۆڵینەوە لە تووشبوونی ئەسکاریس بەکاردەهێنرێن. [٦٦] [٦٧]

ئاژەڵەکانی تر

[دەستکاری]

ئەسکاریازیس لە ئاژەڵە گەنجەکاندا باوترە لە چاو ئاژەڵە پێگەیشتووەکاندا، بە هەبوونی نیشانەکانی وەک لاوازی لە گەشە، سکی گەورە، مووی زبر، و گەشەی خاو. [٦٨]

لە بەرازدا، تووشبوونەکە بەهۆی Ascaris suum ەوە دەبێت. تایبەتمەندە بە خراپیی زیادبوونی کێش، کە دەبێتە هۆی زیانی دارایی بۆ جووتیارەکە. [١]

لە ئەسپ و ئاژەڵە ئەسپییەکانی تردا، کرمە خڕە ئەسپییەکە Parascaris equorum ە. [ژێدەر پێویستە][ وەرگێڕان پێویستە ]

کۆمەڵگە و کولتوور

[دەستکاری]

پاشاکانی ئینگلتەرا ڕیچاردس سێیەم [٦٩] و هێنری هەشتەم [٧٠] هەردووکیان ئەسکاریازیسیان هەبووە.

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Dold C، Holland CV (تەممووزی ٢٠١١). «Ascaris and ascariasis». Microbes and Infection. ١٣ (7): ٦٣٢–٧. doi:١٠.١٠١٦/j.micinf.٢٠١٠.٠٩.٠١٢. hdl:٢٢٦٢/٥٣٢٧٨. PMID ٢٠٩٣٤٥٣١. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «Dold2011» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Hagel I، Giusti T (تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). «Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets». Infectious Disorders Drug Targets. ١٠ (5): ٣٤٩–٦٧. doi:١٠.٢١٧٤/١٨٧١٥٢٦١٠٧٩٣١٨٠٨٧٦. PMID ٢٠٧٠١٥٧٤. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «Hagel2010» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  3. ↑ Vos T، Allen C، Arora M، Barber RM، Bhutta ZA، Brown A، et al. (GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators) (تشرینی یەکەمی ٢٠١٦). «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015». Lancet. ٣٨٨ (10053): ١٥٤٥–١٦٠٢. doi:١٠.١٠١٦/S٠١٤٠-٦٧٣٦(١٦)٣١٦٧٨-٦. PMC ٥٠٥٥٥٧٧. PMID ٢٧٧٣٣٢٨٢.
  4. ↑ Wang H، Naghavi M، Allen C، Barber RM، Bhutta ZA، Carter A، et al. (GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators) (تشرینی یەکەمی ٢٠١٦). «Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015». Lancet. ٣٨٨ (10053): ١٤٥٩–١٥٤٤. doi:١٠.١٠١٦/s٠١٤٠-٦٧٣٦(١٦)٣١٠١٢-١. PMC ٥٣٨٨٩٠٣. PMID ٢٧٧٣٣٢٨١.
  5. ↑ Anorue، Chioma Ogochukwu؛ Anyanwu، Ihuoma N.؛ Chiamah، Ogochukwu C. (٢٠٢٣). «A cross sectional study on the prevalence of ascariasis among school children; a case study of ikwo, ebonyi state nigeria». Medical and Pharmaceutical Journal: ٧٥–٨٢. doi:١٠.٥٥٩٤٠/medphar٢٠٢٣٣٨.
  6. ↑ Anorue، Chioma Ogochukwu؛ Anyanwu، Ihuoma N.؛ Chiamah، Ogochukwu C. (٢٠٢٣). «A cross sectional study on the prevalence of ascariasis among school children; a case study of ikwo, ebonyi state nigeria». Medical and Pharmaceutical Journal: ٧٥–٨٢. doi:١٠.٥٥٩٤٠/medphar٢٠٢٣٣٨.
  7. ↑ Dold C، Holland CV (تەممووزی ٢٠١١). «Ascaris and ascariasis». Microbes and Infection. ١٣ (7): ٦٣٢–٧. doi:١٠.١٠١٦/j.micinf.٢٠١٠.٠٩.٠١٢. hdl:٢٢٦٢/٥٣٢٧٨. PMID ٢٠٩٣٤٥٣١.
  8. ↑ Dold C، Holland CV (تەممووزی ٢٠١١). «Ascaris and ascariasis». Microbes and Infection. ١٣ (7): ٦٣٢–٧. doi:١٠.١٠١٦/j.micinf.٢٠١٠.٠٩.٠١٢. hdl:٢٢٦٢/٥٣٢٧٨. PMID ٢٠٩٣٤٥٣١.
  9. ↑ Dold C، Holland CV (تەممووزی ٢٠١١). «Ascaris and ascariasis». Microbes and Infection. ١٣ (7): ٦٣٢–٧. doi:١٠.١٠١٦/j.micinf.٢٠١٠.٠٩.٠١٢. hdl:٢٢٦٢/٥٣٢٧٨. PMID ٢٠٩٣٤٥٣١.
  10. ↑ «Soil-transmitted helminth infections Fact sheet N°366». World Health Organization. حوزەیرانی ٢٠١٣. لە ٢١ی شوباتی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  11. ↑ Hagel I، Giusti T (تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). «Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets». Infectious Disorders Drug Targets. ١٠ (5): ٣٤٩–٦٧. doi:١٠.٢١٧٤/١٨٧١٥٢٦١٠٧٩٣١٨٠٨٧٦. PMID ٢٠٧٠١٥٧٤.
  12. ↑ Hagel I، Giusti T (تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). «Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets». Infectious Disorders Drug Targets. ١٠ (5): ٣٤٩–٦٧. doi:١٠.٢١٧٤/١٨٧١٥٢٦١٠٧٩٣١٨٠٨٧٦. PMID ٢٠٧٠١٥٧٤.
  13. ↑ Hagel I، Giusti T (تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). «Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets». Infectious Disorders Drug Targets. ١٠ (5): ٣٤٩–٦٧. doi:١٠.٢١٧٤/١٨٧١٥٢٦١٠٧٩٣١٨٠٨٧٦. PMID ٢٠٧٠١٥٧٤.
  14. ↑ Hagel I، Giusti T (تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). «Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets». Infectious Disorders Drug Targets. ١٠ (5): ٣٤٩–٦٧. doi:١٠.٢١٧٤/١٨٧١٥٢٦١٠٧٩٣١٨٠٨٧٦. PMID ٢٠٧٠١٥٧٤.
  15. ↑ «Neglected Tropical Diseases». cdc.gov. ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  16. ↑ Dold C، Holland CV (تەممووزی ٢٠١١). «Ascaris and ascariasis». Microbes and Infection. ١٣ (7): ٦٣٢–٧. doi:١٠.١٠١٦/j.micinf.٢٠١٠.٠٩.٠١٢. hdl:٢٢٦٢/٥٣٢٧٨. PMID ٢٠٩٣٤٥٣١.
  17. ↑ Ziegelbauer K، Speich B، Mäusezahl D، Bos R، Keiser J، Utzinger J (کانوونی دووەمی ٢٠١٢). «Effect of sanitation on soil-transmitted helminth infection: systematic review and meta-analysis». PLOS Medicine. ٩ (1) e1001162. doi:١٠.١٣٧١/journal.pmed.١٠٠١١٦٢. PMC ٣٢٦٥٥٣٥. PMID ٢٢٢٩١٥٧٧.
  18. 1 2 Fung IC، Cairncross S (ئازاری ٢٠٠٩). «Ascariasis and handwashing». Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene. ١٠٣ (3): ٢١٥–٢٢. doi:١٠.١٠١٦/j.trstmh.٢٠٠٨.٠٨.٠٠٣. PMID ١٨٧٨٩٤٦٥. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «Fung2009» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  19. ↑ Dold C، Holland CV (تەممووزی ٢٠١١). «Ascaris and ascariasis». Microbes and Infection. ١٣ (7): ٦٣٢–٧. doi:١٠.١٠١٦/j.micinf.٢٠١٠.٠٩.٠١٢. hdl:٢٢٦٢/٥٣٢٧٨. PMID ٢٠٩٣٤٥٣١.
  20. ↑ Hagel I، Giusti T (تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). «Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets». Infectious Disorders Drug Targets. ١٠ (5): ٣٤٩–٦٧. doi:١٠.٢١٧٤/١٨٧١٥٢٦١٠٧٩٣١٨٠٨٧٦. PMID ٢٠٧٠١٥٧٤.
  21. ↑ Jia TW، Melville S، Utzinger J، King CH، Zhou XN (٢٠١٢). «Soil-transmitted helminth reinfection after drug treatment: a systematic review and meta-analysis». PLOS Neglected Tropical Diseases. ٦ (5) e1621. doi:١٠.١٣٧١/journal.pntd.٠٠٠١٦٢١. PMC ٣٣٤٨١٦١. PMID ٢٢٥٩٠٦٥٦.
  22. ↑ Hagel I، Giusti T (تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). «Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets». Infectious Disorders Drug Targets. ١٠ (5): ٣٤٩–٦٧. doi:١٠.٢١٧٤/١٨٧١٥٢٦١٠٧٩٣١٨٠٨٧٦. PMID ٢٠٧٠١٥٧٤.
  23. ↑ Hagel I، Giusti T (تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). «Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets». Infectious Disorders Drug Targets. ١٠ (5): ٣٤٩–٦٧. doi:١٠.٢١٧٤/١٨٧١٥٢٦١٠٧٩٣١٨٠٨٧٦. PMID ٢٠٧٠١٥٧٤.
  24. ↑ Hagel I، Giusti T (تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). «Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets». Infectious Disorders Drug Targets. ١٠ (5): ٣٤٩–٦٧. doi:١٠.٢١٧٤/١٨٧١٥٢٦١٠٧٩٣١٨٠٨٧٦. PMID ٢٠٧٠١٥٧٤.
  25. ↑ Dold C، Holland CV (تەممووزی ٢٠١١). «Ascaris and ascariasis». Microbes and Infection. ١٣ (7): ٦٣٢–٧. doi:١٠.١٠١٦/j.micinf.٢٠١٠.٠٩.٠١٢. hdl:٢٢٦٢/٥٣٢٧٨. PMID ٢٠٩٣٤٥٣١.
  26. ↑ Keiser J، Utzinger J (٢٠١٠). «The drugs we have and the drugs we need against major helminth infections». Advances in Parasitology. ٧٣: ١٩٧–٢٣٠. doi:١٠.١٠١٦/s٠٠٦٥-٣٠٨x(١٠)٧٣٠٠٨-٦. ژپنک ٩٧٨-٠-١٢-٣٨١٥١٤-٩. PMID ٢٠٦٢٧١٤٤.
  27. 1 2 Fenwick A (ئازاری ٢٠١٢). «The global burden of neglected tropical diseases». Public Health. ١٢٦ (3): ٢٣٣–٢٣٦. doi:١٠.١٠١٦/j.puhe.٢٠١١.١١.٠١٥. PMID ٢٢٣٢٥٦١٦. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «Fen2012» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  28. ↑ Keiser J، Utzinger J (٢٠١٠). «The drugs we have and the drugs we need against major helminth infections». Advances in Parasitology. ٧٣: ١٩٧–٢٣٠. doi:١٠.١٠١٦/s٠٠٦٥-٣٠٨x(١٠)٧٣٠٠٨-٦. ژپنک ٩٧٨-٠-١٢-٣٨١٥١٤-٩. PMID ٢٠٦٢٧١٤٤.
  29. 1 2 Lozano R، Naghavi M، Foreman K، Lim S، Shibuya K، Aboyans V، et al. (کانوونی یەکەمی ٢٠١٢). «Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010». Lancet. ٣٨٠ (9859): ٢٠٩٥–١٢٨. doi:١٠.١٠١٦/S٠١٤٠-٦٧٣٦(١٢)٦١٧٢٨-٠. hdl:١٠٥٣٦/DRO/DU:٣٠٠٥٠٨١٩. PMC ١٠٧٩٠٣٢٩. PMID ٢٣٢٤٥٦٠٤. S2CID ١٥٤١٢٥٣. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «Loz2012» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  30. ↑ Dold C، Holland CV (تەممووزی ٢٠١١). «Ascaris and ascariasis». Microbes and Infection. ١٣ (7): ٦٣٢–٧. doi:١٠.١٠١٦/j.micinf.٢٠١٠.٠٩.٠١٢. hdl:٢٢٦٢/٥٣٢٧٨. PMID ٢٠٩٣٤٥٣١.
  31. ↑ «Neglected Tropical Diseases». cdc.gov. ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  32. ↑ Dold C، Holland CV (تەممووزی ٢٠١١). «Ascaris and ascariasis». Microbes and Infection. ١٣ (7): ٦٣٢–٧. doi:١٠.١٠١٦/j.micinf.٢٠١٠.٠٩.٠١٢. hdl:٢٢٦٢/٥٣٢٧٨. PMID ٢٠٩٣٤٥٣١.
  33. ↑ Anderson RS، May RM (١٩٩١). Infectious diseases of humans. Dynamics and control. Oxford: Oxford Scientific Publications.
  34. ↑ «Parasites - Ascariasis». C.D.C, U.S. Department of Health & Human Services. ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠. لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  35. ↑ Torok E. Oxford Handbook Infect Dis and Microbiol, 2009
  36. ↑ Fincham, J., Dhansay, A. (2006). Worms in SA's children – MRC Policy Brief 2015-04-02 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.. Nutritional Intervention Research Unit of the South African Medical Research Council, South Africa
  37. ↑ Yetim، I؛ Ozkan، OV؛ Semerci، E؛ Abanoz، R (١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٩). «Rare cause of intestinal obstruction, Ascaris lumbricoides infestation: two case reports». Cases Journal. ٢: ٧٩٧٠. doi:١٠.٤٠٧٦/١٧٥٧-١٦٢٦-٢-٧٩٧٠. PMC ٢٧٤٠٠٧٣. PMID ١٩٨٣٠٠٣٢. S2CID ١٥٠٨١٨٤١.
  38. ↑ Baird JK، Mistrey M، Pimsler M، Connor DH (ئازاری ١٩٨٦). «Fatal human ascariasis following secondary massive infection». The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene. ٣٥ (2): ٣١٤–٨. doi:١٠.٤٢٦٩/ajtmh.١٩٨٦.٣٥.٣١٤. PMID ٣٩٥٣٩٤٥.
  39. ↑ Darlington، Danny؛ Anitha، Fatima Shirly (٢٠١٨). «Ascaridial Volvulus: An Uncommon Cause of Ileal Perforation». Iranian Journal of Medical Sciences. ٤٣ (4): ٤٣٢–٤٣٥. PMC ٦٠٥٥٢١٢. PMID ٣٠٠٤٦٢١٤.
  40. ↑ Dold C، Holland CV (تەممووزی ٢٠١١). «Ascaris and ascariasis». Microbes and Infection. ١٣ (7): ٦٣٢–٧. doi:١٠.١٠١٦/j.micinf.٢٠١٠.٠٩.٠١٢. hdl:٢٢٦٢/٥٣٢٧٨. PMID ٢٠٩٣٤٥٣١.
  41. ↑ «Acute Cholangitis». The Lecturio Medical Concept Library. لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  42. ↑ Berman JJ (٢٠١٢)، Taxonomic Guide to Infectious Diseases: Understanding the Biologic Classes of Pathogenic Organisms، Academic Press، لاپەڕە ١٥١، ژپنک ٩٧٨-٠-١٢-٤١٥٨٩٥-٥، لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە
  43. ↑ Reddy A، Fried B (٢٠٠٨). «Atopic disorders and parasitic infections». Advances in Parasitology. ٦٦: ١٤٩–٩١. doi:١٠.١٠١٦/S٠٠٦٥-٣٠٨X(٠٨)٠٠٢٠٣-٠. ژپنک ٩٧٨-٠-٠٨-٠٨٧٩٠٠-٠. PMID ١٨٤٨٦٦٩٠.
  44. ↑ Hall A، Hewitt G، Tuffrey V، de Silva N (نیسانی ٢٠٠٨). «A review and meta-analysis of the impact of intestinal worms on child growth and nutrition» (PDF). Maternal & Child Nutrition. ٤ (Suppl 1): ١١٨–٢٣٦. doi:١٠.١١١١/j.١٧٤٠-٨٧٠٩.٢٠٠٧.٠٠١٢٧.x. PMC ٦٨٦٠٦٥١. PMID ١٨٢٨٩١٥٩.
  45. ↑ Stephenson LS (١٩٨٧). The Impact of Helminth Infections on Human Nutrition. London: Taylor & Francis.
  46. ↑ Wu ML، Jones VA (کانوونی دووەمی ٢٠٠٠). «Ascaris lumbricoides». Archives of Pathology & Laboratory Medicine. ١٢٤ (1): ١٧٤–٥. doi:١٠.٥٨٥٨/٢٠٠٠-١٢٤-٠١٧٤-AL. PMID ١٠٦٢٩١٥٨.
  47. ↑ Hagel I، Giusti T (تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). «Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets». Infectious Disorders Drug Targets. ١٠ (5): ٣٤٩–٦٧. doi:١٠.٢١٧٤/١٨٧١٥٢٦١٠٧٩٣١٨٠٨٧٦. PMID ٢٠٧٠١٥٧٤.
  48. ↑ Hagel I، Giusti T (تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). «Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets». Infectious Disorders Drug Targets. ١٠ (5): ٣٤٩–٦٧. doi:١٠.٢١٧٤/١٨٧١٥٢٦١٠٧٩٣١٨٠٨٧٦. PMID ٢٠٧٠١٥٧٤.
  49. ↑ «AscarisInfection Fact Sheet». ٢٤ی نیسانی ٢٠١٩. لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  50. ↑ Pawlowski ZS، Schultzberg K (١٩٨٦). «Ascariasis and sewage in Europe». لە Block JC (ed.). Epidemiological Studies of Risks Associated With the Agricultural Use of Sewage Sludge: Knowledge and Needs (EUR). Elsevier Science Pub Co. لاپەڕە ٨٣–٩٣. ژپنک ٩٧٨-١-٨٥١٦٦-٠٣٥-٣.
  51. ↑ Bolbol AS (١٩٩٢). «Risk of contamination of human and agricultural environment with parasites through reuse of treated municipal wastewater in Riyadh, Saudi Arabia». Journal of Hygiene, Epidemiology, Microbiology, and Immunology. ٣٦ (4): ٣٣٠–٧. PMID ١٣٠٠٣٤٨.
  52. ↑ Horák P (١٩٩٢). «Helminth eggs in the sludge from three sewage treatment plants in Czechoslovakia». Folia Parasitologica. ٣٩ (2): ١٥٣–٧. PMID ١٦٤٤٣٦٢.
  53. ↑ Habbari K، Tifnouti A، Bitton G، Mandil A (ئەیلوولی ١٩٩٩). «Helminthic infections associated with the use of raw wastewater for agricultural purposes in Beni Mellal, Morocco». Eastern Mediterranean Health Journal. ٥ (5): ٩١٢–٢١. doi:١٠.٢٦٧١٩/١٩٩٩.٥.٥.٩١٢. PMID ١٠٩٨٣٥٣٠.
  54. ↑ Anderson RS، May RM (١٩٩١). Infectious diseases of humans. Dynamics and control. Oxford: Oxford Scientific Publications.
  55. ↑ Crompton DW، Pawlowski ZS (١٩٨٥). «Life history and development of Ascaris lumbricoides and the persistence of human ascariasis.». لە Crompton DW، Nesheim MC، Pawlowski ZS (eds.). Ascariasis and its public health significance. London: Taylor & Francis.
  56. ↑ Grove، David I (١٩٩٠). A history of human helminthology. Wallingford: CAB International. لاپەڕە ١–٨٤٨. ژپنک ٠-٨٥١٩٨-٦٨٩-٧.
  57. ↑ Mascarini-Serra L (نیسانی ٢٠١١). «Prevention of Soil-transmitted Helminth Infection». Journal of Global Infectious Diseases. ٣ (2): ١٧٥–٨٢. doi:١٠.٤١٠٣/٠٩٧٤-٧٧٧X.٨١٦٩٦. PMC ٣١٢٥٠٣٢. PMID ٢١٧٣١٣٠٦.
  58. ↑ WHO (٢٠٠٦). Preventive Chemotherapy in Human Helminthiasis : Coordinated Use of Anthelminthic Drugs in Control Interventions: a Manual for Health Professionals and Programme Managers (PDF). WHO Press, World Health Organization, Geneva, Switzerland. لاپەڕە ١–٦١. ژپنک ٩٧٨-٩٢-٤-١٥٤٧١٠-٩. لە ٢٨ی شوباتی ٢٠١٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF).
  59. ↑ Conterno LO، Turchi MD، Corrêa I، Monteiro de Barros Almeida RA (نیسانی ٢٠٢٠). «Anthelmintic drugs for treating ascariasis». The Cochrane Database of Systematic Reviews. ٢٠٢٠ (4) CD010599. doi:١٠.١٠٠٢/١٤٦٥١٨٥٨.CD٠١٠٥٩٩.pub٢. PMC ٧١٥٦١٤٠. PMID ٣٢٢٨٩١٩٤.
  60. ↑ Holt, Jr Emmett L, McIntosh Rustin: Holt's Diseases of Infancy and Childhood: A Textbook for the Use of Students and Practitioners. Appleton and Co, New York, 11th edition
  61. ↑ "Clinical Aspects and Treatment of the More Common Intestinal Parasites of Man". Veterans Administration Technical Bulletins 1946 & 1947 Series 10: 8–9. July 9, 1947.
  62. 1 2 Holt, Jr Emmett L, McIntosh Rustin: Holt's Diseases of Infancy and Childhood: A Textbook for the Use of Students and Practitioners. Appleton and Co, New York, 11th edition
  63. ↑ Ravina، Enrique (٢٠١١). The evolution of drug discovery: from traditional medicines to modern drugs (چاپی 1st). Weinheim: Wiley-VCH. لاپەڕە ٩١. ژپنک ٩٧٨-٣-٥٢٧-٣٢٦٦٩-٣. لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  64. 1 2 3 Hefny AF، Saadeldin YA، Abu-Zidan FM (ئایاری ٢٠٠٩). «Management algorithm for intestinal obstruction due to ascariasis: a case report and review of the literature». Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Dergisi = Turkish Journal of Trauma & Emergency Surgery. ١٥ (3): ٣٠١–٥. PMID ١٩٥٦٢٥٥٧.
  65. ↑ «CDC - Ascariasis - Biology». CDC, U.S. Department of Health & Human Services. ١٩ی تەممووزی ٢٠١٩. لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  66. ↑ Howes HL (حوزەیرانی ١٩٧١). «Anthelmintic studies with pyrantel. II. Prophylactic activity in a mouse-ascaris suum test model». The Journal of Parasitology. ٥٧ (3): ٤٨٧–٩٣. doi:١٠.٢٣٠٧/٣٢٧٧٨٩٩. JSTOR ٣٢٧٧٨٩٩. PMID ٥٠٩٠٩٥٥.
  67. ↑ Lichtensteiger CA، DiPietro JA، Paul AJ، Neumann EJ، Thompson L (نیسانی ١٩٩٩). «Persistent activity of doramectin and ivermectin against Ascaris suum in experimentally infected pigs». Veterinary Parasitology. ٨٢ (3): ٢٣٥–٤١. doi:١٠.١٠١٦/S٠٣٠٤-٤٠١٧(٩٩)٠٠٠١٨-٧. PMID ١٠٣٤٨١٠٣.
  68. ↑ «Parasites: Ascarids - eXtension». eXtension. ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١. لە ڕەسەنەکە لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  69. ↑ Mitchell PD، Yeh HY، Appleby J، Buckley R (ئەیلوولی ٢٠١٣). «The intestinal parasites of King Richard III». Lancet. ٣٨٢ (9895): ٨٨٨. doi:١٠.١٠١٦/S٠١٤٠-٦٧٣٦(١٣)٦١٧٥٧-٢. PMID ٢٤٠١١٥٤٥. S2CID ٤٢٨٩٨٣٣١. {{cite journal}}: |hdl-access= پێویستی بە |hdl= ھەیە (یارمەتی)
  70. ↑ «Infected and Hunched: King Richard III Was Crawling With Roundworms». Live Science. ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣. لە ڕەسەنەکە لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.

بەستەری دەرەکی

[دەستکاری]
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە ئەسکاریازیس تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئەسکاریازیس&oldid=1611778»