ئەردەشێری چوارەم

ئارسس (بە فارسیی کۆن: R̥šā؛ بە یۆنانیی کۆن: Ἀρσής)، ھەروەھا بە ناوی پاشایەتییەکەی ئەرتەخشەشتەی چوارەم یان ئەردەشێری چوارەم (/ˌɑːrtəˈzɜːrksiːz/؛ بە فارسیی کۆن: 𐎠𐎼𐎫𐎧𐏁𐏂𐎠؛ بە یۆنانیی کۆن: ئەرتەخشەشتە)، دوازدەھەمین شاھەنشای ھەخامەنشی بوو لە ٣٣٨ تا ٣٣٦ پێش زایین.

ئارسس سەرکەوت بۆ سەر تەخت، دوای ئەوەی باوکی ئەردەشێری سێیەم—کە ببووە ھۆی گەشانەوەی ئیمپراتۆریەتیی فارسی—لە لایەن خەسێنراو باگۆئاس ژەھرخوارد کرا. ئەمەی دوایی ئارسسی خستە سەر تەخت بەو ئومێدەی کە بتوانێت کۆنترۆڵی بکات. بە لاوازبوونی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی لە تیرۆرکردنی ئەرتەخشەشتەی سێیەم و جێنشینی ئارسس، کۆمەڵەی یۆنانی لە ساڵی ٣٣٦ ھێزیان نارد بۆ ئاسیا.

ئارسس، لە ھەوڵێکدا بۆ ڕزگارکردنی خۆی لە ژێر کاریگەرییەکانی باگۆئاس، ھەوڵیدا خەسێنراوەکە ژەھرخوارد بکات؛ بەڵام سەرکەوتوو نەبوو، لەبری ئەوە بە فەرمانی باگۆئاس خۆی بە ژەھر مرد. باگۆئاس ئامۆزای ئارسس داریووشی سێیەمی خستە سەر تەخت لە دوای ئەو.

ناو

ئەو لە سەرچاوە یۆنانییەکاندا بە ئارسس ناسراوە و وادیارە ئەوە ناوی ڕاستەقینەی بووە، بەڵام سێزمانەی زانتوس و پارچە گۆزەکانی ساماریا ڕایدەگەیێنن کە ئەو ناوی پاشایەتیی ئەرتەخشەشتەی چوارەمی وەرگرتووە، بە شوێنکەوتنی باوکی و باپیری.

ئارسس شێوەی یۆنانی ناوە فارسیی کۆنەکەیە کە «ڕشا»یە، کە ھەروەھا لە شێوەی ئەڤێستایی «ئەرشان-»دا ھاتووە و لە چەندین ناوی لێکدراوی فارسیی کۆندا بەکارھاتووە، وەک «ئەرشەکا»، «ئەرشاما»، و «خەشایارشا». زاراوەکە لە ڕووی زمانەوانییەوە پەیوەندی بە «ئارسێن»ی یۆنانییەوە ھەیە، بە واتای «نێر، پیاوانە».