ئەحمەد مەرزووقی مالیکی

ئەحمەد مەرزووقی مالیکی
أحمد المرزوقی المالکی
لەدایکبوون	١٢٠٥ی کۆچی (١٧٩١ی زایینی) سنباط، میسر
مەرگ	١٢٦٢ی کۆچی یان دوای ١٢٨١ی کۆچی مەککە
شوێنی گۆڕ	گۆڕستانی مەعلا
نیشتەجێی	قاھیرە، مەککە
نەتەوە	عەرەب
ناوەکانی تر	ئەبولفەوز
پیشە	موفتی، قورئانخوێن، مامۆستا
ناسراوە بە	موفتیی مالیکییەکان لە مەککە، دانەری "عەقیدەی عەوام"
ئایین	ئیسلام (ئەھلی سوننە، مالیکی، ئەشعەری)

شێخ ئەحمەد کوڕی ڕەمەزان مەرزووقی مالیکی حەسەنی (بە عەرەبی: أحمد المرزوقی المالکی؛ لەدایکبووی ١٢٠٥کـ/١٧٩١ز - کۆچکردووی ~١٢٦٢کـ) زانایەکی دیاری بواری قیڕائات، عەقیدە و فیقھی مالیکی بوو. ئەو وەک موفتیی مالیکییەکان لە مەککە خزمەتی کردووە و بە دانەری مەتنی بەناوبانگی "عەقیدەی عەوام" (عقیدە العوام) ناسراوە، کە یەکێکە لە گرنگترین دەقە سەرەتاییەکان بۆ فێرکردنی بنەماکانی بیروباوەڕی ئیسلامی.

ژیان و نەسەبی

ئەحمەد مەرزووقی لە ساڵی ١٢٠٥ی کۆچی لە شارۆچکەی سنباط لە میسر لەدایک بووە. ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ حەسەنی کوڕی عەلی، ئەمەش وای کردووە کە بە "شەریف" یان "سەید" بناسرێت. نازناوی "ئەبولفەوز"ی لەلایەن یەکێک لە مامۆستاکانیەوە پێ بەخشراوە.

ژیانی زانستی

ھەر وەک زۆربەی زانایانی سەردەمی خۆی، شێخ مەرزووقی لە سەرەتادا قورئانی لەبەر کرد. دواتر بۆ قوڵبوونەوە لە زانستەکاندا، دە قیڕائاتەکەی لەسەر دەستی گەورە زانایانی سەردەمی خۆی خوێند، کە دیارترینیان شێخ ئیبراھیم عوبەیدی بوو.

دوای ئەوەی گەشتی کرد بۆ مەککە و لەوێ نیشتەجێ بوو، بووە یەکێک لە مامۆستا دیارەکانی مزگەوتی حەرام. لە نزیک مەقامی مالیکی وانەی لە بواری قورئان، تەفسیر و زانستە شەرعییەکانی تردا دەوتەوە. لە کۆتاییەکانی تەمەنیدا، وانەی لەسەر "تەفسیری بەیزاوی" دەوتەوە.

لە ساڵی ١٢٦١ی کۆچیدا، دوای کۆچی دوایی براکەی، شێخ محەممەد مەرزووقی، ئەو وەک موفتیی ڕێبازی مالیکی لە مەککە دەستنیشان کرا.

قوتابییە دیارەکانی

شێخ مەرزووقی قوتابی زۆری پێگەیاند، کە ھەندێکیان بوونە گەورە زانایانی سەردەمی خۆیان. لەوانە:

• ئەحمەد زەینی دەحلان: موفتیی شافیعییەکان لە مەککە.
• ئەحمەد حەلەوانی کەبیر: کە بە "شێخی قورئانخوێنانی شام" ناسرا.
• ئەحمەد دەھمان
• تاھیر تەکروری

بەرھەمەکان

شێخ مەرزووقی چەندین بەرھەمی گرنگی لەدوای خۆی بەجێھێشتووە، کە بەناوبانگترینیان ئەمانەن:

• عەقیدەی عەوام (عقيدة العوام): هۆنراوەیەکی کورت و پوختە لەسەر بنەماکانی بیروباوەڕی ئیسلامی، کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جیهانی ئیسلامیدا بۆ فێرکردنی منداڵان و خەڵکی گشتی بەکاردێت.
• تحصيل نيل المرام: شیکردنەوەیەکە کە خۆی لەسەر هۆنراوەکەی "عەقیدەی عەوام"ی نووسیوە.
• بلوغ المرام لبيان ألفاظ مولد سيد الأنام: شیکردنەوەیەکە لەسەر مەولوودنامەیەک.
• الفوائد المرزوقية: شیکردنەوەیەکە لەسەر کتێبی "ئاجڕوومییە" لە زانستی ڕێزمانی عەرەبیدا.
• چەندین دەقی تری لە بواری ڕێزمان، فەلەکناسی و عەقیدەدا نووسیوە.

کۆچی دوایی

سەبارەت بە ساڵی کۆچی دوایی شێخ مەرزووقی، دوو بۆچوونی جیاواز ھەن. ھەندێک سەرچاوە ئاماژە بەوە دەکەن کە لە ساڵی ١٢٦٢ی کۆچی کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی مەعلا لە مەککە بە خاک سپێردراوە. بەڵام سەرچاوەی تر ئەمە بە نادروست دەزانن، چونکە بەڵگە ھەیە کە شێخ مەرزووقی یەکێک لە کتێبەکانی لە ساڵی ١٢٨١ی کۆچی تەواو کردووە. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە تا ئەو بەروارە یان دواتریش لە ژیاندا بووە. ھەروەھا ئاماژە بەوە کراوە کە لە کۆتایی تەمەنیدا بینایی لەدەست داوە.