ئەحمەد عەبدولعەزیز زەییات

ئەحمەد عەبدولعەزیز زەییات
أحمد عبد العزیز الزیّات
لەدایکبوون	١٣٢٥ی کۆچی (١٩٠٧ی زایینی) قاھیرە، میسر
مەرگ	١٦ی شەعبانی ١٤٢٤ی کۆچی (١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣) (٩٩ ساڵ) قاھیرە، میسر
نیشتەجێی	قاھیرە، مەدینە
نەتەوە	میسری
پیشە	زانای قیڕائات، مامۆستای زانکۆ
ناسراوە بە	بەرزترین سەنەدی قیڕائاتی قورئان لە سەردەمی خۆیدا
ئایین	ئیسلام (ئەھلی سوننە)

شێخ ئەحمەد عەبدولعەزیز کوڕی ئەحمەد کوڕی محەممەد زەییات (بە عەرەبی: أحمد عبد العزیز الزیّات؛ ١٩٠٧ – ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣) زانایەکی گەورەی میسری و ئیمام بوو لە زانستی قیڕائاتی قورئاندا. ئەو بە یەکێک لە بەرزترین سەنەدەکانی ( زنجیرەی گێڕانەوە) قیڕائاتی قورئان دادەنرا لە جیھانی ئیسلامیدا لە سەردەمی خۆیدا، و قوتابی لە ھەموو جیھانەوە ڕوویان تێدەکرد بۆ وەرگرتنی مۆڵەتی زانستی.

ژیانی سەرەتایی و خوێندن

ئەحمەد زەییات لە ساڵی ١٩٠٧ لە قاھیرە لەدایک بوو. ھەر لە منداڵییەوە بینایی لاواز بوو و لە تەمەنی چل ساڵیدا بە تەواوی بینایی لەدەست دا، بەڵام ئەمە نەبووە ڕێگر لەبەردەم بەدەستھێنانی زانستدا.

دوای ئەوەی قورئانی لەبەر کرد، پەیوەندیی بە زانکۆی ئەزھەرەوە کرد و لەوێ زانستە شەرعی و عەرەبییەکانی خوێند. دواتر، بە شێوەیەکی تایبەتمەند، دەستی کرد بە خوێندنی زانستی قیڕائات و توانی دە قیڕائاتەکە (صغری و کبری) لەسەر دەستی گەورەترین زانایانی سەردەمی خۆی بخوێنێت، کە دیارترینیان ئەمانە بوون:

شێخ خەلیل غەنیم جەنانی

شێخ عەبدولفەتاح ھونەیدی

ژیانی پیشەیی و مامۆستایەتی

شێخ زەییات ژیانی خۆی بۆ فێرکردنی قورئان و زانستەکانی تەرخان کرد. ماڵەکەی لە نزیک زانکۆی ئەزھەر بووە بنکەیەک بۆ قوتابیانی زانستی قیڕائات. دواتر، بە فەرمی وەک مامۆستا لە بەشی پسپۆڕیی قیڕائات لە کۆلێژی زمانی عەرەبی لە زانکۆی ئەزھەر دامەزرا و تا کاتی خانەنشینبوونی لەوێ مایەوە.

لە ساڵی ١٩٨٥دا، بانگھێشت کرا بۆ وانەوتنەوە لە زانکۆی ئیسلامیی مەدینە. دواتر، وەک ڕاوێژکاری زانستی لە کۆمەڵگەی شا فەھد بۆ چاپکردنی قورئان لە مەدینە دەستنیشان کرا و تا ساڵی ٢٠٠١ لەو پۆستەدا مایەوە، پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ میسر.

قوتابییە دیارەکانی

شێخ زەییات نەوەیەکی زێڕینی لە زانایانی قیڕائات پێگەیاند کە لە ھەموو جیھانەوە ڕوویان تێدەکرد. لە دیارترین قوتابییەکانی:

• عەبدولفەتاح سەید عەجەمی مەرسەفی
• عەبدولحەکیم عەبدوللەتیف
• عەبدولڕافع ڕزوان شەرقاوی
• محەممەد تەمیم زوعبی
• ئەیمەن ڕوشدی سوەید
• عەلی حوزەیفی (ئیمام و وتارخوێنی مزگەوتی پێغەمبەر)
• ئیبراھیم ئەخزەر (شێخی قورئانخوێنانی مزگەوتی پێغەمبەر)
• محەممەد ئەیووب

کەسایەتی و ڕەوشتی

بەپێی گێڕانەوەی قوتابییەکانی، شێخ زەییات کەسایەتییەکی لەسەرخۆ و خاوەن ڕەوشتێکی بەرز بووە. زمانپاراو بووە و ھەرگیز باسی کەسی نەکردووە و ڕێگەی نەداوە لەبەردەمیدا باسی کەس بکرێت. زۆر بە سۆز و بەزەیی بووە بەرامبەر بە قوتابییەکانی.

بەرھەمەکان

شێخ زەییات چەند بەرھەمێکی گرنگی لە بواری زانستی قیڕائاتدا نووسیوە، لەوانە:

• تنقيح فتح الكريم في تحرير أوجه القرآن العظيم من طريق طيبة النشر: هۆنراوەیەکە لەسەر وردەکارییەکانی قیڕائات.
• شرح تنقيح فتح الكريم: شیکردنەوەیەکە لەسەر هۆنراوەکەی خۆی، کە بە دەستنووس ماوەتەوە.
• تحقيق عمدة العرفان: بە هاوبەشی لەگەڵ قوتابییەکەی، شێخ جابر مسری، کاری لەسەر کردووە.

کۆچی دوایی

دوای تەمەنێکی ٩٩ ساڵەی پڕ لە خزمەتی قورئان، شێخ ئەحمەد عەبدولعەزیز زەییات لە بەیانیی ڕۆژی یەکشەممە، ١٦ی شەعبانی ١٤٢٤ی کۆچی (١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣) کۆچی دوایی کرد. نوێژی لەسەر لە زانکۆی ئەزھەر کرا.