ئەبوو لەیس سەمەرقەندی
ئەبوو لەیس سەمەرقەندی | |
|---|---|
نصر بن محمد بن إبراھیم السمرقندی | |
 | |
| مەرگ | ٣٧٣ی کۆچی (٩٨٣ی زایینی) (بۆچوونی تر: ٣٧٥ یان ٣٩٣ی کۆچی) |
| نیشتەجێی | سەمەرقەند (ئێستا لە ئۆزبەکستان) |
| پیشە | فەقیھ، موفەسیر، وتارخوێن |
| ناسراوە بە | نازناوی "ئیمامی خودا" (الإمام الھدی)، خاوەنی تەفسیری "بحر العلوم" |
کارە ناودارەکان | تەفسیری سەمەرقەندی (بحر العلوم)، تنبیە الغافلین، بستان العارفین |
| ئایین | ئیسلام (ئەھلی سوننە) |
| تۆمەتی تاوانباری | سستی لە گێڕانەوە و بەکارھێنانی فەرموودەی لاواز و ھەڵبەستراو |
ئەبوو لەیس نەسڕ کوڕی محەممەد کوڕی ئەحمەد سەمەرقەندی (بە عەرەبی: أبو الليث نصر بن محمد بن أحمد السمرقندي؛ کۆچکردووی ٣٧٣ی کۆچی/٩٨٣ی زایینی)، ناسراو بە ئیمام ئەبوو لەیس سەمەرقەندی، یەکێکە لە گەورەترین فەقیھ و زانایانی مەزھەبی حەنەفی لە سەدەی چوارەمی کۆچیدا. ئەو بە نازناوی "ئیمام ئەلھودا" (ئیمامی ڕێنمایی) ناسراوە و بە یەکێک لە زانا زاھد و لەخواترسەکان دادەنرێت.
ژیان و پایەی زانستی
[دەستکاری]ئەبوو لەیس سەمەرقەندی لە شاری سەمەرقەند (کە ئێستا دەکەوێتە ئۆزبەکستان) ژیاوە و ھەر لەوێش زانستی وەرگرتووە و وانەی وتووەتەوە. ئەو لە زانستەکانی فیقھی حەنەفی، تەفسیر و ئامۆژگاری (وعظ) شارەزاییەکی زۆری ھەبووە. کتێبەکانی، بەتایبەتی " تنبیە الغافلین" (ئاگادارکردنەوەی بێئاگایان) و "بستان العارفين" (باخچەی زانایان)، ناوبانگێکی زۆریان پەیدا کردووە و تا ئەمڕۆش لەلایەن موسڵمانانەوە دەخوێنرێنەوە بەھۆی ناوەڕۆکە ئامۆژگاریئامێزەکەیانەوە.[١]
سەرەڕای پایە بەرزییەکەی لە فیقھ و زوھددا، زانایانی فەرموودەناس ڕەخنەیان لە شێوازی مامەڵەکردنی لەگەڵ فەرموودە و گێڕانەوەکاندا گرتووە.
ڕەخنە لەسەر گێڕانەوەکانی
[دەستکاری]کێشەی سەرەکیی بەرھەمەکانی ئەبوو لەیس سەمەرقەندی ئەوەیە کە ژمارەیەکی زۆر گێڕانەوەی لاواز و ھەندێک جاریش ھەڵبەستراوی تێدایە، بەبێ ئەوەی ئاماژە بە لاوازییەکەیان بکات.
ئیمامی زەھەبی لە کتێبی **"سیر أعلام النبلاء"**دا دەڵێت: «خاوەنی چەندین بەرھەمە... بەڵام لە کتێبەکانیدا گێڕانەوەی ھەڵبەستراو دەگێڕێتەوە».[٢]
ھەروەھا لە کتێبی **"میزان الإعتدال"**دا ئاماژەی پێداوە و وتوویەتی: «فەقیھی سەمەرقەند... لەوانەیە فەرموودەی ھەڵبەستراو بگێڕێتەوە بێ ئەوەی بزانێت».[٣]
لەکناوویی، فەقیھی حەنەفی، لە کتێبی **"الفوائد البھیە"**دا دەڵێت: «زۆرجار فەرموودە دەھێنێتەوە بەبێ ئەوەی سەنەد و سەرچاوەکەی دیاری بکات، و کتێبەکەی "تنبیە الغافلین" پڕە لە فەرموودەی لاواز و ھەڵبەستراو».[٤]
بۆیە زانایان ئامۆژگاری دەکەن کە لە خوێندنەوەی کتێبەکانیدا، بەتایبەتی بۆ بابەتی فەرموودە، وریا بن.
بەرھەمەکان
[دەستکاری]ئەبوو لەیس سەمەرقەندی خاوەنی چەندین بەرھەمی بەناوبانگە، لەوانە:
بحر العلوم (دەریای زانستەکان): کە بە "تەفسیری سەمەرقەندی" ناسراوە و یەکێکە لە تەفسیرە گرنگەکانی ئەھلی سوننە.
تنبیە الغافلين بأحاديث سيد الأنبياء والمرسلين: بەناوبانگترین کتێبیەتی لە بواری ئامۆژگاری و ڕەوشتدا.
بستان العارفین: ئەمیش کتێبێکی ترە لە بواری ئامۆژگاری و زوھددا.
النوازل من الفتاوی: کتێبێکە دەربارەی فەتوا فیقھییەکان.
عیون المسائل: کۆکراوەی پرسیار و وەڵامە فیقھییەکان.
مقدمة في الصلاة: نامیلکەیەکە دەربارەی نوێژ.
کۆچی دوایی
[دەستکاری]بۆچوونی باو ئەوەیە کە ئیمام ئەبوو لەیس سەمەرقەندی لە ساڵی ٣٧٣ی کۆچی (٩٨٣ی زایینی) کۆچی دوایی کردووە. ھەندێک سەرچاوەی تر ساڵانی ٣٧٥ و ٣٩٣ی کۆچیشیان تۆمار کردووە.[٥]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ ئەلزەرکلی، خەیروڵڵا. الأعلام، چاپی پازدەھەم، ٢٠٠٢، دار العلم للملایین، بەرگی ٨، ل. ٢٧.
- ↑ ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، چاپی سێیەم، ١٩٨٥، بەرگی ١٦، ل. ٣٢٢.
- ↑ ئەلزەھەبی، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، بەرگی ٤، ل. ٢٥٦.
- ↑ عەبدولحەی لەکناوویی، الفوائد البهیة فی تراجم الحنفیة، ل. ٢٢١.
- ↑ ئیبن قەتڵوبغا، تاج التراجم، ل. ٣٠٧.
لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە سوننییە باوەڕپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
