ئەبوو زەکەریا تکریتی

ئەبوو زەکەریا تکریتی
ئەبوو زەکەریا تکریتی;
یحیی بن أبی القاسم الثعلبي التکریتی
لەدایکبوون	١ی موحەڕەمی ٥٣١ی کۆچی (٢٨ی ئەیلوولی ١١٣٦); تکریت، عێراق
مەرگ	٨ی ڕەمەزانی ٦١٦ی کۆچی (١٦ی تشرینی دووەمی ١٢١٩); بەغدا
شوێنی گۆڕ	گۆڕستانی شونیزییە، بەغدا
نیشتەجێی	تکریت، بەغدا
نەتەوە	عەرەب
ناوەکانی تر	تاجەددین تکریتی
خوێندنگە	قوتابخانەی نیزامییەی بەغدا
پیشە	فەقیھ، قازی، مامۆستا، زمانزان، شاعیر، نووسەر
ناسراوە بە	فەقیھی شافیعی و مامۆستای قوتابخانەی نیزامییەی بەغدا
کارە ناودارەکان	تفسیر القرآن العزیز (٢٠ بەرگ)، الاختصاص فی التاریخ الخاص
ئایین	ئیسلام (ئەھلی سوننە، شافیعی)

تاجەددین ئەبوو زەکەریا یەحیا کوڕی ئەبیلقاسم تکریتی (بە عەرەبی: تاج الدین أبو زکریا یحیی بن أبی القاسم الثعلبي التکریتی؛ ٥٣١کـ/١١٣٦ز - ٦١٦کـ/١٢١٩ز) فەقیھێکی دیاری شافیعی، قازی، زمانزان و شاعیرێکی عێراقی بوو لە سەدەی شەشەمی کۆچیدا. ئەو یەکێک بوو لە زانا گشتگیرەکان کە لە بوارەکانی تەفسیر، نەحو، زمان و ئەدەبدا شارەزاییەکی قووڵی ھەبوو.

ژیان و خوێندن

ئەبوو زەکەریا لە ١ی موحەڕەمی ساڵی ٥٣١ی کۆچی لە شاری تکریت لەدایک بووە. خوێندنی سەرەتایی لەلای باوکی دەست پێکردووە و قورئان و بنەماکانی ئەدەبی لێ فێر بووە. دواتر بۆ خوێندنی فەرموودە چووەتە لای عەبدولڕەحمان کوڕی ئەحمەد بەلخی. پاشان گەشتی کردووە بۆ بەغدا و لەوێ لەسەر دەستی زانایانی گەورەی وەک ئەبوو نەجیب سھرەوەردی و ئیبن خەشاب زانستەکانی فیقھ و ئەدەبی خوێندووە.

کار و پلەوپایە

دوای تەواوکردنی خوێندن، گەڕایەوە بۆ تکریت و بۆ ماوەیەکی درێژ پۆستی قازیی ئەو شارەی بەدەستەوە بوو، ھاوکات وانەی دەوتەوە و فەتوای دەدا. بەھۆی پایە بەرزی زانستییەوە، لەلایەن خەلافەتی عەباسییەوە بانگھێشتی بەغدا کرایەوە و لە ساڵی ٦٠٧ی کۆچیدا کرا بە مامۆستای قوتابخانەی نیزامییەی بەغدا، کە بەناوبانگترین زانکۆی ئەو سەردەمە بوو. تا ساڵی ٦١٤ی کۆچی لەم پۆستەدا مایەوە و دواتر لە کارەکەی دوورخرایەوە. پاش ئەوە، ڕووی کردە خانەقای شێخ الشیوخ و تا کۆچی دوایی لەوێ مایەوە.

ئیبن شەعاری موسڵی وەسفی دەکات و دەڵێت: «شێخێکی زیرەک و لە قسەکردندا لەسەرخۆ و لە دانیشتندا کەسێکی ڕووخۆش بوو. شێوازی دەربڕینی جوان و قسەکانی شیرین بوون و خاوەن شکۆ و ھەیبەت بوو».

بەرھەمەکان

ئەبوو زەکەریا تکریتی خاوەنی چەندین بەرھەمی بەنرخ بووە، لەوانە:

تفسير القرآن العزيز: تەفسیرێکی گەورەی قورئانە کە لە بیست بەرگ پێکھاتووە.
الاختصاص في التاريخ الخاص: پەرتووکێکی مێژووییە لە شەش بەرگدا، کە تێیدا باسی ژیانی مامۆستا و قوتابی و خزم و کەسەکانی خۆی کردووە.

الحقير النافع على مذهب ابن شافع: لە فیقھی شافیعیدا.

اللُّهنَة في إزالة الُُكنَة: لە زانستی نەحودا.

التقريب في بضاعة الأديب: دەربارەی ھونەری شیعر و عەرووز و قافیە.

ھەروەھا خاوەنی چەندین هۆنراوە و نامە و نووسینی دیکە بووە.

کۆچی دوایی

ئەبوو زەکەریا تکریتی لە شەوی دووشەممە، ٨ی ڕەمەزانی ساڵی ٦١٦ی کۆچی، لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا، لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی شونیزییە بە خاک سپێردرا.

سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.