ئەبوو ئیسحاق سەعلەبی
ئەبوو ئیسحاق سەعلەبی | |
|---|---|
أحمد بن محمد بن إبراھیم الپعلبی | |
| مەرگ | موحەڕەمی ٤٢٧ی کۆچی (تشرینی دووەمی ١٠٣٥ی زایینی) |
| نیشتەجێی | نیسابوور |
| پیشە | موفەسیری قورئان، مێژوونووس، فەرموودەناس، وتارخوێن (واعظ) |
| ناسراوە بە | تەفسیرە بەناوبانگەکەی "الکشف والبیان" و کتێبی "عرائس المجالس" |
کارە ناودارەکان | الکشف والبیان عن تفسیر القرآن، عرائس المجالس فی قصص اڵانبیاء |
| ئایین | ئیسلام (ئەھلی سوننە) |
| تۆمەتی تاوانباری | سستی لە گێڕانەوە و تۆمارکردنی فەرموودەی لاواز و ھەڵبەستراو لە تەفسیرەکەیدا |
ئەبوو ئیسحاق ئەحمەد کوڕی محەممەد کوڕی ئیبراھیم سەعلەبی نیسابووری (بە عەرەبی: أبو إسحاق أحمد بن محمد بن إبراھیم الثعلبي النیسابوری؛ کۆچکردوو لە مانگی موحەڕەمی ساڵی ٤٢٧ی کۆچی/١٠٣٥ی زایینی) یەکێکە لە زانا ناسراوەکانی بواری تەفسیری قورئان و مێژووی پێغەمبەران لە سەدەی پێنجەمی کۆچیدا. ئەو بە نووسەری تەفسیرە بەناوبانگەکەی "الکشف والبیان عن تفسیر القرآن" و کتێبی چیرۆکەکانی قورئان "عرائس المجالس فی قصص الأنبیاء" دەناسرێتەوە.
ژیان و پایەی زانستی
[دەستکاری]سەعلەبی لە شاری نیشابوور لە خۆراسان ژیاوە، کە یەکێک بوو لە گەورەترین ناوەندەکانی زانست لەو سەردەمەدا. ئەو پسپۆڕییەکی بەرچاوی لە زانستی تەفسیر، قیڕائات و زمانی عەرەبیدا ھەبوو، ھەروەھا وتارخوێنێکی بەتوانا بوو.[١]
بەڵام، سەرەڕای پایە بەرزییەکەی لە تەفسیردا، زانایانی فەرموودەناس ڕەخنەی توندیان لێ گرتووە بەھۆی شێوازی مامەڵەکردنی لەگەڵ فەرموودەکاندا.
بۆچوونی زانایان لەسەری
[دەستکاری]بۆچوونی زانایان لەسەر سەعلەبی دابەش دەبێت بەسەر دوو بەرەدا:
ستایشکەران: قوتابییەکەی، ئەبولحەسەن واحیدی (خاوەنی تەفسیری الوسیط)، زۆر ستایشی کردووە و وتوویەتی: «ھیچ کەسێکم نەبینیوە وەک ئەو بێت لە بواری زانستی تەفسیردا».[٢] ئیبن خەلەکانیش بە "یەکەی سەردەمی خۆی لە زانستی تەفسیردا" ناوی بردووە.[٣]
ڕەخنەگران: زۆرێک لە زانایانی فەرموودەناس ڕەخنەیان لێگرتووە، نەک لەبەر ڕاستگۆیی خۆی، بەڵکو لەبەر ئەوەی لە کۆکردنەوەی گێڕانەوەکاندا زۆر سست و بێباک بووە.
ئیمامی زەھەبی دەڵێت: «ئەو لە خودی خۆیدا ڕاستگۆ بوو، بەڵام حاطب لیل بوو (کۆکەرەوەی داری شەو)، واتە ھەموو جۆرە گێڕانەوەیەکی (ڕاست و لاواز و ھەڵبەستراو) کۆدەکردەوە».[٤]
زەھەبی ھەروەھا لە کتێبی میزان الإعتدالدا دەڵێت: «ئەو پیاوێکی چاک و دیندار بوو، بەڵام نازانم چۆن تەفسیرەکەی پڕ کردووە لەو ھەموو گێڕانەوە ھەڵبەستراوە».[٥]
ئیبن حەجەر عەسقەلانیش ھەمان بۆچوون پشتڕاست دەکاتەوە.[٦]
کێشەی سەرەکیی تەفسیرەکەی ئەوەیە کە پڕە لە فەرموودەی زۆر لاواز و ھەڵبەستراو، بەتایبەتی لەو بەشانەی کە باس لە "گەورەیی سووڕەتەکانی قورئان" (فضائل السور) دەکەن.
بەرھەمەکان
[دەستکاری]دوو بەرھەمی زۆر بەناوبانگی ھەیە:
الکشف والبیان عن تفسیر القرآن: یەکێکە لە تەفسیرە گەورە و بەرفراوانەکان کە پشتی بە گێڕانەوە (تفسیر بالمأپور) بەستووە، بەڵام بەھۆی بوونی گێڕانەوەی لاوازەوە بە بەردەوامی ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەتەوە.
عرائس المجالس فی قصص الأنبیاء: کتێبێکە دەربارەی ژیان و چیرۆکی پێغەمبەران، کە ئەمیش بە ھەمان شێوە پڕە لە گێڕانەوەی ئیسرائیلیات و چیرۆکی لاواز.
کۆچی دوایی
[دەستکاری]ئەبوو ئیسحاق سەعلەبی لە مانگی موحەڕەمی ساڵی ٤٢٧ی کۆچی (بەرامبەر تشرینی دووەمی ١٠٣٥ی زایینی) لە شاری نەیشاپوور کۆچی دوایی کرد. قوتابییەکەی، ئەبولحەسەن واحیدی، نوێژی لەسەر کرد.[٧]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ ئیبن خەلەکان، وفیات الأعیان، چاپی دار سادر، بەیروت، بەرگی ١، ل. ٧٩.
- ↑ ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، چاپی سێیەم، ١٩٨٥، بەرگی ١٧، ل. ٤٣٥.
- ↑ ئیبن خەلەکان، وفیات الأعیان، بەرگی ١، ل. ٧٩.
- ↑ ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ١٧، ل. ٤٣٦.
- ↑ ئەلزەھەبی، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، بەرگی ١، ل. ١٠٥.
- ↑ ئیبن حەجەر عەسقەلانی، لسان المیزان، بەرگی ١، ل. ٢٥٨.
- ↑ ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ١٧، ل. ٤٣٧.
لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە سوننییە باوەڕپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
