ئەبوولحەسەن حۆفی

ئەبوولحەسەن حۆفی
ئەبوولحەسەن حۆفی;
أبو الحسن الحوفی
مەرگ	٤٣٠ی کۆچی (١٠٣٨/١٠٣٩ی زایینی); میسر
نەتەوە	عەرەب
ناوەکانی تر	ئیمام، نەحوی، زمانەوان، موفەسیر
پیشە	زانای نەحو و تەفسیر، قورئانخوێن
ناسراوە بە	تەفسیرە بەناوبانگەکەی "البرھان فی تفسیر القرآن"
کارە ناودارەکان	البرھان فی تفسیر القرآن، إعراب القرآن
ئایین	ئیسلام (ئەھلی سوننە)

ئەبوولحەسەن عەلی کوڕی ئیبراھیم کوڕی سەعید حۆفی (بە عەرەبی: أبو الحسن علی بن إبراھیم بن سعید الحَوْفی؛ کۆچکردوو لە ساڵی ٤٣٠ی کۆچی/١٠٣٨ی زایینی) یەکێکە لە زانا دیارەکانی نەحو (ڕێزمانی عەرەبی) و زمانەوانی و تەفسیری قورئان لە سەدەی پێنجەمی کۆچیدا. ئەو بە یەکێک لە پێشەنگەکانی بواری "ئیعڕابی قورئان" دادەنرێت و خاوەنی یەکێک لە تەفسیرە گرنگەکانە بە ناوی "البرھان فی تفسیر القرآن".

ژیان و پایەی زانستی

ئەبوولحەسەن حۆفی لە "حۆف" لەدایک بووە، کە ناوچەیەکە لە ڕۆژھەڵاتی میسر، و ھەر بۆیەش نازناوی حۆفی وەرگرتووە.^[١] لە سەردەمی خۆیدا گەشتێکی زانستی کردووە و لەلای زانای بەناوبانگ ئەبووبەکر ئەدفەوی خوێندوویەتی. دواتر گەڕاوەتەوە میسر و لەوێ بووەتە مامۆستایەکی دیار و خەڵکێکی زۆر لەسەر دەستی فێری زانست بوون.

زانایان ستایشی زانست و لێھاتوویی ئەویان کردووە:

ئیمامی زەھەبی دەربارەی دەڵێت: «ئیمام، زانای نەحو، و موفەسیر بوو».^[٢]

جەمالەددین قفتی ستایشی دەکات و دەڵێت: «پێشەوایەکی گەورە بوو لە نەحو و زانستەکانی قورئاندا».^[٣]

تەفسیرەکەی "البرھان فی تفسیر القرآن"

بەناوبانگترین کاری حۆفی تەفسیرەکەیەتی بە ناوی البرھان فی تفسیر القرآن (بە واتای: بەڵگە لە تەفسیری قورئاندا). ئەم کتێبە بە یەکێک لە یەکەمین ئەو تەفسیرانە دادەنرێت کە بە شێوازێکی سیستماتیک گرنگی بە لایەنی ڕێزمانی و زمانەوانیی قورئان داوە.

شێوازی کارکردنی لە تەفسیرەکەیدا بەم جۆرە بووە: کاتێک ئایەتێکی دەھێنایەوە، سەرەتا بە وردی باسی ئیعراب (لایەنی ڕێزمانی)ی وشەکانی دەکرد، پاشان باسی مانا و لایەنە ڕەوانبێژییەکانی دەکرد، و ئەگەر پێویست بوایە، ھۆکاری دابەزین و زانستەکانی تری پەیوەست بە ئایەتەکەی باس دەکرد.^[٤] ئەم شێوازەی کاریگەریی گەورەی لەسەر ئەو زانایانە ھەبوو کە دوای ئەو ھاتوون و تەفسیریان نووسیوە.

بەرھەمەکان

جگە لە تەفسیرە بەناوبانگەکەی، چەند بەرھەمێکی تریشی ھەیە، لەوانە:

البرھان فی تفسیر القرآن (لە ١٠ بەرگدا بووە)

إعراب القرآن

الإرشاد إلی معرفە الاعلام

کۆچی دوایی

ئەبوولحەسەن حۆفی لە ساڵی ٤٣٠ی کۆچی (بەرامبەر ١٠٣٨ یان ١٠٣٩ی زایینی) لە وڵاتی میسر کۆچی دوایی کرد.

سەرچاوەکان

↑ یاقوت حەمەوی، معجم البلدان، بەرگی ٢، ل. ٣٠٧.
↑ ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، بەرگی ١٧، ل. ٥١٧.
↑ قفتی، جەمالەددین. إنباە الرواە علی أنباە النحاە، بەرگی ٢، ل. ٢٢١.
↑ ئەلداودی، طبقات المفسرین، بەرگی ١، ل. ٣٨٦.

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

[1] یاقوت حەمەوی، معجم البلدان، بەرگی ٢، ل. ٣٠٧.

[2] ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، بەرگی ١٧، ل. ٥١٧.

[3] قفتی، جەمالەددین. إنباە الرواە علی أنباە النحاە، بەرگی ٢، ل. ٢٢١.

[4] ئەلداودی، طبقات المفسرین، بەرگی ١، ل. ٣٨٦.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]