ئێل کلاسیکۆ

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

کلاسیکۆی ئیسپانیا (بە ئیسپانی: El Clásico) بەیاری نێوان ھەردوو یانە بەناوبانگەکەی ئیسپانیا ھەریەک لە یانەی ڕیال مەدرید و یانەی بەرشەلۆنە دەوترێت، مێژووی ئەم یاریە تۆپی پێی تێپەڕکردووە تەنانەت چەندەھا جار چۆتە نێو کێشەکانی سیاسەت ی ئیسپانیاوە بەھۆی کێشەی سیاسی ھەردوو شاری بەرشەلۆنا وە مەدرید لەڕووی ئەو کێشەی نێوانیان لەمێژووی ئیسپانی کە شاری بەرشەلۆنا دەکەوێتە ھەرێمی کەتەلۆنی وە شارەکەی مەدرید یدیش پایتەختی ئیسپانیا یە بەوە کێشەی زۆر کەوتۆتە نێوان ھەرێمەکە و حکوومەتی ئیسپانی.

مێژووی کێبڕکێی ھەردوو یانەکە[دەستکاری]

ھەرلەسەرەتاکانی تۆپی پێی ئیسپانیاوە ھەردوویانە{ڕیال مەدرید و بەرشەلۆنا} نوێنەری ھەردوو ناوچەی ناوەڕاستی ئیسپانیا{ناوچەی رەگەزی ئیسپانیەکان} و ناوچەی کەتەلۆنا{کەتەلۆنیەکان} بوون، لەھەمان کاتدا ھەردوو ناوچە بۆ خۆیان بەدوو ئاڕاستەی شارستانێتی و زمانی جیاواز دەڕۆن. ئەم دیاردە وەرزشیە کارێکی زۆر گەورەی کردۆتە سەر ھەردوو بواری کۆمەڵایەتی و سیاسی ئەم ووڵاتە.

ڕیاڵ مەدرید یانەیەکی سەر بە حوکمەت و خێزانی مەلیکی ئیسپانیە و زیاتر لەلایەن ئەم بنەماڵەیەوە لایەن پشگریان لێدەکرێت و بەتایبەتیش لە کات و سەردەمی فرانکۆیست ئیرا کە ڕابەرایەتی سوپای ناوەڕاستی ئیسپانیای دەکرد.

ئیسپانیا لە سەردەمی فرانکۆیست لە نێوان دووناوچەدا دابەش بوو ناچەی ئیسپانی نشینەکان و ناوچەی کەتەلانەکان وە ھەروەھا ئیسپانیا بەرەو شەڕێکی نێوخۆیی دەرۆیشتن ئەم دوو یانەیەش بوون بەبەشێک لەو شەڕو ئاژاوەی نێوان حوکمەتە دیکاتۆرەکەی فرانکۆیست و دیکاتۆرەکانی پاش ئەو لەگەڵ ناوچەکانی تری ئیسپانایا. حوکمەتەکانی ئیسپانیا زیاتر لایەن گری مەدریدیان دەکرد، ئەمەش بەھۆی ئەوەی ئەو شارە بنکەی{بەیسی} دامەزراندنی پارتە جیاکان بەتایبەتیش پارتی سۆسیالیستی ئیسپانیبوو، مەدید بوو بە بنکەیەک فکرە تازەکانی جیھانی وەک{کۆماریسم، فیدرالیسم، ئەنارچیسم، سایندیکلالیسم، وە ھەروەھا کۆمۆنیسم} لە ھەمان کاتدا ھەرێمی کەتەلۆنیا ھەرێمێکی فاشیۆن لە بواری جل و بەرگ و نیگار کێشان بوو وە ئاو ھەوا سەرنج ڕاکێشەکەی.

لەدوایدا و لەسەردەمی حوکمڕانی فرانسیسکۆ فرانکۆدا بلوگرانیەکان توانیان شوێن پێی خۆیان لە گەڵ حوکمەتە دیکاتۆرەکەی فرانکۆدا بەھێز بکەن و زیاتر لە یانەیەک لە ناوچەکەدا ھەبێت. لە ماوەی شەری ناوخۆی ئیسپانیا ھەردوو سەرۆکەکانی بەرشەلۆنە و ڕیاڵ مەدرید{جۆسیف ساینۆڵ و رەفایەل سانچێز گۆرەیە} توشی گێرەو کێشەی زۆر بوون لەسەر دەستی لۆس ناشیۆنالیست.

لە ١٩٥٠ دا ھەردوو یانە کێبڕکێی تر لەسەر یاریزانی بەناو بانگی ئەرجەنتینی کەوتە ململانێکردن، دی ستیفانۆ گرنگی ھەردو یانەی بەلای خۆیدا ڕاکێشابوو ئەو کات یاری بۆیانەی دیپۆرتیفۆ لۆس میلۆناریۆ لە بۆگۆتا دەکرد ھەردوو یانە زەمیان لەسەر یەکتری دەکرد کێشەیان لەسەری ھەبوو ھەردوو یانە خۆیان بەخاوەنی دەزانی دی ستیفانۆ بۆندەکەی بەرشەلۆنەی رەفز کردەوەو ڕووی کردە یانەی ڕیال ئەوکات بەرشەلۆنە ھەوڵی دا لەرێگەی فرانکۆوە کارێک بکات وە مەدریدیش بەرھەڵەستی کرد بە دانی پارەو ئامادەکردنی خۆبەش.

دی ستیفانۆ لەیەکەم یاریدا بەرامبەر بەرشەلۆنە دووگۆڵی بۆ مەدرید تۆمار کرد، وە ھەروەھا ڕیال لەگەڵ ستیفانۆ ٥ نازناوی ئەوروپی بەدەست ھێنا.

لەساڵەکانی ١٩٦٠ دا ھەردوو بەرھەڵەستی کار گەیشتنە قۆناغەکانی یاریە ئەوروپیەکان وە ھەردوو یانە دووجار بەیەک گەیشتن ئەویش لە جامی ئەوروپادا بوو کە ڕیال مەدرید ١٩٦٠ی بردەوە و بەرشەلۆناشە ١٩٦١، جارێکی تر ھەردوو یانە لەجامی چامپیۆن لیگدا بەیەک گەیشتن ئەویش سالی ٢٠٠٢ بوو مەدرید بەرشەی دا بەزەویدا و گەیشتە یاری کۆتای و جامەکەی بەدەست ھێنا.

لەھەمانکاتدا ھەردوویانە کێشەیەکی تر لەبەینیاندا ھەیە ئەویش یەکێکی ترە لە گەرم کەرەوەی کلاسیکۆ و خۆش کردنی ئەم یاریە لە ئیسپانیا ئەو کێشەیە بریتە لە ڕفاندنی یاریزانە بەناو بانگەکانی یەکتری بەتایبەتیش یانەی ڕیال کە لایەنی ئابووری باشترە ھەمیشە ھەوڵی رفاندنی یاریزانە بەناو بانگەکانی بەرشەی داوەو بۆ ئەم مەبەستەش چەندەھا میلیۆن دۆلاری سەرف کردووە، لەساڵی ١٩٨٨ دا بێن شۆستەری لەبەرشەلۆنەوە رفاند وە لەساڵی ١٩٩٤ دا یاریزان مایکڵ لاودرۆپیشی بردە ڕیزەکانی پاشانیش ساڵی ٢٠٠٠ لیوس فیگۆی پورتوگالی بردە ڕیزەکانی بەرامبەریش بەرشەلۆنە لیوس ئەنریکی لەساڵی ١٩٩٦ دا لەدەستی مەدریدیەکان فراند و پاشانیش کابتنی شین و سووری کردە باڵەکانی.

ڕیال مەدرید[دەستکاری]

OOjs UI icon article-ltr.svg وتاری سەرەکیڕیال مەدرید


ڕیال مەدرید (بە ئیسپانی:Real Madrid Club de Fútbol) یانەیەکی تۆپی پێی پرۆفیشناڵی ئیسپانییە بە یانەی پایتەختی ئیسپانیا مەدرید و یانەی شاھانە یان مێرەنگی ناسراوە. لە ساڵی ١٩٠٢ دامەزراوە، یانەکە لە خولی ئیسپانی یاریدەکات و ھەڵبژێردرا بە باشترین یانەی تۆپی پێ لە جیھان، یانەی ڕیال مەدرید ٣٣ جار خولی ئیسپانی بردۆتەوە (ڕیکۆرد)، و ١٩ جاریش جامی شای ئیسپانیای بردۆتەوە و ڕیکۆردێکی تریشی تۆمار کردووە بە بردنەوەی ١٣ خولی پاڵەوانانی ئەورووپا. و لە ٢١ی ٥ی ١٩٠٤، ڕیال مەدرید یەکێک بوو لە دامەزرێنەرەکانی یەکێتی تۆپی پێی جیھانی (فیفا) ھەروەھا ڕیال مەدرید یەکێکە لە ئەندامانی گرووپی (G-14) بۆ یانە سەرەکییەکان لە ئەورووپا کە ئێستا سڕاوەتەوە و گۆڕدراوە بە بزوتنەوەی یانە ئەوروپییەکان. یانەکە ھەموو یارییە فەرمییەکانی لە یاریگای سانتیاگۆ برنابیۆ لە مەدریدی پایتەخت ئەنجام ئەدات و، ئەم یانەیە لە زۆر لە یانەکانی دیکەی جیھان جیاوازە چونکە ئەندامانی یانەکە (socios) خاوەنی ئەم یانەیەن و خۆیان یانەکەیان بەڕێوەدەبەن بەھەڵبژاردنی سەرۆکێک کە کارەکانی یانەکە بەڕێوەدەبات. لە کاتی دامەزراندنی یانەکەوە لە ساڵی ١٩٠٢. و لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠، فیفا ڕیال مەدریدی ھەڵبژارد بە "باشترین یانە لە سەدەی بیستەمدا". یانەی ڕیال مەدرید بە گەورەترین یانە دائەنرێ لە جیھاندا لە ڕووی بنکەی بەرفراوانی جەماوەرییەوە بە پێی لێکۆڵینەوەیەک کە زانکۆی ھارڤارد ئەنجامی داوە لە ساڵی ٢٠٠٧دا. و ئێستاش بە دووەم دەوڵەمەندترین یانە دائەنرێ لە جیھاندا بە پێی بودجەی ساڵانە دوای یانەی مانچستەر یونایتدی ئینگلیزی.

بەرشەلۆنە[دەستکاری]

OOjs UI icon article-ltr.svg وتاری سەرەکییانەی بەرشەلۆنە


بەرشەلۆنە(بە کەتەلۆنی: Fútbol Club Barcelona) یەکێک لە یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیایە. یاریگای سەرەکی یانەکە بریتیە لە کامب نو کە بە گەورەترین یاریگا دادەندرێ لەسەر ئاستی کیشوەری ئەورووپا. بەرشەلۆنە بە گەورەترین یانەی ھەرێمی کەتەلۆنیا ھەژمار دەکرێ و بەیانەی بلوگرانا ناسراوە. لەناسراوترین یاریزانانی ئێستا کە یاری بۆ دەکەن بریتین لە (مێسی و سوارێز و دێمبێلی)،، یانەی بەرشەلۆنە لەگەڵ ڕیال مەدرید و ئەتلەتیک بلباو تاکە یانەن کە تا ئێستا نەچوونە پلە دووی خولی ئیسپانی. یانەی بەرشەلۆنە لەڕێکەوتی ٢٢ی نۆڤەمبەری ١٨٩٩ز بە سەرکردایەتی خوان گامبەر بەدروشمی "Més que un club" دامەزرا کە بە واتای "زیاتر لە یانەک" دێت،،یەکێک لە ڕکابەرەکانی بەدرێژایی مێژوو یانەی ڕیال مەدریدە ئەویش بەھۆکاری جیاجیای وەرزشی و سیاسی و کۆمەڵایەتی. سەرەتای دامەزراندنی یانەی بەرشەلۆنە دەگەرێتەوە بۆ سەدەی نۆزدەھەمینی زاینی کاتێک ((خوان گامبەر))ی سویسری لە گەڵ چەند ھاورێیەکی لە سویسراوە بەرەو ئیسپانیا بەرێ کەوتن و یانەکەیان دامەزراند لە شاری بەرشەلۆنە لەھەرێمی کەتەلۆنیا لە ساڵی ١٨٩٩ خوان گامبەر بریاریدا یانەی بەرشەلۆنە دروست بکات. کە دواتر بە ھۆی ئاست نزمی یانەکە لە ساڵی ١٩٠٨. گامبەر بڕیاری دا ببێتە سەرۆکی یانەکە و لەسەردەمی ئەو دا بەرشەلۆنە ئاستێکی بەرز و چەندین نازناوی بەخۆیەوە بینی. یانەی بەرشەلۆنە بە درێژایی مێژووی توانیویەتی ٢٥ جار ببێتە پاڵەوانی خولی ئیسپانیا وە ٣٠ جار بۆتە پاڵەوانی جامی شای ئیسپانیا. ھەروەھا لە ١٣ بۆنەدا بۆتە پاڵەوانی سوپەری ئیسپانی. یانەکە چەند نازناوێکی لە ھەندێ پاڵەوانیەتی ھەیە کە ئێستا نەماون لە وانە.. ٣ جار پاڵەوانی جامی ئێڤا دوارتێی ئیسپانی. ٢ جار پاڵەوانی جامی لا لیگای ئیسپانی. ٤ جار پاڵەوانی جامی جامەکانی ئەورووپا. ھەروەھا ٣ جار پاڵەوانی جامی نێوان شارەکان... بەرشەلۆنە ٥ جار بۆتە پاڵەوانی خولی یانە پالەوانەکانی ئەورووپا وە ٥ جار بۆتە پاڵەوانی سوپەری ئەوروپی وە ٣ جاریش پاڵەوانی جامی جیھانی یانەکان. کۆی گشتی نازناوەکانی بەرشەلۆنە ٩٦ نازناوە لە ھەموو پاڵەوانەتیە فەرمیەکان کە ئەمەش ڕیکۆردێکی تایبەتە بە یانە کەتەلۆنیەکە.

سەرژمێری و دەستکەوتەکان[دەستکاری]

لەمێژووی کلاسیکۆدا تا ئێستا ھەردوو تیپ ٢٤٢یاری فەرمیان ئەنجام داوە. یانەی بەرشەلۆنە ٩٦ جار سەرکەوتنی بەدەست ھێناوە وە ڕیال مەدرید ٩٥ جار براوە بووە. وە لە ٥١ بۆنەش دا بەرامبەر بوونە، یانەی ڕیال مەدرید توانیویەتی ٤٠٢ گۆل تۆمار بکات وە یانەی بەرشەلۆنە توانیویەتی ٣٩٦ گۆل تۆمار بکات. کۆی گشتی یاری کلاسیکۆ (بە یاریە نا فەرمیەکانیشەوە) ٢٧٥ یاریان ئەنجام داوە. بەرشەلۆنە ١١٥ یاری بردۆتەوە لە بەرامبەر ٩٩ بردنەوە بۆ ڕیال مەدرید وە لە ٦١ بۆنەدا بەرامبەر بوون. بەرشەلۆنە ٤٨٢ گۆڵی تۆمار کردووە لە بەرامبەر ٤٤٦ گۆڵ بۆ ڕیال مەدرید.

درێسی هەردوو تیپ
گرتەیەک لەیاری کلاسیکۆ ی ساڵی ٢٠٠٩.

سەرژمێری یارییەکان بەپێی خوولەکان[دەستکاری]

ئامارەکان تاکوو ٣ی مارسی ٢٠١٩ ھەژمارکراوە.

یارییەکان بردنەوە بەرامبەربوون گۆڵەکان بردنەوە تیمی خانەخوێ بەرامبەربوونی تیمی خانەخوێ بردنەوە لەدەرەوە
M B M B M B M B M B
لالیگا ١٧٨ ٧٢ ٧٢ ٣٤ ٢٨٦ ٢٨٨ ٥٢ ٥٠ ١٥ ١٩ ٢٠ ٢٢
جامی شای ئیسپانیا ٣٣ ١٢ ١٥ ٨ ٦٥ ٦٧ ٥ ٧ ٥ ٣ ٣ ٥
جامی شای ئیسپانیا-پێشوو ٦ ٠ ٢ ٤ ٨ ١٣ ٠ ١ ٢ ٢ ٠ ١
جامی سووپەری ئیسپانیا ١٤ ٨ ٤ ٢ ٣٠ ١٨ ٦ ٤ ١ ١ ٢ ٠
خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٨ ٣ ٢ ٣ ١٣ ١٠ ١ ١ ٢ ١ ٢ ١
ھەموو پاڵەوانییەتییەکان ٢٤٢ ٩٥ ٩٦ ٥١ ٤٠٢ ٣٩٦ ٦٤ ٦٢ ٢٥ ٢٦ ٢٧ ٢٩
دۆستانە و یارییە نافەرمییەکان ٣٤ ٤ ٢٠ ١٠ ٤٤ ٨٦ ٣ ١١ ٤ ٦ ١ ٨
کۆی یارییەکان ٢٧٥ ٩٩ ١١٥ ٦١ ٤٤٦ ٤٨٢ ٦٧ ٧٣ ٢٩ ٣٢ ٢٨ ٣٧

یاریەکان لەیاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ[دەستکاری]

لەیاریگای یانەی شاھانە ڕیال مەدرید ناسراو بە سانتیاگۆ بەرنابیۆ ئەنجامی یاریەکان بەم شێوەیە یە:

  • کۆی یاریەکان: ١١٦
  • بردنەوەی ڕیال مەدرید: ٦٤
  • بردنەوەی بەرشلۆنە: ٢٩
  • بەرامبەر بوون: ١٥
  • کۆی گۆلەکانی ڕیال مەدرید: ١٧٠
  • کۆی گۆلەکانی بەرشلۆنە: ١٠٣

یاریەکان لەیاریگای کامپ نۆ[دەستکاری]

لەیاریگای یانەی کەتەلۆنی بەرشلۆنە ناسراو بە کامپ نۆ ئەنجامی یاریەکان بەم شێوەیە یە:

  • کۆی یاریەکان: ١١٦
  • بردنەوەی بەرشلۆنە: ٦٢
  • بردنەوەی ڕیال مەدرید: ٢٧
  • بەرامبەر بوون: ١٦
  • کۆی گۆلەکانی بەرشلۆنە: ١٧٠
  • کۆی گۆلەکانی ڕیال مەردید: ٩٩

زۆرترین گۆل لە کلاسیکۆ[دەستکاری]

  • لێۆنێل میسی لە یانەی بەرشەلۆنە بە تۆمارکردنی ٢٦گۆڵ گۆڵکاری مێژووی یاریەکانی کلاسیکۆیە

یاریکردن بۆ ھەردوو لا[دەستکاری]

لویز فیگۆ ئەو یاریزانەی بە هەردوو تیپ یاری کردووە

ئەو یاریزانانەی کە بۆ ھەردوولا یاریان کردووە، وە ئەم یاریزانانە زۆرینەیان بە خاین لەلایەن ھاندەرانی پێشوویانەوە ناونراون

  • ئەلفۆنسۆ ئەلبارێز (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٠٢
  • لوسیانۆ لیزارگا (لە ڕیال بۆ بەرشە) ساڵی ١٩٠٥
  • چارلز والیز (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٠٦
  • خۆزێ کویرینتی (لەبەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٠٦
  • دووبارە، ئەلفۆنسۆ ئەلبارێز (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩١١
  • ئەلسینۆ کۆمامالا (لە بەرشە بۆ ڕیال) لەساڵی ١٩١١
  • واڵتەڕ ڕۆزێسکی (لە بەرشە بۆ ڕیال) لەساڵی ١٩١٣
  • ڕیکاردۆ زۆمێڕۆ (لە بەرشە بۆ ئیسپانیۆڵ ئینجا بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٣٠
  • جۆزێپ سمیتەر (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٣٢
  • ھیلارۆ (لەڕیال بۆ ڤاڵەنسیا ئینجا بۆ بەرشە) ساڵی ١٩٣٩
  • ئەلفۆسۆ ناڤاڕۆ (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٥٠
  • جەستۆ تێسادا (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٦١
  • خیسۆس ماریا پێرێدا (لە مەدرید بۆ سیڤیلیا ئینجا بۆ بەرشە) ساڵی ١٩٦١
  • دی ماسیدۆ (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٦٢
  • فێرناند (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٦٥
  • لۆچیان مۆلەر (لە بەرشە بۆ ڕیال) ١٩٦٥
  • ئەمادۆر (لەڕیال بۆ ھێرکولەس ئینجا بۆ بەرشلۆنە) ساڵی ١٩٨٠
  • بێرنەرد شۆستەر (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٨٨
  • لویز مێلا ساڵی (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٩٠
  • فرناندۆ نادۆ (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٩٢
  • جۆرج حاجی (لە ڕیال بۆ بریتچیای ئیتاڵی ئینجا بۆ بەرشلۆنە) ساڵی ١٩٩٤
  • جۆلێن (لە ڕیال بۆ لۆگۆنریز بۆ بەڕشە) ساڵی ١٩٩٤
  • مێچێل لۆدرەپ (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٩٤
  • ڕۆبەرت پریسینچی (لە ڕیال بۆ ڕیالئۆڤیدۆ ئینجا بۆ بەرشە) ساڵی ١٩٩٥
  • میگێل سۆلەر (لە بەرشە بۆ سڤیلیا ئینجا بۆ ڕیال) ساڵی ١٩٩٥
  • لویز ئیریکی (لە مەردید بۆ بەرشە) ساڵی ١٩٩٦
  • لویز گارسیا لارا (لە مەدرید بۆ ڕیال مۆلکاتۆ بۆ بەرشلۆنە) ساڵی ١٩٩٩
  • لویس فیگۆ (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ٢٠٠٠
  • ئەلبێرت کالادیز (لەبەرشە بۆ سێلتا فیگۆ بۆ ڕیاڵ) ساڵی ٢٠٠٠
  • ئەلفۆزۆ پیرێز (لە مەدرید بۆ بیتیس ئینجا بۆ بەرشە) ساڵی ٢٠٠٠
  • ڕۆناڵدۆی بەڕازیلی (لە بەرشە بۆ ئینەرمیلانی ئیتاڵی ئینجا بۆ ڕیال) ساڵی ٢٠٠٢
  • ساموێڵ ئیتۆ (لە ڕیال بۆ مایۆرکا ئینجا بۆ بەرشلۆنە) ساڵی ٢٠٠٤
  • خاڤیر ساڤیۆلا (لە بەرشە بۆ ڕیال) ساڵی ٢٠٠٧

سەرچاوەکان[دەستکاری]