ئێسپێرانتۆ

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
ئاڵای زمانی ئێسپێرانتۆ

ئێسپێرانتۆ بەناوبانگترین و فرەبەکارھێنترین زمانی نێوەنەتەوەیی دەستکردە کە بۆ یەکگرتووکردنی زمانەکان لە نێوان گشت خەڵکی دنیادا دروست کراوە بەئامانجی ئەوەی کە ببێتە زمانێکی دووەمی بۆ ھەمووکەسی جیھان. ئەم زمانە لە ساڵی ١٨٨٧ زایینیدا لە لایەن لودڤیگ زامێنھۆفـی پۆڵەندی بەئاین جولەکە دروستکراوە. زامێنھۆف سەرەتا زمانەکەی ناونا 'La Internacia Lingvo' کە بەواتای (زمانە نێودەوڵەتیەکە)ـدێت بە زمانی ئێسپێرانتۆ، بەڵام ھەرزوو خەڵک دەستیکرد بە ناوھێنانی بە ئێسپێرانتۆ کە بەواتای (ئەو کەسەی کە ھیواخوازە)ـدێت.

قسەکەرانی ئەم زمانە بەسەر ھەموو جیھاندا دابەشبوون کە وڵاتە گەورەکانیش لەخۆدەگرێت، بەڵام ھیچکەس نازانێت کە بەتەواوی چەند کەسن. زۆربەی سەرچاوەکان دەڵێن کە لەنێوان چەند سەد کەس بۆ دوو میلیۆن کەسن. تەنانەت نزیکەی ٢٠٠٠ قسەکەری ڕەسەن ھەن کە زمانی دایکیانە و ھەر لە منداڵیەوە بەم زمانە قسەیان لەگەڵکراوە. بەمەش ئێسپێرانتۆ دەبێتە فرەبەکارھێنەرترین زمانی دەستکرد لەھەموو جیھاندا. ئێسپێرانتۆ خاوەنی ئاڵا و سرودی خۆشیەتی.

ئێسپێرانتۆ ئامانجەکەی ئەوەبوو کە زمانێکی ئاسانبێت تا ھەمووکەس بەکاتێکی کەم فێریبێت و خۆشی لێببینێت، بەم مەبەستەش ڕێزمانێکی ئاسان و جێگیری بۆ دروستکراوە و پیتی ناو وشەکانیشی ھەمیشە ھەمان دەنگیان ھەیە. و وشەکانی بە پێشگر و پاشگر چەندین وشەی تریان لێ دروست دەکرێن. تەنھا بە زانینی ٣٠٠٠ چاوگ دەتوانیت ٢٠٠٠٠ وشەی تر دروستبکەیت کە یەکسانە بەژمارەی ئەو وشانەی کە زۆربەی ئینگلیزە ڕەسەنەکان دەیزانن لەزمانی خۆیاندا. ئاسانی ئەم زمانە بەڕادەیەکە کە فێربوونی پێویستی بە نزیکەی ١٥٠ کاتژمێر ھەیە، ئەمە لەکاتێکدا کە ئینگلیزی ١٥٠٠ و ئەڵمانی ٢٠٠٠ کاتژمێریان دەوێت.

ئەلفبێی ئێسپێرانتۆ لە ٢٨ پیت پێکدێن کە ئەمانەن پیتەکانی a e i o u کە لەسەرەتای وشە ھاتن دەنگی ئـ دێتە پێشیان
ئەلفبێی ئێسپێرانتۆ ناوی پیت دەنگی پیت نمونەی وشە چۆنیەتی خوێندنەوەی واتاکەی
١ Aa ئا ـا arbo ئاربۆ دار
٢ Bb بۆ ب banano بانانۆ مۆز
٣ Cc تسۆ تس cepo تسێپۆ پیاز
٤ Ĉĉ چۆ چ ĉevalo چێڤالۆ ئەسپ
٥ Dd دۆ د domo دۆمۆ خانوو
٦ Ee ئە دەنگی تێکەڵەیەکە لەنێوان (ـە و ـێ) elefanto ئێلێفانتۆ فیل
٧ Ff فۆ ف fenestro فێنێسترۆ پەنجەرە
٨ Gg گۆ گ gitaro گیتارۆ گیتار
٩ Ĝĝ جۆ ج ĝardeno جاردێنۆ باخچە
١٠ Hh ھۆ ھ hundo ھوندۆ سەگ
١١ Ĥĥ خۆ خ ĥameleono خامێلێۆنۆ قمقمۆکە
١٢ Ii ئی یی infano

mi

ئینفانۆ

می

منداڵ

من

١٣ Jj یۆ ی jes یەس بەڵێ
١٤ Ĵĵ ژۆ ژ ĵazo ژازۆ جاز
١٥ Kk کۆ ک kafo کافۆ قاوە
١٦ Ll لۆ ل lakto لاکتۆ شیر
١٧ Mm مۆ م mano مانۆ دەست
١٨ Nn نۆ ن ne نە نەخێر
١٩ Oo ئۆ ۆ ombrelo ئۆمبڕێلۆ چەتر
٢٠ Pp پۆ پ pomo پۆمۆ سێو
٢١ Rr ڕۆ ڕ (ڕ بەقورسی مەڵێ بەس با لە ر ـش نەچێ) rizo ڕیزۆ برنج
٢٢ Ss سۆ س seĝo سێجۆ کورسی
٢٣ Ŝŝ شۆ ش ŝafo شافۆ مەڕ
٢٣ Tt تۆ ت tempo تێمپۆ کات
٢٥ Uu ئو وو urso ئورسۆ ورچ
٢٦ Ŭŭ وۆ و aŭto ئاوتۆ ئۆتۆمبێل
٢٧ Vv ڤۆ ڤ violono ڤیۆلۆنۆ کەمانچە
٢٨ Zz زۆ ز zebro زێبرۆ کەرەکێوی

تێبینی بکە وشەکان بە ۆ کۆتاییھاتوون، چونکە لە ئێسپێرانتۆ ھەموو ناوێک بە ۆ کۆتاییدێت.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

بەستەری دەرەکی[دەستکاری]

ویکیپیدیا
ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد بە ئێسپێرانتۆ