ئینسایکڵۆپیدیا

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
کتێبیش وەک ئینسایکڵۆپیدیا بەکاردێت

ئینسایکڵۆپیدیا (بە ئینگلیزی: Encyclopedia) کۆمەڵە نووسراوەیەکی بەربڵاو و گشتگیرە کە لە ھەموو زانستەکان یان زانستێکی تایبەت زانیاریی پوختە و ھەڵبژاردەی تێدایە. ئینسایکڵۆپیدیا لە وتارەکان پێکدێت ھەر وتارێک سەبارەت بە بابەتێکە. بە پێناسەیەکی تر ئینسایکلۆپیدیا جۆرێکە لە کاری سەرچاوەدار - کۆکراوەیەک لە کورتەی زانیاری ھەموو لقەکانی زانین (مەعریفە) یان لقێک لە لقەکانی.

وشەڕەتناسی[دەستکاری]

ئینسایکڵۆپیدیا لە یۆنانیی کۆن گیراوە (ἐγκύκλιος παιδεία - enkyklios paideia) کە بە مانای خوێندەواریی گشتی دێت. وشەی ئینسایکلۆ enkyklios واتە "گشتی، حازر، ھەمیشە بەردەست"[١] وە پیدیا (παιδεία)، بە مانای "پەروردە، بەخێوکردنی منداڵ".[٢] کەواتە enkyklios paideia واتە "خوێندەواری گشتی" یان "پەروردەی گشتی".

تایبەتمەندیەکانی[دەستکاری]

زۆر جار ئینسایکلۆپیدیا لەگەڵ فەرھەنگ تەماشاکراون و لێیان کۆڵراوەتەوە. بەڵام جیاوازن، فەرھەنگ لە زمان ورد ئەبێتەوە، وشە و زاراوە بابەتە سەرەکیەکانیەتی لە کاتێکدا ئینسایکلۆپیدیا گشتگیرترە. بەپێی ویکی ئینگلیزی ناو ویکیپیدیا ئەم چوار تایبەتمەندیەی ھەیە کە سەرچاوەدار نەکراون:

  • ئینسایکڵۆپیدیا ئەکرێ گشتگیر بێت، وە بابەتی لە ھەموو بوارێکدا تێدا بێت.
  • گرنگی کاری ئینسایکڵۆپیدیا ئەوەیە کە کۆکراوەی زانینگە گرنگەکان بخاتە ڕوو. بۆ نمونە ئینسایکڵۆپیدیایەکی پزیشکی یاخود فەلسەفی.
  • جۆرێک لە ڕێکخستنی تێدابێت. لە دێر زەمانەوە یان بە شێوازی ئەلف و بێ ڕێکخراوە یاخود بەپێی بابەت و پۆلێنکردن. بەڵام لە دنیای نوێدا بەھۆی ھەبوونی توانکانی وەک پێرستکردن (indexing) و ھاوسەرچاوەکردن (cross reference) شێوازێکی زیاتر گەڕانی لەخۆ گرتوە وەک لە ویکی سۆرانی یاخود زمانەکانی تری ویکیپیدیادا ھەیە.
  • دەوڵەمەنتر بوونی ئینسایکڵۆپیدیا بە بابەتی فرەناوەند(multimedia) تەواو گۆڕاوە بۆ کۆکردنەوە، پشتڕاستکردنەوە و پوختەکردن وە ھەروەھا نیشاندانی زانیاری جۆراوجۆر.

پەراوێزەکان[دەستکاری]

  1. Ἐγκύκλιος, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek–English Lexicon, at Perseus project
  2. Παιδεία, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek–English Lexicon, at Perseus project

سەرچاوەکان[دەستکاری]

بەستەری دەرەکی[دەستکاری]