ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ

ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ
شوێنی بابل
پایتەخت		بابل
دەوڵەت		پاشایەتی

ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ یان ئیمپراتۆریەتیی دووەمی بابلی، یان سەردەمی بابلی نوێ، کە لە مێژوودا بە ئیمپراتۆریەتیی کلدانی ناسراوە، دوا سیاسەت یان ڕامیاری بوو کە لەلایەن پاشاکانی خەڵکی ڕەسەنی میزۆپۆتامیای کۆنەوە حوکمڕانیی کرا. سەرەتا لە تاجەگوڵینەی نەبوپلاسەر وەک پادشای بابل لە ساڵی ٦٢٦ پێش زایین دەستی پێکرد و بە تووندی و بەتەواوەتی جێگیر بوو لە ڕێگەی ڕووخاندنی ئیمپراتۆریەتی ئاشوور لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین، ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ لەلایەن ئیمپراتۆریەتی فارسی ھەخامەنشییەکانەوە لە ساڵی ٥٣٩ پێش زایین داگیرکرا، ئەمەش بووە ھۆی ڕووخانی شانشینی کلدان کەمتر لە سەدەیەک دوای دامەزراندنی.

شکستی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور و دواتر گەڕانەوەی دەسەڵات بۆ بابل یەکەمجار بوو کە شارەکە و تەواوی باشووری میزۆپۆتامیا بەگشتی، لە دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی بابلی کۆن (لە ژێر دەسەڵاتی حامووڕابی) نزیکەی لە ھەزار ساڵ پێشتر، سەرھەڵبداتەوە بۆ زاڵبوون بەسەر ڕۆژھەڵاتی نزیکی دێرین و گەڕانەوەی دەسەڵات بۆ بابلییەکان و کلدانییەکان. بەم شێوەیە سەردەمی دەسەڵاتی بابلی نوێ گەشەیەکی بێ وێنەی ئابووری و دانیشتووانی لە سەرانسەری بابلدا بەخۆیەوە بینی، ھەروەھا ڕێنێسانسێکی کولتووری و کاری ھونەری بەخۆیەوە بینی کاتێک پاشاکانی بابلی نوێ پڕۆژەی بیناسازیی گەورەیان ئەنجامدا، بەتایبەتی لە خودی بابلدا، کە چەندین توخمیان لە ٢٠٠٠ ساڵی پێشووی کولتوری سومێرۆ-ئەکەدی ھێنایەوە.

ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ پێگەیەکی بەرچاوی لە یادەوەری کولتووری مۆدێرندا پاراستووە بەھۆی وێناکردنی ئیرەییبەخشانەی بابل و گەورەترین پادشاکەی نەبوخەد نەسری دووەم لە کتێبی پیرۆزدا. وەسفە ئینجیلییەکەی نەبوخودنەسر سەرنج دەخاتە سەر ھەڵمەتە سەربازییەکەی دژی شانشینی یەھوودا و بەتایبەتی گەمارۆدانی ئۆرشەلیم لەلایەن بابلییەکانەوە لە ساڵی ٥٨٧ پێش زایین، کە بووە ھۆی لەناوچوونی پەرستگای سولەیمان و دواتر دیلگرتنەکانی بابلی. سەرچاوە بابلییەکان، سەردەمی نەبوخەدنەسر بە سەردەمێکی زێڕین وەسف دەکەن کە بابلی گۆڕی بۆ گەورەترین ئیمپراتۆریەتیی سەردەمی خۆی.

سیاسەتە ئاینییەکان کە لەلایەن پادشای کۆتاییی بابل نەبو نیدەوە ناسێندرا، کە خوداوەندی مانگی سینی بە باشتر دەزانی لە خوداوەندی پارێزەری بابل مەردۆخ، لە کۆتاییدا وەکوو casus belli کاری کرد بۆ پاشای فارس کورووشی مەزن، کە لە ساڵی ٥٣٩ پێش زایین ھێرشی کردە سەر بابل بە وێناکردنی خۆی وەک پاڵەوانی مەردۆخ کە لە ڕووی خودایییەوە ڕێکوپێکی گەڕاندەوە بۆ میزۆپۆتامیا. دوای داگیرکردن، بابل بۆ چەندین سەدە لە ڕووی کولتوورییەوە ھەر جیاواز مایەوە، کەسانی خاوەن ناوی بابلی و ئایینی بابلی تەنانەت تاوەکوو ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانیش لە سەدەی یەکەمی پێش زایین. ھەرچەندە بابل لە سەردەمی حوکمڕانیی ئیمپراتۆرییەتەکانی دواتردا چەند جارێک ڕاپەڕینی کرد، بەڵام ھەرگیز بە سەرکەوتوویی سەربەخۆییی خۆی نەگەڕاندەوە.

مێژوو

دامەزراندن و ڕووخاندنی ئاشوور

شوێنی چەند شارێکی گەورەی میزۆپۆتامیا

لە سەرەتای سەردەمی پادشای ئاشووریی نوێ سین شار ئیشکون، بەرپرس یان ژەنەڕاڵی باشوور، نەبوپلاسەر لە نێوان ناسەقامگیریی سیاسیی بەردەوام لە ئاشووردا ڕاپەڕین، کە بەھۆی شەڕێکی ناوخۆییی کورتی پێشووتر لە نێوان سین شار ئیشکون و ژەنەڕاڵ سین-شومو-لیشیرەوە بوو. لە ساڵی ٦٢٦ پێش زایین، نەبوپلاسەر ھێرشی کردە سەر شارەکانی بابل و نیپوور و بە سەرکەوتوویی دەستی بەسەردا گرتن. وەڵامی سین شار ئیشکون خێرا و یەکلاکەرەوە بوو؛ تا مانگی تشرینی یەکەمی ئەو ساڵە ئاشوورییەکان نیپووریان گرتەوە و نەبوپلاسەریان لە شاری ئورووک گەمارۆ دابوو. بەڵام سین شار ئیشکون نەیتوانی بابل بگرێت و نەبوپلاسەر بەرگەی گەمارۆدانی ئورووکی گرت و سوپای ئاشووریی بەرپەرچ دایەوە.

لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ٦٢٦ پێش زایین، نەبوپلاسەر تاجی پادشای بابلی لەسەر دانرا، بابلی وەک شانشینی سەربەخۆ گەڕاندەوە دوای زیاتر لە سەدەیەک لە حوکمڕانیی ڕاستەوخۆی ئاشوورییەکان. پادشای ئاشوور لە ھەڵمەتەکانیدا لە باکووری بابل لە ساڵی ٦٢٥ تا ٦٢٣ پێش زایین سەرکەوتنێکی کەمی بەدەستھێنا، چوونکە دێر و شارەکانی دیکەی باشوور پەیوەندییان بە نەبوپلاسەرەوە کرد. سین شار ئیشکون سەرکردایەتیی ھێرشێکی بەرپەرچدانەوەی گەورەی کرد لە ساڵی ٦٢٣ پێش زایین کە پێدەچوو لەسەر ڕێگای سەرکەوتن بێت، بەڵام ناچار بوو دەستبەرداری ھەڵمەتەکە بێت چوونکە ڕاپەڕینێک لە ئاشوور ھەڕەشەی لە تەختەکەی کرد لە ناوخۆدا.

ئەمەش بابلییەکانی ئازاد کرد بۆ داگیرکردنی دوا کورسییەکانی دەسەڵاتی ئاشووری کە لە بابلدا مابوونەوە لە ساڵی ٦٢٢ تا ٦٢٠ پێش زایین. ھەردوو شارەکانی ئورووک و نیپوور، ئەو شارانەی کە زۆرترین گۆڕانکارییان لە نێوان کۆنترۆڵی ئاشووری و بابلدا کردبوو، تا ساڵی ٦٢٠ پێش زایین بە تووندی لە دەستی بابلییەکاندا بوون، و نەبوپلاسەر دەسەڵاتی خۆی بەسەر ھەموو بابلدا چەسپاندبوو. دوای داگیرکردنی زیاتری بابلییەکان و شکستی زیاتر لەلایەن سین شار ئیشکونەوە سەرەڕای پشتیوانیی سەربازی لەلایەن میسرەوە، ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور بە خێرایی دەستی کرد بە داڕمان.

لە مانگی تشرینی یەکەم یان تشرینی دووەمی ساڵی ٦١٥ پێش زایین، مادەکان لە سەر دەستی پاشا کەیخەسرەو کە دووژمنی کۆنی ئاشوورییەکانیش بوون، چوونە ناو ئیمپراتۆریەتیی لەرزۆک و دەستیان بەسەر قەزای ئەرابخادا گرت، لە مانگی تەممووز یان ئابی ٦١٤ پێش زایین ھێرشی کردە سەر شارەکانی کالێ و نەینەوا و لە کۆتاییدا گەمارۆی ئاشوور'ی پایتەختی ئایینیی دێرینی ئاشووریی دا. گەمارۆدانەکە سەرکەوتوو بوو و شارەکە بە ماوەیەکی دڕندانە تێپەڕی. نەبوپلاسەر دوای دەستپێکردنی تاڵانییەکان گەیشتە ئاشوور و لەگەڵ کەیخەسرەو کۆبووەوە و ھاوپەیمانیی لەگەڵیدا کرد و پەیمانێکی دژە ئاشووریی واژۆکرد. لە مانگی نیسان یان ئایاری ٦١٢ پێش زایین، لە سەرەتای ساڵی ١٤ی نەبوپلاسەر وەک پادشای بابل، سوپای یەکگرتووی ماد و بابل بۆ سەر نەینەوای پایتەختی ئاشوور ڕێپێوانیان کرد. لە مانگی حوزەیران تا مانگی ئاب گەمارۆی شارەکەیان دا و لە مانگی ئابدا دیوارەکانیان شکاند، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە ماوەیەکی درێژخایەن و دڕندانەی دیکەی لێبکەوێتەوە کە وا گریمان دەکرێت سین شار ئیشکون لەو ماوەیەدا مردبێت. جێنشینی سین شار ئیشکون، ئاشوور-ئوبالیتی دووەم، پادشای کۆتاییی ئاشوور، لە حەڕان لە ساڵی ٦٠٩ پێش زایین شکستی ھێنا. میسر، ھاوپەیمانیی ئاشوور، بۆ چەند ساڵێک بەردەوام بوو لە شەڕی دژی بابل، پێش ئەوەی بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە لەلایەن نەبو خەد نەسری جێنشینی نەبوپلاسەرەوە لە کەرکەمیش لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین شکستی پێبھێنرێت.

کەوتنی بابل

نەخشەی ڕێگای کورووشی مەزن لە ماوەی ساڵی ٥٣٩ی پێش زایین لە داگیرکردنی بابل.

لە ساڵی ٥٤٩ پێش زایین کورووشی مەزن پادشای ھەخامەنشییەکانی فارس لە ئەکبەتانا دژی پادشای ماد ئاستیاگ ڕاپەڕی. سوپای ئاستیاگ خیانەتی لێکرد و کورووش خۆی وەک فەرمانڕەوای ھەموو گەلانی ئێران و ھەروەھا ئیلامی و گۆتییە پڕی-ئێرانییەکان جێگیر کرد و کۆتاییی بە ئیمپراتۆریەتیی ماد ھێنا و ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی دامەزراند. دوای دە ساڵ لە سەرکەوتنی لە دژی مادەکان، کورووش ھێرشی کردە سەر بابل. نەبو نید بەلشاسری نارد بۆ ئەوەی بەرەنگاری سوپای زەبەلاحی فارس ببێتەوە، بەڵام ھێزەکانی بابل لە شەڕی ئۆپیسدا زاڵ بوون. لە ١٢ی تشرینی یەکەمدا، دوای ئەوەی ئەندازیارانی کورووش ئاوی فوراتیان گرتەوە، سەربازەکانی کورووش بەبێ ئەوەی پێویستیان بە شەڕ ھەبێت، چوونە ناو بابل. نەبو نید خۆی ڕادەست کرد و دەرکرا. پاسەوانە گۆتییەکان لە دەروازەکانی پەرستگای گەورەی مەردۆخ دانران، لەوێ خزمەتگوزارییە بەبێ پچڕانەکان بەردەوام بوون.

کورووش ئیدیعای دەکرد کە جێنشینی شەرعیی پادشاکانی بابلی کۆن و تۆڵەسێنەری مەردۆخە لەسەر نەبو نیدی بێ دین. فەتحکردنی کورووش لەلایەن دانیشتووانی بابلەوە پێشوازی لێکرا، جا چ وەک ڕزگارکەرێکی ڕاستەقینە یان فەتحکەرێکی حاشا ھەڵنەگر. لەوانەیە لەشکرکێشیی کورووش بۆ سەر بابل لەلایەن دەربەدەرە بیانییەکانی وەک جولەکەکانەوە یارمەتیدەر بووبێت. بەم پێیە یەکێک لە یەکەم کردەوەکانی بریتی بوو لە ڕێگەدان بەم دەربەدەرانە بگەڕێنەوە بۆ زێدی خۆیان. ئەمەش بە ڕوونی لە ڕاگەیاندنێکدا بە ناوی سلندەری کورووش، کە تیایدا کورووش لە فەتحەکانی بە ئیرادەی مەردۆخ پاساو دەھێنێتەوە. وە بابلیش جارێکی تر ھەرگیز نەگەیشتەوە ئاستی دەوڵەتی سەربەخۆ.

سەرچاوەکان

کتێبنامە

• André-Salvini، Béatrice (٢٠٠٨). Babylone. Musée du Louvre. ژپنک ٩٧٨-٢-٣٥٠٣١-١٧٣-٩.
• Baker، Heather D. (٢٠١٢). «The Neo-Babylonian Empire». لە Potts، D. T. (ed.). A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East. Blackwell. لاپەڕە ٩١٤–٩٣٠. doi:١٠.١٠٠٢/٩٧٨١٤٤٤٣٦٠٧٩٠.ch٤٩. ژپنک ٩٧٨-١-٤٠٥١-٨٩٨٨-٠.
• Beaulieu، P. A. (١٩٨٩). Reign of Nabonidus, King of Babylon (556–539 BC). New Haven. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٠٠-٢٤١٥٣-٢.
• Beaulieu، P. A. (٢٠٠٣). «Nabopolassar and the Antiquity of Babylon». Eretz-Israel. ٢٧.
• Beaulieu، P. A. (٢٠٠٥). «World Hegemony, 900–300 BCE». لە Snell، D. C. (ed.). A Companion to the Ancient Near East. Oxford University Press. ژپنک ٩٧٨-١-٤٠٥١-٦٠٠١-٨.
• Beaulieu، Paul-Alain (٢٠١٨). A History of Babylon, 2200 BC – AD 75. Pondicherry: Wiley. ژپنک ٩٧٨-١-٤٠٥١-٨٨٩٩-٩.
• Black، Jeremy؛ Green، Anthony (١٩٩٢). Gods, Demons, and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary. University of Texas Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٠٧٩٤-٨.
• Brinkman، J. A. (١٩٨٤). Prelude to Empire: Babylonian Society and Politics, 747–626 B.C. University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology. ژپنک ٩٧٨-٠-٩٣٤٧١٨-٦٢-٢.
• Bryce، Trevor (٢٠٠٥). The Kingdom of the Hittites. Oxford University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٩٢٨١٣٢-٩.
• Da Riva، Rocío (٢٠١٣). The Inscriptions of Nabopolassar, Amel-Marduk and Neriglissar. Walter de Gruyter. ژپنک ٩٧٨-١-٦١٤٥١-٥٨٧-٦.
• Dalley، Stephanie (١٩٩٧). «Statues of Marduk and the date of Enūma eliš». Altorientalische Forschungen. ٢٤ (1): ١٦٣–١٧١. doi:١٠.١٥٢٤/aofo.١٩٩٧.٢٤.١.١٦٣. S2CID ١٦٢٠٤٢٢٦٩.
• Dandamaev، Muhammad A. (١٩٨٩). A Political History of the Achaemenid Empire. Brill. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩١٧٢-٦.
• Dandamaev، Muhammad A. (١٩٩٣). «Xerxes and the Esagila Temple in Babylon». Bulletin of the Asia Institute. ٧: ٤١–٤٥. JSTOR ٢٤٠٤٨٤٢٣.
• Dougherty، Raymond Philip (٢٠٠٨). Nabonidus and Belshazzar: A Study of the Closing Events of the Neo-Babylonian Empire. Wipf and Stock Publishers. ژپنک ٩٧٨-١-٥٥٦٣٥-٩٥٦-٩.
• Dugaw، Sean؛ Lipschits، Oded؛ Stiebel، Guy (٢٠٢٠). «A New Typology of Arrowheads from the Late Iron Age and Persian Period and its Historical Implications». Israel Exploration Journal. ٧٠ (1): ٦٤–٨٩. JSTOR ٢٧١٠٠٢٧٦.
• George، Andrew (٢٠٠٧). «Babylonian and Assyrian: A history of Akkadian» (PDF). The Languages of Iraq: ٣١–٧١.
• Goetze، Albrecht (١٩٦٤). «The Kassites and near Eastern Chronology». Journal of Cuneiform Studies. ١٨ (4): ٩٧–١٠١. JSTOR ١٣٥٩٢٤٨. S2CID ١٦٣٤٩١٢٥٠.
• Hanish، Shak (٢٠٠٨). «The Chaldean Assyrian Syriac people of Iraq: an ethnic identity problem». Digest of Middle East Studies. ١٧ (1): ٣٢–٤٧. doi:١٠.١١١١/j.١٩٤٩-٣٦٠٦.٢٠٠٨.tb٠٠١٤٥.x.
• Holland، Tom (٢٠٠٧). Persian Fire: The First World Empire and the Battle for the West. Random House Digital, Inc. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٠٧-٣٨٦٩٨-٤.
• Jonker، Gerdien (١٩٩٥). The Topography of Remembrance: The Dead, Tradition and Collective Memory in Mesopotamia. Brill. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٠٤-١٠١٦٢-٣.
• Lange، Dierk (٢٠١١). «Origin of the Yoruba and "The Lost Tribes of Israel"» (PDF). Anthropos. ١٠٦ (2): ٥٧٩–٥٩٥. doi:١٠.٥٧٧١/٠٢٥٧-٩٧٧٤-٢٠١١-٢-٥٧٩. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.
• Leick، Gwendolyn (٢٠٠٩). The Babylonian World. Routledge. ژپنک ٩٧٨-٠-٤١٥-٤٩٧٨٣-١.
• Lipschits، Oded (٢٠٠٥). The Fall and Rise of Jerusalem: Judah under Babylonian Rule. Eisenbrauns. ژپنک ٩٧٨-١-٥٧٥٠٦-٠٩٥-٨.
• Elayi، Josette (٢٠١٨). The History of Phoenicia. Lockwood Press. ژپنک ٩٧٨-١-٩٣٧٠٤٠-٨١-٩. JSTOR j.ctv١١wjrh. S2CID ١٩٨١٠٥٤١٣.
• Ephʿal، Israel (٢٠٠٣). «Nebuchadnezzar the Warrior: Remarks on his Military Achievements». Israel Exploration Journal. ٥٣ (2): ١٧٨–١٩١. JSTOR ٢٧٩٢٧٠٤٤.
• Liverani، Mario (٢٠١٦). Imagining Babylon. De Gruyter. ژپنک ٩٧٨-١-٦١٤٥١-٦٠٢-٦.
• MacGinnis، John (٢٠١٠). «Mobilisation and Militarisation in the Neo-Babylonian Empire». Studies on War in the Ancient Near East, AOAT 372: ١٥٣–١٦٣.
• Na’aman، Nadav (١٩٩١). «Chronology and History in the Late Assyrian Empire (631–619 B.C.)». Zeitschrift für Assyriologie. ٨١ (1–2): ٢٤٣–٢٦٧. doi:١٠.١٥١٥/zava.١٩٩١.٨١.١-٢.٢٤٣. S2CID ١٥٩٧٨٥١٥٠.
• Oelsner، Joachim؛ Wells، Bruce؛ Wunsch، Cornelia (٢٠٠٣). «Neo Babylonian Period». لە Westbrook، Raymond (ed.). A History of Ancient Near Eastern Law Vol. 1. Brill. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢٩٩٥-٥.
• Porter، Barbara N. (١٩٩٣). Images, Power, and Politics: Figurative Aspects of Esarhaddon's Babylonian Policy. American Philosophical Society. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٧١٦٩-٢٠٨-٥.
• Radner، Karen (٢٠١٩). «Last Emperor or Crown Prince Forever? Aššur-uballiṭ II of Assyria according to Archival Sources». State Archives of Assyria Studies. ٢٨: ١٣٥–١٤٢.
• Roth، Martha T. (١٩٩٥). Law Collections from Mesopotamia and Asia Minor. Scholars Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٨٨٥-٠١٠٤-٣.
• Sachs، A. J.؛ Wiseman، D. J. (١٩٥٤). «A Babylonian King List of the Hellenistic Period». Iraq. ١٦ (2): ٢٠٢–٢١٢. JSTOR ٤١٩٩٥٩١. S2CID ١٩١٥٩٩٦٨٧.
• Sack، Ronald Herbert (١٩٧٢). «Amēl-Marduk 562–560 B.C. A Study Based on Cuneiform, Old Testament, Greek, Latin and Rabbinical Sources». Alter Orient und Altes Testament. ٤.
• Sack، Ronald Herbert (٢٠٠٤). Images of Nebuchadnezzar: The Emergence of a Legend. Susquehanna University Press. ژپنک ٩٧٨-١-٥٧٥٩١-٠٧٩-٦.
• Sawyer، John F. A.؛ J. A. Clines، David (١٩٨٣). Midian, Moab and Edom: The History and Archaeology of Late Bronze and Iron Age Jordan and North-West Arabia. A&C Black. ژپنک ٩٧٨-٠-٥٦٧-١٧٤٤٥-١.
• Seymour، M. J. (2006). The idea of Babylon: archaeology and representation in Mesopotamia (زانستەوتار). University College London. OCLC ٥٠٠٠٩٧٦٥٥.

Veguherandina tezê bo pirtûkekê Veguherandina teza di pirtûkê de pêvajoyek dijwar e ku hewildan, sebir û motîvasyonê hewce dike. Di vê pêvajoyê de, nivîskar divê naveroka tezê analîz bike û ji bo xwendevanên gelemperî veguherîne formek balkêş û têgihîştî. Ev pêvajo ji nûvekirin, başkirin û berfirehkirina mijaran, lêzêdekirina materyalên nû, nûavakirin, û ji nû ve nivîsandina paragraf û beşan pêk tê. Her weha divê nivîskar ji pêvajoya çapkirina pirtûkê û kirrûbirra wê bi tevahî haydar be. Ji bo weşandina tezek di pirtûkekê de hevkarî bi edîtor, rexnegir û weşanxaneyan re hewce dike ku ne tenê pirtûkek bi kalîte çêbike, di heman demê de ji bo bazarê jî bike û temaşevanên rast bikişîne.

• van der Spek، R. J. (٢٠٠١). «The Theatre of Babylon in Cuneiform». Veenhof Anniversary Volume: Studies Presented to Klaas R. Veenhof on the Occasion of His Sixty-fifth Birthday: ٤٤٥–٤٥٦.
• Stager، L. E. (١٩٩٦). «The fury of Babylon: Ashkelon and the archaeology of destruction». Biblical Archaeology Review. ٢٢ (1).
• Tenney، Merrill (١٩٨٥). New Testament Survey. Eerdmans. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٠٢٨-٣٦١١-٣.
• Van De Mieroop، Marc (٢٠٠٥). King Hammurabi of Babylon: A Biography. Blackwell Publishing. ژپنک ٩٧٨-١-٤٠٥١-٢٦٦٠-١.
• Waerzeggers، Caroline (٢٠٠٤). «The Babylonian Revolts Against Xerxes and the 'End of Archives'». Archiv für Orientforschung. ٥٠: ١٥٠–١٧٣. JSTOR ٤١٦٦٨٦٢١.
• Willis، Roy (٢٠١٢). World Mythology. Metro Books. ژپنک ٩٧٨-١-٤٣٥١-٤١٧٣-٥.
• Wiseman، D. J. (١٩٨٣). Nebuchadnezzar and Babylon. British Academy. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٧٢٦١٠٠-٢.
• Wunsch، Cornelia (٢٠١٢). «Neo-Babylonian Entrepreneurs». The Invention of Enterprise: Entrepreneurship from Ancient Mesopotamia to Modern Times. Princeton University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٦٩١-١٥٤٥٢-٧.
• Zara، Tom (٢٠٠٨). «A Brief Study of Some Aspects of Babylonian Mathematics». Liberty University: Senior Honors Theses. ٢٣.

سەرچاوە وێبییەکان

• Lendering، Jona (٢٠٠٥). «Uruk King List». Livius. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.
• Mark، Joshua J. (٢٠١٦). «The Marduk Prophecy». World History Encyclopedia. لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.
• Mark، Joshua J. (٢٠١٨). «Nebuchadnezzar II». World History Encyclopedia. لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.
• Nijssen، Daan (٢٠١٨). «Cyrus the Great». World History Encyclopedia. لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.
• Radner، Karen (٢٠١٢). «Tiglath-pileser III, king of Assyria (744–727 BC)». Assyrian empire builders. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی ئابی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.

خوێندنەوەی زیاتر

• Beaulieu، Paul-Alain (٢٠١٣). «Arameans, Chaldeans, and Arabs in Cuneiform Sources from the Late Babylonian Period». Arameans, Chaldeans, and Arabs in Babylonia and Palestine in the First Millennium B.C. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag. لاپەڕە ٣١–٥٥.
• Brinkman، John A. (١٩٧٧). «Notes on Arameans and Chaldeans in Southern Babylonia in the Early Seventh Century B.C.». Orientalia. ٤٦: ٣٠٤–٣٢٥. JSTOR ٤٣٠٧٤٧٦٨.
• Fales، Frederick M. (٢٠١١). «Moving around Babylon: On the Aramean and Chaldean Presence in Southern Mesopotamia». Babylon: Wissenskultur in Orient und Okzident. Berlin-Boston: Walter de Gruyter. لاپەڕە ٩١–١١٢.
• Frame، Grant (٢٠١٣). «The Political History and Historical Geography of the Aramean, Chaldean, and Arab Tribes in Babylonia in the Neo-Assyrian Period». Arameans, Chaldeans, and Arabs in Babylonia and Palestine in the First Millennium B.C. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag. لاپەڕە ٨٧–١٢١.
• Gzella، Holger (٢٠١٥). A Cultural History of Aramaic: From the Beginnings to the Advent of Islam. Leiden-Boston: Brill. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٨٥١٠-١.
• Heller، André (٢٠١٠). Das Babylonien der Spätzeit (7.–4. Jh.) in den klassischen und keilschriftlichen Quellen. Oikumene (بە German). بەرگی ٧. Berlin: Verlag Antike. ژپنک ٩٧٨-٣-٩٣٨٠٣٢-٣٨-١.{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
• Streck، Michael P. (٢٠١٤). «Babylonia». The Aramaeans in Ancient Syria. Leiden: Brill. لاپەڕە ٢٩٧–٣١٨. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٢٩٤٣-٣.
• Lipiński، Edward (٢٠٠٠). The Aramaeans: Their Ancient History, Culture, Religion. Leuven: Peeters Publishers. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٤٢٩-٠٨٥٩-٨.
• Wunsch، Cornelia (٢٠١٣). «Glimpses on the Lives of Deportees in Rural Babylonia». Arameans, Chaldeans, and Arabs in Babylonia and Palestine in the First Millennium B.C. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag. لاپەڕە ٢٤٧–٢٦٠.
• Zadok، Ran (٢٠١٣). «The Onomastics of the Chaldean, Aramean, and Arabian Tribes in Babylonia during the First Millennium». Arameans, Chaldeans, and Arabs in Babylonia and Palestine in the First Millennium B.C. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag. لاپەڕە ٢٦١–٣٣٦. ژپنک ٩٧٨-٣-٤٤٧-٠٦٥٤٤-٣.

بەستەرە دەرەکییەکان

• A. Leo Oppenheim's Letters from Mesopotamia (1967), containing translations of several Neo-Babylonian letters (pp. 183–195).