ئیسحاق کوڕی ڕاھەوەی
ئیسحاق کوڕی ڕاھەوەی | |
|---|---|
إسحاق بن راھویە | |
 | |
| لەدایکبوون | ١٦١ی کۆچی (٧٧٨ی زایینی) |
| مەرگ | ١٥ی شەعبانی ٢٣٨ی کۆچی (٢٩ی کانوونی دووەمی ٨٥٣ی زایینی) نیسابوور، خۆراسان |
| شوێنی گۆڕ | نیسابوور |
| نیشتەجێی | خۆراسان (مەرڤ و نیسابوور) |
| نەتەوە | عەرەبی تەمیمی |
| ناوەکانی تر | شێخولئیسلام، ئەمیری باوەڕداران لە فەرموودەدا، ئیمامی گەورە |
| پیشە | فەرموودەناس، فەقیھ، حافز، ئیمام |
| ناسراوە بە | یەکێک لە گەورەترین ئیمامەکانی فەرموودە و ھاوڕێی ئیمام ئەحمەد |
کارە ناودارەکان | موسنەدی ئیسحاق، تەفسیری ئیسحاق |
| ئایین | ئیسلام (ئەھلی سوننە) |
| باوان |
|
ئەبوو یەعقووب ئیسحاق کوڕی ئیبراھیم کوڕی مەخلەد حەنزەلی تەمیمی مەروازی (بە عەرەبی: إسحاق بن رَاهَوَيْه المروزي الحنظلي التميمي ؛ لەدایکبووی ١٦١ کۆچی/٧٧٨ زایینی - کۆچکردووی ٢٣٨ کۆچی/٨٥٣ زایینی)، ناسراو بە ئیسحاق کوڕی ڕاھەوەی یەکێکە لە ئیمامە گەورەکانی موسڵمانان، زانای دیاری فەرموودە و فیقھ، و بە یەکێک لە ئەمیرەکانی باوەڕداران لە زانستی فەرموودەدا دادەنرێت.[١] ئەو ھاوتەمەن و ھاوڕێی نزیکی ئیمام ئەحمەد کوڕی حەنبەل بوو و پایەیەکی بەرزی لەنێو زانایانی سەردەمی خۆیدا ھەبوو.
ژیان و بنەماڵە
[دەستکاری]ئیسحاق لە ساڵی ١٦١ی کۆچی لە شاری مەرڤ لە خۆراسان لەدایک بووە.[٢] باوکی، ئیبراھیم کوڕی مەخلەد، لە ڕێگای حەجدا لەدایک بووە، بۆیە بە فارسی نازناوی "ڕاھەوەی" (بە واتای: لە ڕێگەدا دۆزراوە) لێنراوە، و ئیسحاقیش بە ناوی باوکییەوە ناسرا.[٣]
ئیسحاق گەشتێکی فراوانی بۆ وەرگرتنی زانست ئەنجام دا و سەردانی ناوەندە زانستییەکانی وەک عێراق، حیجاز، شام و یەمەنی کرد بۆ بیستنی فەرموودە و کۆکردنەوەی زانست.[٤]
پایەی زانستی و ستایشی زانایان
[دەستکاری]ئیسحاق کوڕی ڕاھەوەی بە یەکێک لە کۆڵەکەکانی زانستی فەرموودە دادەنرێت و زانایان بە شێوەی جیاواز ستایشی زانست و لەخواترسیی ئەویان کردووە.
ئەحمەد کوڕی حەنبەل دەربارەی دەڵێت: «کەسێکی وەک ئیسحاق بە چاوی خۆم نەبینیوە... ھەرچەندە ئێمە لە یەکدی جیاواز بین لە ھەندێک شتدا، بەڵام خەڵک لە سەردەمی ئیسحاقەوە تا ئەمڕۆ وازیان لە جیاوازیی نێوان زانایان نەھێناوە».[٥] ھەروەھا دەیگوت: «ئیسحاق لای ئێمە ئیمامێکە لە ئیمامەکانی موسڵمانان».[٦]
داریمی دەڵێت: «ئیسحاق بە ڕاستگۆیییەکەی بووە گەورەی خەڵکی ڕۆژھەڵات و ڕۆژئاوا».[٧]
ئیمامی بوخاری فەرموویەتی: «ھیچ شتێکم لە ئیسحاقەوە بۆ نەگێڕاونەتەوە، مەگەر ئەوەی کە وەک خۆر ڕوون و ئاشکرا بووبێت».[٨]
مامۆستا و قوتابییەکانی
[دەستکاری]ئیسحاق لەسەر دەستی گەورەترین زانایانی سەردەمی خۆی زانستی وەرگرتووە و نەوەیەکی زێڕینیشی لە قوتابییان پێگەیاندووە.
مامۆستاکانی
[دەستکاری]سوفیانی کوڕی عویەینە
فوزەیلی کوڕی عیاز
وەکیع کوڕی جەڕاح
جەریری کوڕی عەبدولحەمید
قوتابییەکانی
[دەستکاری]ئیمامی ترمزی
ئیمامی نەسائی
یەحیای کوڕی مەعین
بەرھەمەکان
[دەستکاری]ئیسحاق خاوەنی چەندین بەرھەمی گرنگ بووە، بەڵام زۆربەیان لەناوچوون و نەگەیشتوونەتە دەستمان. گرنگترینیان ئەمانەن:[٩]
المسند: یەکێکە لە گەورەترین موسنەدەکان، کە ئیبن حەجەر ستایشی کردووە.
التفسیر الکبیر: تەفسیرێکی گەورەی قورئان بووە.
الجامع الکبیر
الجامع الصغیر
المصنف
کۆچی دوایی
[دەستکاری]ئیسحاق کوڕی ڕاھەوەی لە شەوی یەکشەممە، ١٥ی مانگی شەعبانی ساڵی ٢٣٨ی کۆچی، لە تەمەنی ٧٧ ساڵیدا لە شاری نیسابوور کۆچی دوایی کرد.[١٠]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ ئەبوو نوعەیم ئەسفەھانی، حلیة الأولیاء وطبقات الأصفیاء، بەرگی ٩، ل. ٢٣٤.
- ↑ ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، چاپی سێیەم، ١٩٨٥، بەرگی ١١، ل. ٣٥٨.
- ↑ ئیبن خەلەکان، وفیات الأعیان وأنباء أبناء الزمان، بەرگی ١، ل. ١٧٤.
- ↑ ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ١١، ل. ٣٥٩.
- ↑ ئیبن ئەبی یەعلا، طبقات الحنابلة،، بەرگی ١، ل. ١٠٦.
- ↑ ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ١١، ل. ٣٧٠.
- ↑ ھەمان سەرچاوە، ل. ٣٧٣.
- ↑ ئیبن حەجەر عەسقەلانی، تهذیب التهذیب، بەرگی ١، ل. ٢١٨.
- ↑ حاجی خەلیفە، کشف الڤنون عن أسامی الکتب والفنون، بەرگی ٢، ل. ١٦٨٢.
- ↑ ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ١١، ل. ٣٨٤.
لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
 | ئەم ژیاننامە وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |
 | ئەم «ئیسلام» وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |