ئیبن عەتییە ئەندەلوسی
 | ئەم وتارە چەند کێشەیەکی ھەیە. تکایە یارمەتی باشترکردنی بدە یان ئەم کێشانە لەسەر پەڕەی لێدوانەکەی باس بکە. (فێربە کەی و چۆن ئەم داڕێژەیە لابەریت)
|
ئیبن عەتییە ئەندەلوسی | |
|---|---|
عبد الحق بن عطية الأندلسي | |
| لەدایکبوون | ٤٨١ی کۆچی (١٠٨٨ی زایینی) |
| مەرگ | ٢٥ی ڕەمەزانی ٥٤١ یان ٥٤٢ی کۆچی (١١٤٧ی زایینی) لورقە، ئەندەلوس |
| نیشتەجێی | گرانادا |
| پیشە | قازی، فەقیھ، موفەسیر، زمانزان، ئەدیب |
| ناسراوە بە | دانەری تەفسیری "المحرر الوجیز" و یەکێک لە گەورەترین زانایانی مالیکی |
کارە ناودارەکان | المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، فھرس |
| ئایین | ئیسلام (ئەھلی سوننە، مالیکی) |
ئەبوو محەممەد عەبدولحەق کوڕی غالیب ئیبن عەتییە ئەندەلوسی (بە عەرەبی: أبو محمد عبد الحق بن غالب بن عطية الأندلسي؛ ٤٨١کـ/١٠٨٨ز - ٥٤١کـ/١١٤٧ز)، یەکێکە لە گەورەترین زانایانی ئەندەلوس لە بواری تەفسیر، فیقھی مالیکی، فەرموودە و زمانی عەرەبیدا. ئەو بە دانەری تەفسیرە بەناوبانگەکەی "المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز" ناسراوە، کە بەیەکێک لە گرنگترین سەرچاوەکانی تەفسیر دادەنرێت.
ژیان و خوێندن
[دەستکاری]ئیبن عەتییە لە ساڵی ٤٨١ی کۆچی لە شاری غەرناتە لە ئەندەلوس لە خێزانێکی زانستپەروەر لەدایک بووە. باوکی، ئەبووبەکر غالیب، خۆی زانایەکی دیاری فەرموودە و ئەدەب بوو. ئیبن عەتییە لەسەر دەستی باوکی و زانایانی گەورەی سەردەمی خۆی خوێندوویەتی و لە زانستەکانی قورئان، فەرموودە، فیقھ و زمانی عەرەبیدا شارەزاییەکی قووڵی پەیدا کردووە.
ئەو وەک قازی لە شاری "ئەلمەریە" کاری کردووە و بە دادپەروەری و زانستەکەی ناسراو بوو.
پایەی زانستی و تەفسیرەکەی
[دەستکاری]ئیبن عەتییە بەھۆی تەفسیرەکەیەوە "المحرر الوجیز" پایەیەکی یەکجار بەرزی لەنێو زانایاندا ھەیە. تەفسیرەکەی بەوە ناسراوە کە گشتگیرە و گرنگییەکی زۆر بە لایەنی زمانەوانی، ڕێزمانی و بەلاغی (ڕەوانبێژی)ی قورئان دەدات، لەگەڵ ئاماژەدان بە وتەی پێشینە چاکەکان و بۆچوونە فیقھییەکان.
ئیبن خەلدوون ستایشی تەفسیرەکەی دەکات و بە یەکێک لە باشترین تەفسیرەکانی دادەنێت.
ئیمامی زەھەبی دەربارەی دەڵێت: «ئەو ئیمام و پێشەوا و زانای نموونە بوو... زیرەک و تێگەیشتوو و لە زانستەکاندا شارەزا بوو».[١]
بەرھەمەکان
[دەستکاری]جگە لە تەفسیرە بەناوبانگەکەی، ئیبن عەتییە خاوەنی چەندین بەرھەمی ترە، لەوانە:
- المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز: بەناوبانگترین کاریەتی
- فهرس ابن عطية : پەرتووکێکە تێیدا باسی ژیانی مامۆستاکانی و ئەو کتێبانەی لێی خوێندوون دەکات.
بەرنامەیەک لەسەر زانستەکان.
کۆچی دوایی
[دەستکاری]ئیبن عەتییە لە ٢٥ی ڕەمەزانی ساڵی ٥٤١ی کۆچی (یان ٥٤٢کـ) لە شاری لورقە کۆچی دوایی کرد، لە کاتێکدا کە وەک موجاھیدێک بەشداریی لە جەنگدا دەکرد.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٢٠، ل. ٢٨٦.
لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
