ئیبن سیدە
| ئیبن سیدە | |
|---|---|
| لەدایکبوون | ١ی کانوونی دووەمی ١٠٠٧ Murcia، ئیسپانیا |
| مردن | ٢٦ی ئازاری ١٠٦٦ (٥٩ ساڵ ژیاوە) Dénia، ئیسپانیا |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی عەرەبی |
| زمانی نووسین | زمانی عەرەبی |
| پیشە | زمانناس، lexicographer، فەیلەسووف، logician |
| بواری کار | philology، نووسینی فەرھەنگ، زمانی عەرەبی، فەلسەفە، لۆژیک |
| ئایین | ئیسلام |
| باری تەندرووستی | کوێری |
| شاکارەکان | Q29514355، al-Mukhaṣṣaṣ، Q116820881 |
ئەبوولحەسەن عەلی کوڕی ئیسماعیل ناسراو بە ئیبن سیدەی مورسی (بە عەرەبی: أبو الحسن علي بن إسماعيل) زمانەوانێکی ئەندەلوسی، خاوەنی پەرتووکی «المحکم والمحیط الأعظم» کە یەکێکە لە فەرھەنگە کۆکەرەوەکانی زمانی عەرەبی.
ژیان
[دەستکاری]ئیبن سیدە لە مورسییە بە نابینایی لەدایکبووە وەکو باوکی. زانستەکانی زمان لای باوکی فێربوو، پاشان لای ساعدی بەغدادی و (أبو عمر الطلمنکی) و بێجگە لەوانیش.[١] ئیبن سیدە شارەزابوو لە زانستەکانی زمانی عەرەبی، لە کۆشکی موجاھیدی عامری بووە خاوەنی دانیە[٢] کە گرنگی بە زانستەکانی قورئان و زمان دەدا. ئیبن سیدە زۆر بەرھەم و پەرتووکی داناوە لە زانستەکانی زمان، ماوەیەکی خەریکی شیعر داڕشتن بووە.[٣] لە بەرھەمەکان و پەرتووکەکانی: «المخصص» و «المحکم والمحیط الأعظم» و «الأنیق» ئەمەش شەرحی دیوانی (الحماسة) ئەبوو تەمام و «شرح إصلاح المنطق» و «شرح ما أشکل من شعر المتنبی» و «العلام فی اللغة علی الأجناس» و «العالم والمتعلم» و «الوافی فی علم أحکام القوافی» و «العویص فی شرح إصلاح المنطق» و «شرح کتاب الأخفش» و «السماء والعالم»[٤] و «العالم فی اللغة» و «شواذ اللغة».[٥]
حومەیدی دەربارەی ئیبن سیدە وتویەتی: «پێشەوایەکە لە زمان و زمانی عەرەبی، پارێزەریان بوو سەرەڕای ئەوەی نابینا بوو، لەسەرە ئەمە زۆری کۆکردووەتەوە، ھەروەھا شتێکیشی لە شیعردا ھەیە».
(ابن قاضی شھبة) وتویەتی: «و ھەر کەسێ لەسەر وتاری پەرتووکی (المحکم) دا بوەستێت دەزانێت کە ئەم یەکێکە لە گەورەکانی زانستە عەقڵییەکان، و وتاری کتێبەکەی لە زماندا نووسیوە کە باش بوو ببێتە وتاری پەرتووکی شیفای ئیبن سینا».[٦]
لە دانیە کۆچی دوایی کردووە لە ٢٦ ڕەبیعولئاخیری ساڵی ٤٥٨ کۆچی، تەمەنی دەوری ٦٠ ساڵ بوو.[٧]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ ابن بشكوال 1989، لاپەڕە 607
- ↑ الحميدي 1966، لاپەڕە 493
- ↑ الزركلي ج4 2002، لاپەڕە 263
- ↑ المقري ج3 1968، لاپەڕە 192
- ↑ «المكتبة الإسلامية - سير أعلام النبلاء » الطبقة الرابعة والعشرون » ابن سيده». لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ ياقوت الحموي 1993، لاپەڕە 1649
- ↑ ابن خلكان ج3 1972، لاپەڕە 330
کتێبنامە
[دەستکاری]- زیرەکلی، خیر الدین (٢٠٠٢). الأعلام. دار العلم للملایین.
- ئیبن خەلەکان، أبو العباس أحمد بن محمد بن إبراھیم بن أبی بکر (١٩٧٢). وفیات الأعیان وأنباء أبناء الزمان. دار الکتب العلمیة، بیروت.
- ئیبن بەشکوال، أبو القاسم خلف بن عبد الملک (١٩٨٩). الصلة. دار الکتاب المصری، القاھرة - دار الکتاب اللبنانی، بیروت. ژپنک ٩٧٧-١٨٧٦-١٩-٨.
- حومەیدی، أبو عبد اللە محمد بن أبی نصر فتوح (١٩٨٩). جذوة المقتبس فی ذکر ولاة الأندلس. الدار المصریة للتألیف والترجمة.
- المقری، أبو العباس أحمد بن محمد بن أحمد (١٩٨٨). نفح الطیب من غصن الأندلس الرطیب. دار صادر، بیروت.
- حەموی، یاقوت (١٩٩٣). إرشاد الأریب إلی معرفة الأدیب. دار الغرب الإسلامی.
